گلچین کتاب پرتویی از اسرار نماز؛ استاد قرائتی
غسل
گاهى براى كسب طهارت، بايد غسل كرد. از جمله موارد آن جنابت است. بعضى احاديث مىرساند در جنابت، همه اندام انسان تحريك مى شود، «منْ تَحْتِ كُلِّ شَعْرٍ ...» «عيون اخبارالرضا، ج 2، ص 105» و شايد به همين خاطر باشد كه در غسل بايد همه بدن شسته شود. شايد اين احاديث، اشاره به فعاليّت اعصاب سمپاتيك در هنگام جنابت باشد كه اين اعصاب در تمام بدن وجود دارد و فعاليّت مى كند.
(صفحه 104)
تيمّم
در برخی موارد به جای غسل یا وضو، بايد تيمّم كرد. يعنى طبق دستورى كه در رساله ها آمده، دستها را بر خاك پاك زد و بر پيشانى و پشت دستها كشيد. آن هم خاكى كه پاك و بهداشتى باشد، نه از هر خاك آلودهاى! در حديثى مىخوانيم كه «نهى اميرالمؤمنين انْ يتيمّم الرّجُل بترابٍ من اثر الطريق» حضرت امیرالمؤمنین عليه السلام از تيمّم كردن بر خاكهاى كنار كوچه ها (كه معمولًا آلوده است) نهى فرمود. «وسائلالشيعه، ج 3، ص 349»
(صفحه 104)
لباس و مكان نمازگزار
مرد نمازگزار، بايد عورت خود را بپوشاند و بهتر است از ناف تا زانو پوشيده باشد. امّا زن نمازگزار بايد تمام بدن را (جز صورت و دستها و پاها تا مچ) بپوشاند.
اين پوشش هم بايد با لباس پاك و حلال باشد. بهتر است كه لباس نمازگزار، سفيد و پاكيزه باشد و بوى خوش استعمال كند و با انگشتر عقيق به نماز بايستد و از لباسهاى سياه و چرك و تنگ يا لباس افراد لاابالى نسبت به امر پاكى و نجسى، استفاده نكند. «توضيح المسائل امام خمينى، مسائل: 788، 789، 864، 865، 886»
(صفحه 105)
قبله
جهتى كه به سمت کعبه است، «قبله» نام دارد. گر چه به هر سو كه بايستيم، رو به خداست. ولى توجه به يك كانون مقدس مانند كعبه، الهام بخش توحيد و يادآور خط توحيدى ابراهيم عليه السلام است. به علاوه، وقتى دستور اين است كه نماز به طرف كعبه باشد، انجام آن لازم است، وگرنه عبادت ما، فاقد روح تعبّد و تسليم است.
در آغاز اسلام، سالها قبله مسلمانان، «بيتالمقدس» بود. ولى پس از هجرت، شرايطى پيش آمد كه قبله مسلمانان از بيتالمقدس به مسجدالحرام تغيير يافت. يكى از علل آن، زخم زبان هايى بود كه يهوديان به مسلمين مىزدند و مىگفتند: شما خودتان قبله نداريد و بسوى قبله ما نماز مىخوانيد. رسول خدا صلى الله عليه و آله از اين وضع، آشفته بود و انتظار گشايشى را از سوى خدا مىكشيد، كه آيات قرآن نازل شد و دستور آمد رو به مسجد الحرام نماز بخوانيد. «سوره بقره، آيه 142 تا 149» آيات تغيير قبله، به مسلمانان اين درس را مى دهد كه مستقل و آزاد باشند و زير بار منّت ديگران، حتّى در مسائل عبادى هم نروند.
(صفحه 107)
مسلمانان، بايد در عبادت، رو به كعبه كنند، حتى در كارهايى همچون خواب و خوراك خوب است به سمت قبله باشند. ذبح حيوانات بايد رو به قبله باشد، وگرنه گوشت آنها حرام مى شود.
اين جهتگيرى در همه امور به سوى كعبه، درس ايمان و ياد خدا به مسلمانان مى دهد و آنها را از غفلت بیرون می آورد. بعلاوه، نظم و وحدتى شگفت و زيبا مى آفريند. اگر كسى از فراز آسمانها به صفوف نمازگزاران كره زمين بنگرد، دايره هاى متعددى را مىبيند كه مركزيت همه آنها كعبه است. از رهگذر توجّه به قبله، علم هيئت و جغرافيا و جهتشناسى نيز در ميان مسلمانان رشد كرد.
كعبه، يادگار مبارزات توحيدى ابراهيم و اسماعيل و محمد عليهم السلام است. حضرت مهدى عليه السلام نيز در قيام جهانى خويش، به كعبه تكيه مى كند و به اصلاح جهان مىپردازد.
(صفحه 107)
اذان
اذان، شعارى است سكوت شكن، موزون، كوتاه، پر محتوا و سازنده.
اذان، معرفى عقايد و اعمال مسلمانان است.
اذان، تنها صدايى است كه به آسمانيان مى رسد. «كنزالعمال، ج 7، ص 689»
اذان، صدايى است كه شيطانها را به فرار و دلهره وامى دارد. «كنزالعمال، ج 7، ص 692» در اينجا يادى از مرحوم شهيد نواب صفوى كنيم. كه به يارانش گفته بود هنگام ظهر و مغرب، هر جا بوديد، با فرياد بلند، اذان بگوييد. همين اذانها بود كه وحشتى در دل نظام طاغوت افكنده بود. اين، گوشهاى از معناى آن حديث است.
راستى، اگر هنگام اذان، دانشجويان سراسر اروپا و آمريكا و ... اذان بگويند، مردم دنيا را به فكر وانمىدارند؟
سفارش شده كه در خانه ها، بخصوص هنگام بيمارى، اذان بگوئيد و بكوشيد كه با صداى زيبا باشد.
در حديثى رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده است: «سَيَأْتى عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَتْركُونَ الاذانَ عَلى ضُعَفائِهمْ» «كنزالعمال، ج 7، ص 690» زمانى خواهد آمد كه اذان را تحقير كرده و آن را به افراد ناتوان مىسپرند.
مؤذّن، در اجر و پاداش، با كسانى كه بخاطر اذان او به نماز آيند، شريك است.
(صفحه 109)