فداییان امام هادی علیه السلام

معنای کلمه صلات و تعداد تکرار نماز در قرآن

اشاره

پیرامون نماز سخن ها گفته شده و ابعاد مختلف آن مورد کنکاش و دقت نظر قرار گرفته و هر کس به فراخور دانش، بینش و نگرش خود از آن سخن گفته است. به رغم تمام این تلاشها، اقیانوس نماز از چنان ژرفایی برخوردار است که غواصان جدید را به تفحص و جستجویی تازه در این اقیانوس فرا می خواند ، تا گوهری نو بیابد و در مرءی و منظر همگان به نمایش بگذارد. این قلم نیز به فراخور توان خود، قدم در این اقیانوس گذارده ، بلکه درّ نابی بیابد و تقدیم خوانندگان گرامی نماید.  

نماز

نـماز كه در عربي لفظ (صلاة) بر آن اطلاق مي­شود، به گفته بسياري از لـغـت شـناسان به معناي دعا، تبريك و تمجيد است و چون اصل و ريـشـه اين عبادت مخصوص، دعا بوده آن را از باب نام گذاري چيزي بـه اسـم جزءش، صلاه [نماز] گذاشته­اند. برخي دیگر گفته­اند: (صلاة) مـشـتـق از كلمه (صلاة) است كه به معناي آتش برافروخته است و از ايـن جـهـت بـه اين عبادت خاص (صلاة) گفته شد، زيرا كسي كه نماز بـخـواند، خود را به وسيله اين عبادت و بندگي از آتش برافروخته الهي دور مي­سازد.[1]

معناي عرفاني نماز

بعضي از بزرگان نيز صلاة را از (تصليه) مشتق دانسته­اند، به اين مـعـنا كه عرب هنگامي كه مي­خواست چوب كج را راست كند، آن را به آتـش نـزديك كرده، در معرض حرارت قرار مي­داد و به آن تصليه مي­گـفـتـنـد. با توجه به اين معنا، گويي نمازگزار وقتي به نماز مي­ايـسـتد و توجه به مبدا اعلاء پيدا مي­كند، به واسطه حرارتي كه در اثر حركت صعودي و نزديك شدن به كانون حقيقت معنوي در نفسش حاصل مـي­شـود، قـدرت پـيـدا مي­كند كج رفتاري­هاي نفس را كه بر اثر تـوجـه بـه غـيـر خـدا و مـيـل به باطل پيدا شده، راست و تعديل نمايد. [2]

شاخصه های اهمیت نماز

أ‌)         نماز، رکن دین

در تمام ادیان، نماز عبادتی است که وجود داشته و این نشان دهنده رکن بودن نماز در دین است که وسیله­ای برای تداوم ارتباط با خالق هستی و غرق نشدن در مشکلات مادی و منجلاب­های گناه و فساد است، لذا امـام خـمـيني (قدس سره) فرمود: اين نمازهاي پنج گانه كه عمود ديـن و پـايـه مـحكم ايمان است و در اسلام چيزي بعد از ايمان به اهـمـيـت آن نـيـسـت، بـعد از توجهات نوريه باطنيه و صور غيبيه مـلكوتيه، كه غير از حق تعالي و خاصان درگاه او كسي نداند، يكي از جـهـات مـهـمـه كه در آن هست اين تكرار تذكر حق ـ با آداب واوضـاع الهي كه در آن منظور گرديده است ـ رابطه انسان را با حق تـعـالـي و عـوالـم غيبيه محكم مي­كند، و ملكه خضوع لله در قلب ايـجـاد كند، و شجره طيبه توحيد و تفريد را در قلب محكم كند به طوري كه با هيچ چيز از آن زايل نشود. [3]

ب‌)  نماز، کلمه‌ای پر تکرار در قرآن و روایات

در قرآن حدود 90 بار مستقیماً واژه صلاة و مشتقاتش به کار رفته و حدود 900 بار کلمات و واژه­هایی که مرتبط با نماز هستند، مانند: رکوع، سجده، وضو، مسجد، ذکر، عبادت و ...، به کار رفته است، که در نتیجه می­توان گفت: حدوداً یک ششم از آیات قرآن به نماز پرداخته است. ضمن اینکه در بسیاری از آیاتی که بحث از نماز شده، مشاهده می­شود که نماز به طور خاص مورد تأکید قرار گرفته است که به ذکر چند نمونه بسنده می­کنیم.

قُلْ إِنَّ صَلاتي‏ وَ نُسُكي‏ وَ مَحْيايَ وَ مَماتي‏ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين؛ الأنعام : 162

إِنَّني‏ أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدْني‏ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري؛ طه : 14

وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ وَ يُقيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤْتُوا الزَّكاةَ وَ ذلِكَ دينُ الْقَيِّمَةِ؛ البينة : 5

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدين؛ الأنبياء : 73

رِجالٌ لا تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إيتاءِ الزَّكاةِ يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصار؛ النور: 37

إِنَّما يُريدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُون؛ المائدة : 91

وَ أَنْ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ وَ هُوَ الَّذي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ؛ الأنعام : 72

مُنيبينَ إِلَيْهِ وَ اتَّقُوهُ وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ لا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكينَ؛ الروم : 31

در روايات نیز تنها در دو کتاب وسائل الشيعة و مستدرك الوسائل حدود 59000 روایت از معصومین علیهم السلام نقل شده است که مربوط به تمام ابواب فقهی است؛ یعنی 52 باب فقهی، و از این تعداد روایات 19000 آن مربوط به نماز می­باشد، یعنی حدود یک سوم روایات نیز مربوط به نماز می­باشد. امام صادق علیه السلام فرمود: قَالَ لِلصَّلَاةِ أَرْبَعَةُ آلَافِ حَدٍّ؛ نماز چهار هزار حد دارد».[4] شهيد ثاني در تبیین حدیث فرموده است: مراد از چهار هزار حد، واجبات و مستحبات نماز است که واجبات آن هزار عدد است که شهید کتاب «اَلفِيّه» را برای آن نوشته و مستحبات آن سه هزار است که کتاب «نَفليّه» را برای آن تألیف نموده است.

مرور پایانی

در این شماره، با نگاهی گذرا به معنا و مفهوم نماز، شاخصه های اهمیت نماز همانند رکن دین بودن و تکرار گسترده آن در آیات و روایات پرداخته شد و ان شاء الله در شماره های بعدی، دیگر ابعاد مسئله نماز مورد توجه قرار خواهد گرفت. 

ادامه دارد...