گلچین کتاب پرتویی از اسرار نماز؛ استاد قرائتی
قنوت
معناى «قنوت»، اطاعت، دعا، توجّه به خدا و خشوع در نماز است. و در نماز، يكى از مستحبّات است كه دست را تا مقابل صورت آورده و دعا كنند.
در قنوت دعاى خاصّى لازم نيست و به فرموده امام صادق عليه السلام هر دعايى كه بر زبان جارى شد خوب است، «جواهر، ج 10، ص 352» ولى برخى دعاها سفارش بيشتر شده است.
رسول خدا صلى الله عليه و آله سفارش كرده كه در نمازها، قنوت را طول دهيد و اين را سبب آسانى وقوف انسان در مراحل حسابرسى قيامت دانسته است: «اطْولَكُم قُنوتاً فىدارِالدّنيا اطْوَلُكم راحَة يَومالقيامَةِ فى الموقف» «بحارالانوار، ج 82، ص 199»
(صفحه 185)
تشهّد
تشّهد، از واجبات نماز است. بهتر است دو زانو بنشینیم ، بگونهاى كه پشتِ پاى راست، روى كف پاى چپ قرار گيرد و بهتر است سنگينى بدن به سمت چپ باشد.
از آنجا كه در اصطلاح قرآنى، راست، مظهر حق و چپ، سمبل باطل است، اميرالمؤمنين عليه السلام در جواب اين سؤال كه چرا پاى راست روى پاى چپ قرار داده مى شود، فرمود: تأويلش اين است كه: خدايا باطل را بميران و حق را بر پاى دار. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 988»
در حمد، به زبان جمع، اظهار عبوديت و استعانت مى كرديم، در تشّهد به زبان اوّل شخص (شهادت مىدهم) است. شايد گوياى اين باشد كه اين گواهى را هر كس بايد با آگاهى و اعتقاد عميق خود اظهار بدارد و بيعت خويش را با خدا و رسول، تجديد كند.
در شهادت به رسالت و عبوديت حضرت محمد صلى الله عليه و آله هم عظمت مقام آن حضرت نهفته، كه خداوند، شهادت به رسالت او را در كنار توحيد قرار داده است، هم پيوند نمازگزار را با خط رهبرى الهى و قدردانى از او مىرساند، و هم مقدّم بودن (عَبْدُهُ) بر (رسُولُه) مىرساند كه رمز رسالت پيامبر، عبوديّت اوست، و چون «بنده» خدا بوده به مقام پيامبرى برگزيده شده است.
(صفحه 185)
فراز ديگر تشّهد، «صلوات» است. درود فرستادن بر پيامبر و خاندان او، شعار اسلام و به خصوص، شيعه است و نماز بدون آن، ناقص است.
در كيفيّت صلوات بر پيامبر و آلش در «صحيح بخارى» روايت است كه از پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيدند: ما چگونه صلوات بفرستيم؟ فرمود: بگوئيد: «اللّهم صلّ على محمّد و عَلى آلمحمدٍ» «صحيح بخارى، ج 8، باب الصلاة على محمّد» متأسفانه در نقل همين حديث، كلمه «آل محمّد» را هنگام نوشتن صلوات بر آن حضرت، حذف مى كند!!
و در احاديثى، نكوهش از كسانى شده كه هنگام صلوات بر محمّد صلى الله عليه و آله اهل بيت آن حضرت را ياد نمىكنند، همچون: «مَنْ قالَ صلّى الله على محمّد، و لم يُصَلِ على آلهِ لم يَجِدْ ريحَ الجَنةِ» «بحارالانوار ج 91، ص 48»
و در مقابل، تشويق از كسانى شده كه بر اهلبيت پيامبر نيز درود مىفرستند و پاداش شفاعت و قرب به پيامبر براى آنان بيان گشته، همچون اين حديث از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: «مَنْ ارادَ التَوسُّلَ الىَّ وَ انْ تكُونَ لَهُ عِنْدى يَدُ اشَفِّعُ لَهُ بها يَوْمَ القيامَةِ فَلْيُصَلِّ عَلى اهل بيتى وَ يُدْخِلِ السُرورَ عَليهمْ» «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1221»
و در روايت است: امام باقر عليه السلام به شخصى كه خود را به كعبه چسبانده و تنها بر پيامبر صلوات مىفرستاد (و اهل بيت را نمىگفت) خطاب كرد و فرمود: اين، ظلم به ماست. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1218»
به هر حال، ياد كردن از «آل پيامبر» در صلوات، نشان قدرشناسى از دودمان پيامبر و عمل به توصيه خود آن حضرت است. «كنزالعمال، ج 1، ص 488»
صلوات بر محمد و آل او، نورى مى شود كه صراط قيامت شما را روشن مى كند و درودهاى ما به پيامبر مى رسد و آن حضرت، پاسخ مى دهد. صلوات، كفّاره گناهان و سبب تزكيه ماست: «وَجَعَلَ صَلَواتنا عليكم تزكيَةً لَنا و كَفَارَةً لِذُنوبنا» «زيارت جامعه كبيره، نيز: كنزالعمال، ج 1، ص 492»
در حديث ديگرى آمده كه: دسته جمعى و با صداى بلند، صلوات بفرستيد، تا نفاق از ميان شما ريشه كن شود. «قصارالجمل»
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده است: صلوات شما بر من، سبب استجابت دعا و رضايت پروردگار و پاكى و رشد اعمالتان مى شود. «بحارالانوار، ج 91، ص 64»
در رواياتى، آمده كه هر كس بر پيامبر صلوات بفرستد، خدا و فرشتگان هم بر او صلوات مىفرستند و در روز قيامت، از نزديكترين افراد به پيامبر است. «بحارالانوار، ج 91، ص 64»
(صفحه 187)
سلام
پس از تشّهد، در پايان نماز، سه سلام است.
سلام نخست، به رسول خدا،
سلام دوّم، به خود ما و بر بندگان شايسته خدا
سلام سوّم، بر همه فرشتگان، مؤمنان و ...
سلام، خواستارى سلامتى و خير و بركت است.
سلام، يكى از نامهاى پروردگار است «حشر، آيه 23» و به اين معنى است كه آنچه از خداوند دريافت مىكنيم، خير و لطف و بركت است. «الميزان، ج 19، ص 256»
(صفحه 189)