سرمستی توانگری
الإمام العلی علیه السلام: فی وَصِیتِهِ لِکمَیلٍ: یا کمَیلُ، إذا وَسوَسَ الشَّیطانُ فی صَدرِک، فَقُل: «أعوذُ بِاللّهِ القَوِی، مِنَ الشَّیطانِ الغَوِی ، و أعوذُ بِمُحَمَّدٍ الرَّضِی، مِن شَرِّ ما قُدِّرَ و قُضِی، و أعوذُ بِإِلهِ النّاسِ، مِن شَرِّ الجِنَّةِ وَ النّاسِ أجمَعینَ»؛ و سَلِّم، تُکفَ مَؤونَةَ إبلیسَ وَ الشَّیاطینِ مَعَهُ، و لَو أنَّهُم کلَّهُم أبالِسَةٌ مِثلُهُ.
امام علی علیه السلام در سفارشش به کمیل: ای کمیل! هرگاه شیطان در سینهات وسوسه کرد، بگو: «پناه میبرم به خداوند نیرومند، از شیطان گم راه. پناه میبرم به محمّد پسندیده [ی خداوند]، از شرّ آنچه قلم قضا و قدر رقم زده است. پناه میبرم به خدای مردم، از شرّ همه جن و انس» و تسلیم [خدا] بشو، که [با این کار،] رنج و زحمت ابلیس و شیاطین او، از تو دور میشود؛ اگر چه همه آنها ابلیسهایی همانند او باشند.
بحار الأنوار: ج 77 ص 271.
الإمام زین العابدین علیه السلام: مِن دُعائِهِ فی شَهرِ رَمَضانَ: اللّهُمَّ أعِذنی فیهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ، و هَمزِهِ و لَمزِهِ، و نَفثِهِ و نَفخِهِ، و وَسواسِهِ و کیدِهِ، و مَکرِهِ و حِیلِهِ، و أمانِیهِ و خُدَعِهِ، و غُرورِهِ و فِتنَتِهِ، و رَجِلِهِ و شَرَکهِ، و أعوانِهِ و أتباعِهِ، و أخدانِهِ و أشیاعِهِ، و أولِیائِهِ و شُرَکائِهِ، و جَمیعِ کیدِهِم.
امام زین العابدین علیه السلام در دعای خود در ماه رمضان: بار خدایا! در این ماه، مرا از شیطانِ رانده شده و از تحریکات و انگیزشها و اغواگریها و دمیدنهایش، و از وسوسهها و نیرنگ و دسیسه و حیلههایش، و از آرزوها و فریبها و گمراهسازی و فتنهگریاش، و از پیادگانش و دامهایش، و از یاران و دنبالهروها و دوستان و پیروانش، و از حامیان و شریکانش و از همه نیرنگهایشان، در پناه خویش بگیر.
بحار الأنوار: ج 97 ص 360.
الإمام الصادق علیه السلام: لَیسَ مِن مُؤمِنٍ یمُرُّ عَلَیهِ أربَعونَ صَباحا، إلّا حَدَّثَ (بحار الأنوار: ج 91 ص 354) نَفسَهُ، فَلیصَلِّ رَکعَتَینِ، وَ لیستَعِذ بِاللّهِ مِن ذلِک.
امام صادق علیه السلام: بر هیچ مؤمنی چهل بامداد نمیگذرد مگر آن که اندیشههای شیطانی (يعنی: حديث نفس. علّامه مجلسی میگويد: مراد از انديشههای شيطانی، وسوسههای شيطان است در عقايد و قضا و قدر و نيز خطورات ذهنیای كه به زبان آوردنِ آنها موجب كفر میگردد.) به سراغش میآیند. پس [در این حالت،] دو رکعت نماز بخواند و از آنها به خدا پناه ببرد.
بحار الأنوار: ج 91 ص 354.
شیطانهای انس و جِن
عن أبی امامة فی ذِکرِ حَدیثِ أبی ذَرٍّ مَعَ النَّبِی صلی الله علیه و آله: ... فَقالَ [صلی الله علیه و آله] یا أبا ذَرٍّ، تَعَوَّذ مِن شَرِّ شَیاطینِ الجِنِّ وَ الإِنسِ. قالَ: یا نَبِی اللّهِ و هَل لِلإِنسِ شَیاطینُ؟!
قالَ: نَعَم، شَیاطینُ الإِنسِ وَ الجِنِّ یوحی بَعضُهُم إلی بَعضٍ زُخرُفَ القَولِ غُرورا.
از ابو امامه: در بیان گفتگوی ابوذر با پیامبر صلی الله علیه و آله: ... ایشان فرمود: «ای ابوذر! از شرّ شیطانهای جنّ و انس، [به خدا] پناه ببر».
ابوذر گفت: ای پیامبر خدا! آیا انسانها هم شیاطین دارند؟! فرمود: «آری، شیطانهای انس و جنّ، برای فریب، به یکدیگر سخنان آراسته القا میکند».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 1987.
الإمام علی علیه السلام مِن دُعائِهِ بَعدَ نافِلَةِ الفَجرِ: أعوذُ بِاللّهِ مِن شَرِّ شیاطینِ الإِنسِ وَ الجِنِّ، أعوذُ بِاللّهِ مِن شَرِّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَ العَجَمِ.
امام علی علیه السلام در دعای پس از نافله صبح: از شرّ شیطانهای انس و جن، به خدا پناه میبرم. از شرّ تبهکاران عرب و غیر عرب، به خدا پناه میآورم.
بحار الأنوار: ج 87 ص 355.
نفس بد فرما
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک مِن شَرِّ نَفسی ( در دعای امام سجاد بعد از این عبارت آمده که: إنَّ النَّفسَ لَأَمّارَةٌ بِالسّوءِ إلّا ما رَحِمَ رَبّی.که نفس، پیوسته به بدی فرمان میدهد، مگر آن که پروردگارم رحم کند.)، و مِن شَرِّ کلِّ دابَّةٍ أنتَ آخِذٌ بِناصِیتِها، إنَّ رَبّی عَلی صِراطٍ مُستَقیمٍ.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بار خدایا! از شرّ نفسم و از شرّ هر جنبندهای که مهار آن در دست توست، به تو پناه میبرم. راستی که پروردگار من بر راهی راست است.
بحار الأنوار: ج 94 ص 214.
رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی خُطبَةِ حَجَّةَ الوَداعِ: نَعوذُ بِاللّهِ مِن شُرورِ أنفُسِنا، و مِن سَیئاتِ أعمالِنا.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در خطبه حجّة الوداع: از گزندهای نفس و بدیهای کردار خویش، به خدا پناه میبریم.
بحار الأنوار: ج 76 ص 348.
پیشوایان ستم و کجروی
الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام: إذا دَخَلتَ عَلی سُلطانٍ تَخافُ شَرَّهُ، فَقُل: اللّهُمَّ إنّی أسأَلُک خَیرَ فُلانٍ، و أعوذُ بِک مِن شَرِّهِ، و أسأَلُک بَرَکتَهُ، و أعوذُ بِک مِن فِتنَتِهِ، اللّهُمَّ اجعَل حاجَتی أوَّلَها صَلاحا، و أوسَطَها فَلاحا، و آخِرَها نَجاحا.
الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام: هرگاه نزد فرمان روایی رفتی که از گزند او بیم داری، بگو: «بار خدایا! من خوبی فلانی را از تو درخواست میکنم و از بدی و گزندش، به تو پناه میبرم. برکتش را از تو درخواست میکنم و از بد رفتاری و آزارش، به تو پناه میبرم. بار خدایا! آغاز حاجت مرا درستی، میانش را رستگاری، و پایانش را کامیابی قرار ده».
بحار الأنوار: ج 95 ص 219.
نادانی
الإمام علی علیه السلام مِن دُعائِهِ یومَ الهَریرِ بِصِفّینَ: اللّهُمَّ إنّی ... أعوذُ بِک مِنَ الجَهلِ وَ الهَزلِ، و مِن شَرِّ القَولِ وَ الفِعلِ.
امام علی علیه السلام در دعایی که روز هریر در جنگ صفّین خواند: بار خدایا! من ... به تو پناه میبرم از نادانی کردن و شوخی [بیجا] نمودن، و از گفتار و کردار بد.
مُهَج الدعوات: ص 132.
دانش بیسود
مصباح الشریعة فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ علیه السلام: قالَ النَّبِی صلی الله علیه و آله: «نَعوذُ بِاللّهِ مِن عِلمٍ لا ینفَعُ»، و هُوَ العِلمُ الَّذی یضادُّ العَمَلَ بِالإِخلاصِ، وَ اعلَم أنَّ قَلیلَ العِلمِ یحتاجُ إلی کثیرِ العَمَلِ، لِأَنَّ عِلمَ ساعَةٍ یلزِمُ صاحِبَهُ استِعمالَهُ طولَ عُمُرِهِ.(« استعمال طول العمر»
مصباح الشریعة در حدیثی که به امام صادق علیه السلام نسبت داده است: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «به خدا پناه میبریم از دانشی که سود نبخشد» و آن، دانشی است که با عملِ خالصانه، در تضاد باشد. بدان که: اندک دانش، نیاز به عملِ بسیار دارد؛ زیرا دانشِ [آموخته شده در] یک ساعت، صاحب خود را وا میدارد که در تمام عمرش آن را به کار بندد.
بحار الأنوار: ج 2 ص 32.
شِرک
عن أبی موسی الأشعری: خَطَبَنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ذاتَ یومٍ فَقالَ: أیهَا النّاسُ، اتَّقوا هذَا الشِّرک، فَإِنَّهُ أخفی مِن دَبیبِ النَّملِ. فَقالَ لَهُ مَن شاءَ اللّهُ أن یقولَ: و کیفَ نَتَّقیهِ و هُوَ أخفی مِن دَبیبِ النَّملِ، یا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: قولوا: اللّهُمَّ إنّا نَعوذُ بِک مِن أن نُشرِک بِک شَیئا نَعلَمُهُ، و نَستَغفِرُک لِما لا نَعلَمُ.
ابو موسی اشعری: روزی پیامبر خدا برای ما سخنرانی کرد و فرمود: «ای مردم! از این شرک بپرهیزید؛ چرا که آن از خزیدن مورچه هم ناپیداتر است».
کسی که خدا خواست بگوید گفت: ای پیامبر خدا! حال که از خزیدن مورچه هم ناپیداتر است، چگونه از آن بپرهیزیم؟ فرمود: «بگویید: بار خدایا! به تو پناه میبریم از این که چیزی را دانسته، شریک تو گردانیم، و برای آنچه ندانسته چنین میکنیم، از تو آمرزش میطلبیم».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 2011.
فتنههای گم راه کننده
الإمام علی علیه السلام: إلهی ... أعوذُ بِک مِن کلِّ شَرٍّ و فِتنَةٍ أعَذتَ بِها أحِبّاءَک مِن خَلقِک.
امام علی علیه السلام: معبودا! ... به تو پناه میبرم از هر شرّ و فتنهای که آفریدگان محبوبت را از آنها در پناه خود گرفتی. به راستی که تو بر هر چیزی توانایی.
بحار الأنوار: ج 94 ص 96.
الإمام الصادق علیه السلام: سَمِعَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام رَجُلًا یقولُ: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک مِنَ الفِتنَةِ. قالَ: أراک تَتَعَوَّذُ مِن مالِک و وَلَدِک؛ یقولُ اللّهُ تَعالی: «إِنَّما أَمْوالُکمْ وَ أَوْلادُکمْ فِتْنَةٌ» (التغابن: 15.) ! و لکن قُل: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک مِن مُضِلّاتِ الفِتَنِ.
امام صادق علیه السلام: امیر مؤمنان شنید که مردی میگوید: بار خدایا! من از فتنه به تو پناه میبرم. فرمود: «میبینم که از مال و فرزندت پناه میبری! [چرا که] خدای تعالی میفرماید: «داراییها و فرزندان شما فتنهاند». پس [به جای آن] بگو: بار خدایا، من از فتنههای گم راه کننده به تو پناه میبرم».
بحار الأنوار: ج 93 ص 325.
الإمام الکاظم علیه السلام: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک مِن مالٍ یکونُ عَلَی فِتنَةً، و مِن وَلَدٍ یکونُ لی عَدُوّا.
امام کاظم علیه السلام: بار خدایا! از مالی که برای من فتنه، و از فرزندی که دشمن من باشد، به تو پناه میبرم.
بحار الأنوار: ج 90 ص 153.
ریا
الإمام علی علیه السلام: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک مِن أن تَحسُنَ فی لامِعَةِ العُیونِ عَلانِیتی، و تَقبُحَ فیما ابطِنُ لَک سَریرَتی، مُحافِظا عَلی رِئاءِ (رثاء) النّاسِ مِن نَفسی بِجَمیعِ ما أنتَ مُطَّلِعٌ عَلَیهِ مِنّی، فَابدِی لِلنّاسِ حُسنَ ظاهِری، و افضِی إلَیک بِسوءِ عَمَلی، تَقَرُّبا إلی عِبادِک، و تَباعُدا مِن مَرضاتِک.
امام علی علیه السلام: خداوندا! پناه میبرم به تو از این که بیرونم را در نگاه چشمها [ی مردم] نیکو بنمایی، ولی درونم را که برای تو آشکار است، زشت گردانی. و این در حالی خواهد بود که خود را ریاکارانه، در نزد مردم به چیزهایی وادار کنم که تو خود از نسبت من با آنها آگاهی، پس ظاهر نیکویم را برای مردم آشکار دارم و بدی کردارم را نزد تو آورم تا بدین سان، به بندگانت نزدیک شوم و از خشنودی تو به دور مانم.
بحار الأنوار: ج 94 ص 231.
الإمام الصادق علیه السلام: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک أن أعمَلَ مِن طاعَتِک قَلیلًا أو کثیرا اریدُ بِهِ أحَدا غَیرَک، أو أعمَلَ عَمَلًا یخالِطُهُ رِیاءٌ.
امام صادق علیه السلام: بار خدایا! به تو پناه میبرم از این که طاعت تو را، اندک یا بسیار، به کار بندم، ولی نیتم از آنِ کسی جز تو باشد، یا عملی انجام دهم که آمیخته با ریا باشد.
بحار الأنوار: ج 97 ص 327.
بُخل
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک مِنَ البُخلِ.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوندا! از بخل، به تو پناه میبرم.
تنبيه الخواطر: ج 1 ص 172.
عن أبی بصیر: قُلتُ لِأَبی جَعفَرٍ علیه السلام: کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یتَعَوَّذُ مِنَ البُخلِ؟
فَقالَ: نَعَم یا أبا مُحَمَّدٍ، فی کلِّ صَباحٍ و مَساءٍ، و نَحنُ نَتَعَوَّذُ بِاللّهِ مِنَ البُخلِ، یقولُ اللّهُ عز و جل: «وَ مَنْ یوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (التغابن: 16.) .
از ابو بصیر: به امام باقر علیه السلام گفتم: آیا پیامبر خدا نیز از بخل، به خدا پناه میبرد؟
فرمود: «آری ای ابو محمّد در هر بام و شام. ما نیز از بخل، به خدا پناه میبریم. خداوند عز و جل میفرماید: «و کسانی که از بخل نفس خویش مصون مانند، آناناند که رستگارند»».
بحار الأنوار: ج 12 ص 147.
سرمستی توانگری
الإمام علی علیه السلام: استَعیذوا بِاللّهِ مِن سَکرَةِ الغِنی؛ فَإِنَّ لَهُ سَکرَةً بَعیدَةَ الإِفاقَةِ.
امام علی علیه السلام: از سرمستی [ناشی از] توانگری، به خدا پناه ببرید؛ زیرا مستی آن، دیر زایل میشود.
غرر الحكم: حدیث 2555.