گلچین کتاب دو جلدی نهج الدعاء ؛ محمدی ری شهری
گلچین کتاب دو جلدی نهج الدعاء ؛ محمدی ری شهری
پيشگفتار
يكى از بزرگترين نعمتهاى الهى كه خدا به انسان در بیان امام زين العابدين عليه السلام:
و مِن أعظَمِ النِّعَمِ عَلَينا جَرَيانُ ذِكرِكَ عَلى ألسِنَتِنا و إذنُكَ لَنا بِدُعائِكَ.[1] از بزرگترين نعمتهاى تو بر ما، جارى شدن ياد تو بر زبان ما و اجازه دادنت به ما براى دعا به درگاه تو است.
و بزرگتر از نعمت دعا، نعمت اجابت است كه خداوند متعال آن را تضمين كرده و فرموده: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ.[2] بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را».
واژهشناسى دعا
بنابراين «دعا» و «دعوت» به معناى درخواست از کسی براى جلب منفعت يا دفع ضرر است .[3]
الف حقيقتِ دعا
دعاى انسان در برابر خداوند متعال، در حقيقت به معناىِ خود را بنده و نيازمند مطلق به خدا ديدن و با پرستش او درصدد جلب عنايت و رحمت او برآمدن است.
كسى كه خود را نيازمند مطلق به بىنياز مطلق مىبيند، از غير او منقطع مىگردد و به او مىپيوندد.
امام على عليه السلام روايت شده: أعلَمُ النّاسِ بِاللّهِ أكثَرُهُم لَهُ مَسأَلَةً.
داناترين مردم به خداوند، پردرخواستترين آنان است.
و پيشوايان دين به دليل آن كه در بالاترين مراتب عقل و معرفت بودند فوقالعاده به دعا اهتمام داشتند.
فصل يكم: اهمّيت دعا
ج اصلىترين مقدمات اجابت دعا
3. الإمام الكاظم عليه السلام: اجتَهِدوا في أن يَكونَ زَمانُكُم أربَعَ ساعاتٍ: ساعَةً لِمُناجاةِ اللّهِ، و ساعَةً لِأَمرِ المَعاشِ، و ساعَةً لِمُعاشَرَةِ الإِخوانِ وَ الثِّقاتِ الَّذينَ يُعَرِّفونَكُم عُيوبَكُم و يَخلُصونَ لَكُم فِي الباطِنِ، و ساعَةً تَخلونَ فيها لِلَذّاتِكُم في غَيرِ مُحَرَّمٍ.
3. امام كاظم عليه السلام: در آن بكوشيد كه اوقاتتان، چهار بخش باشد: بخشى براى راز و نياز با خداوند؛ بخشى براى كار معاش؛ بخشى براى معاشرت با برادران و دوستان مورد اعتماد، آنان كه عيبهايتان را به شما گوشزد مىكنند و با شما خالص و يكرنگاند؛ و بخشى براى بهرهبردارى از لذّتهاى حلالتان.
4. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أربَعٌ مَن كُنَّ فيهِ أمِنَ يَومَ الفَزَعِ الأَكبَرِ: ... و إذا كانَت لَهُ حاجَةٌ سَأَلَ رَبَّهُ.[4]
4. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار خصلت است كه هر كه دارا باشد، در آن روزِ وحشتناك بزرگ (قيامت)، آسوده است: ... و هرگاه حاجتى داشته باشد، از پروردگارش بخواهد.
7. عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكثَرَ الدُّعاءَ قالَتِ المَلائِكَةُ: صَوتٌ مَعروفٌ، و دُعاءٌ مُستَجابٌ، و حاجَةٌ مَقضِيَّةٌ.[5]
7. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه بسيار دعا كند، فرشتگان مىگويند: اين، صدايى آشنا و دعايى است كه پذيرفته مىشود و حاجتى است كه برآورده مىگردد.
8. الإمام عليّ عليه السلام: قالَ اللّهُ عز و جل لِعِبادِهِ: أيُّهَا الفُقَراءُ إلى رَحمَتي... فَإِنّي إن أرَدتُ أن اعطِيَكُم لَم يَقدِر غَيري عَلى مَنعِكُم، و إن أرَدتُ أن أمنَعَكُم لَم يَقدِر غَيري عَلى إعطائِكُم؛ فَأَنَا أحَقُّ مَن سُئِلَ و أولى مَن تُضُرِّعَ إلَيهِ.
8. امام على عليه السلام: خداوند عز و جل به بندگانش مىفرمايد: «اى نيازمندانِ رحمت من! … اگر من بخواهم به شما بدهم، هيچ كس نمىتواند مانع شما شود و اگر من بخواهم كه به شما ندهم، هيچ كس نمىتواند به شما بدهد. بنا بر اين، من، سزاوارترين كسى هستم كه از او چيز مىخواهند و شايستهترين كسى هستم كه به او التماس مىكنند.
15. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَدخُلُ الجَنَّةَ رَجُلانِ كانا يَعمَلانِ عَمَلًا واحِدا، فَيَرى أحَدُهُما صاحِبَهُ فَوقَهُ، فَيَقولُ: يا رَبِّ، بِما أعطَيتَهُ و كانَ عَمَلُنا واحِدا؟
فَيَقولُ اللّهُ تَبارَكَ و تَعالى: سَأَلَني و لَم تَسأَلني.
15. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دو انسان كه هر دو يكسان عمل كردهاند، وارد بهشت مىشوند، امّا يكى از آن دو، ديگرى را برتر از خود مىبيند. پس مىگويد: پروردگارا! از چه رو او را برترى دادى، در حالى كه عمل هر دوى ما يكسان بوده است؟
خداوند تبارك و تعالى مىفرمايد: «او از من درخواست كرد و تو درخواست نكردى».
[1] بحار الأنوار: ج 94 ص 151 نقلًا عن كتب بعض الأصحاب.
[2] غافر: 60.
[3] ر. ك: الميزان في تفسير القرآن: ج 2 ص 31
[4] تنبيه الخواطر: ج 2 ص 237.
[5] كنز العمّال: ج 15 ص 866 ح 43445 نقلًا عن حلية الأولياء: ج 6 ص 95 عن ثور يرفع الحديث.