گلچین کتاب پرتویی از اسرار نماز؛ استاد قرائتی
تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام
امام صادق عليه السلام مى فرمايد: تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام از هزار ركعت نماز مستحب، نزد خداوند بهتر است. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 336»
و در حديث مىخوانيم: هر كس اين تسبيحات را بگويد، به آيه «وَاذْكُرُوا اللّهَ ذِكرَاً كَثيراً» «احزاب، آيه 41» كه به معناى زياد ياد كردن خداوند است، عمل كرده است. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1023»
اين تسبيحات را رسول خدا صلى الله عليه و آله به دخترش فاطمه عليها السلام تعليم داد. امام باقر عليه السلام مى فرمايد: در ميان ستايشها، بهتر از تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام نيست، و اگر بود، رسول خدا صلى الله عليه و آله به فاطمه عليها السلام تعليم مى داد. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1024»
تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام به ترتيبى كه گفته شد، حتى در كتب حديثى اهل سنت نيز آمده، «از جمله در: صحيح مسلم، ج 1، ص 418، صحيح بخارى، ج 1، ص 110» ولى هيچكدام نگفتهاند كه نام اين تسبيحات، تسبيح حضرت زهرا عليها السلام است!!! ...
(صفحه 197 و 200)
درود و نفرين
از جمله كارهاى تعقيباتى، درود و صلوات فرستادن بر نيكان، و لعن و نفرين بر سردمدارانِ كفر و ستم است.
«اللّهم صلّ على محمّد و آل محمّد»، يكى از تعقيبات نمازها شمرده شده است.
امام باقر عليه السلام مى فرمايد: «اذِا انْحَرَفْتَ عَنْ صَلاةٍ مَكتوبةٍ فلا تَنْحَرِفْ الا بِانْصرافِ لَعْنِ بَنى اميّةَ» «وافى، ج 2، ص 121» هر گاه نماز واجب را تمام كردى، جز با لعن بنى اميّه، از جاى خود حركت نكن.
امام صادق عليه السلام در پى هر نماز، به چهار مرد و چهار زن (كه از دشمنان سرسخت مقام امامت بودند) لعن و نفرين مى كرد. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1037»
(صفحه 198)
سجده شكر
سپاس نعمتهاى خداوند، نشان معرفت و ادب و بندگى است. ياد نعمتها، محبت انسان را به خدا زياد مى كند و نعمتهاى الهى را مستدام و افزون مىگرداند. «لئن شَكَرتُم لازيدنّكم؛ ابراهيم، آيه 7»
يكى از شكل هاى شكر، «سجده شكر» در تعقيبات نماز است. «بحارالانوار، ج 83، ص 194»
مرحوم علامه مجلسى در جلد 83 بحارالانوار، 63 حديث، پيرامون سجده شكر نقل كرده است. سجده بعد از نماز، شكرانه توفيق انجام نماز است. «بحارالانوار، ج 83، ص 200» در سجده شكر، سه مرتبه «شكراً لِلّهِ» كافى است.
امام صادق عليه السلام فرمود: سجده شكر بعد از نماز، دليل كامل شدن نماز و رضاى خدا و اعجاب و خوش آمدن فرشتگان است. خداوند بارها از آنان مىپرسد، پاداش اين بنده شاكر چيست؟ مىگويند: رحمت تو، بهشت تو، حلّ مشكل او، و هر خيرى را كه فرشتگان مىگويند، جوابى نمىشنوند، به خدا عرضه مىدارند: ما نمىدانيم پاداش اين سجده چيست؟ خداوند مى فرمايد: همچنانكه او از من تشكر كرد، من هم از او تشكر مىكنم، و با اين جمله به فرشتگان مىفهماند كه رضا و سپاس الهى از او، بالاتر از بهشت و رحمت و حلّ مشكلات است. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1071»
در حديث است: خداوند به حضرت موسى فرمود: دليل آنكه تو را به پيامبرى مبعوث كردم، سجده هايى بود كه بعد از نماز داشتى. «بحارالانوار، ج 83، ص 200»
(صفحه 201)
نمازهاى مستحب (نوافل)
به جز نمازهاى واجب روزانه (17 ركعت)، نمازهاى ديگرى هم وجود دارد كه انجام آنها مستحب است و بسيار ثواب دارد و چون اين نمازها، اضافه بر نماز واجب است، به آنها نافله و نوافل گفته مى شود (نقل، به معناى زايد و افزون است).
تعداد ركعتهاى نمازهاى مستحب، دو برابر ركعات واجب، يعنى 34 ركعت است، بدين شرح:
1- نافله نماز صبح، دو ركعت، قبل از نماز صبح.
2- نافله نماز ظهر، هشت ركعت، قبل از نماز ظهر.
3- نافله نماز عصر، هشت ركعت، قبل از نماز عصر.
4- نافله نماز مغرب، چهار ركعت، بعد از نماز مغرب.
5- نافله نماز عشاء، دو ركعت نشسته، بعد از نماز عشاء.
6- نافله شب، يازده ركعت، پيش از اذان صبح، كه هشت ركعت آن «نافله شب» نام دارد، دو ركعتش به نام «شفع»، و يك ركعت ديگرش به نام «وتر» است.
در حديث است كه: نمازهاى نافله، به منزله هديّه است و در هر صورت پذيرفته مى شود. «قصارالجمل، ج 2» البته خواندن نمازهاى مستحبى بايد از روى علاقه و عشق باشد و انسان، بر خودش آنها را تحميل نكند. امام رضا عليه السلام فرموده است: دلها، گاهى اقبال و آمادگى دارند، و گاهى نه. عبادت را وقتى كه دلها آماده است انجام دهيد. «بحارالانوار، ج 84، ص 47»
(صفحه 202)
در نمازهاى مستحب، برخى ارفاقها وجود دارد كه در نمازهاى واجب نيست:
1- نماز مستحب را، هم مىتوان ايستاده خواند، هم نشسته.
2- در نماز مستحب، مىتوان فقط سوره حمد را خواند و به ركوع رفت.
3- در نماز مستحب، شكّ ميان ركعت اوّل و دوّم، نماز را باطل نمى كند و نمازگزار مى تواند تصميم بر هر كدام بگذارد.
4- انجام كم و زيادهاى اشتباهى در نماز مستحب، سجده سهو ندارد.
5- براى نمازهاى واجب، بهتر است انسان به مسجد برود ولى درباره نوافل، چنين دستورى نيست.
اين سادهگيرى ها براى تشويق افراد به اين عبادتهاى سازنده است. حتى اگر نماز مستحب را كسى در وقتش نتوآن است بخواند، قضاى آن را مى تواند انجام دهد، كه در اين صورت، طبق حديث، خداوند به فرشتگان مباهات كرده و مى فرمايد: به بندهام بنگريد! چيزى را كه بر او واجب نكردهام، قضا مى كند! (و در حديث ديگرى افزوده شده كه: شما را شاهد مىگيرم كه او را آمرزيدم) «وسائلالشيعه، ج 3، ص 56»
در حديثى آمده: نماز نافله، جبران كننده نواقصى است كه در نمازهاى واجب است. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 177»
(صفحه 204)