حضرت علی علیه السلام در خطبه ۱۹۲ نهج البلاغه می فرماید : خدا بندگان خود را امتحان می‌کند به چیزی که نسبت به اصل آن غافل و جاهل‌اند‌.

«وَ لَكِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ يَبْتَلِي خَلْقَهُ بِبَعْضِ مَا يَجْهَلُونَ أَصْلَهُ تَمْيِيزاً بِالاِخْتِبَارِ لَهُمْ»
 وقتی خدا ملائکه را امر به سجده بر آدم نمود آنان را تعلیم نداده بود و آنان نسبت به اصل و حقیقت آدم جاهل بودند.

به کسانی که می‌گویند : «ما تا نداریم چرا باید وضو بگیریم؟ یا چرا اینگونه وضو بگیریم [و نماز بخوانیم] ، آن را انجام نمی دهیم».

باید گفت : «اگر علت آن را بدانید ، دیگر از علم خود اطاعت کرده اید نه از خدا ! مطیع معلومات خود شده اید نه مطیع فرمان خدا!!»

پس امتحان اصلی، امتحانِ اطاعت است نه عبادت.
امتحان خدا مثل معلمی است که می‌داند شاگرد کجای کتاب را خوانده و کجا را نخوانده و از آنجایی سوال می‌کند که شاگرد نخوانده است.

آیت الله حائری شیرازی ، تمثیلات ، ج ۱ ص ۳۰.

اگر ۱۰ عدد سنجاق را در طول هم قرار دهیم ، هیچ اتصال و جاذبه‌ای نسبت به یکدیگر ندارند ، اما اگر در رأس آنها آهن‌ربایی قرار داده شود در رشته تسبیح مانند سنجاق ها ، هر سنجاق نسبت به سنجاق بعدی جاذبه دارد ‌. البته قدرت جاذبه این سنجاق ها، همه از آهن‌ربا است و خودشان هیچ قدرتی ندارند.

در ذکر «لا حولَ ولا قوةَ الا بِاللّه» بیان می‌کنیم که : «همه مخلوق ها مانند سنجاق هایی هستند که قدرت خود را از «الله» گرفته اند و بدون آن بدون اتصال به آن هیچ و فقر محض هستند»

آیت الله حائری شیرازی ، تمثیلات ، ج ۱ ص ۳۶.

سرباز تابع سلسله مراتب است سربازی که از پیش خود کاری کند اگر مجازات نشود از ضعف فرماندهی است.

ماهی طوری آفریده شده که در آب خوش باشد. اگر آن را از آب بگیرند مثل این است که هوا را از ما بگیرند و زیر آب برویم. در این صورت آرامش ما گرفته می شود و احساس خفگی می کنیم. 

نیاز قلب ما به یاد و توجه به خدا مثل نیاز ماهی به آب است هر وقت دل به یاد خدا بود آرام می‌گیرد.
«أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» سوره رعد آیه ۲۸.

در روایت داریم که مومن در مسجد مثل ماهی در آب است [یعنی در مسجد به آرامش می رسد] 

«المؤمن فی المسجد کالسمک فی الماء»

آیت الله علی شیرازی ، تمثیلات ، ج ۱ ، خلاصه‌ای از ص ۴۸.

ما برای آب و نان پول می پردازیم ولی برای هوا نه؟
برای نان روزانه پول می‌دهیم و برای آب ماهانه اما برای هوا سالانه یک ریال هم نمی دهیم!
کدام قیمتی تر است هوا یا آب یا نان؟

انسان وقتی نان می خورد می گوید «الحمدلله» وقتی آب می خورد می گوید «الهی شکر» اما آیا شده وقتی هوا تنفس می کنید بگویید «الحمدلله»
اصلاً وقتی هم می‌گویید «الحمدلله» باز تنفس می‌کنید ، پس برای یک نفس خودتان هم نمی‌توان خدا را حمد کنید.

[بنده همان به که ز تقصیر خویش، عذر به درگاه خدای آورد
ونه سزاوار خداوندیش ، کس نتواند که به جای آورد]
آیت الله علی شیرازی ، تمثیلات ، ج ۱ ، خلاصه‌ای از ص ۵۰.

اگر کودک عملی انجام دهد که در شأن او نباشد مادرش ناراحت می‌شود، با همه محبتی که به فرزند دارد او را تنبیه می‌کند، اگر از تنبیه نتیجه نگرفت محبت او کمرنگ می شود و حتی ممکن است نفرت پیدا کند.

اگر انسان هم عملی انجام دهد که در شأن نباشد و خدا نپسندد [مثلاً نماز را ترک کند] خدا با همه محبتی که دارد تنبیه می‌کند تا رفتارش را اصلاح کند و اگر از تنبیه نتیجه نگرفت، محبت خدا به او کمرنگ می شود و حتی ممکن است نفرت پیدا کند.

آیت الله حائری شیرازی ، تمثیلات ، ج ۱ گزیده‌ای از ص ۶۶.