منظور از تعقيبات نماز چیست و چه فایدهای دارد؟
منظور از تعقيبات نماز چیست و چه فایدهای دارد؟
تعقيب عبارت است از اينكه نمازگزار پس از ادای نماز به دعا، ذكر، تلاوت قرآن و اموری از اين قبيل همچون تفكر در عظمت خداوند، گريه از ترس و یا اشتياق به او بپردازد که از سنتهای تأکیدشده بوده و منافعش در دین و دنیا زیاد است.[1]
تعقیبات نماز دارای اهمیت فراوانی است. در روایتی از امام صادقＡاز پدر بزرگوارشان امام باقرＡآمده است که ایشان در ذیل آیۀ "فِی قَوْلِ الله تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِلی رَبِّکَ فَارْغَبْ"[2](چون از کار فارغ شوی، به عبادت کوش و با اشتیاق به سوى پروردگارت روى آور) فرمودند: "بعد از اینکه نمازت را خواندی و سلام دادی در حالی که نشستهای و هنوز بلند نشدهای در دعا کردن برای امور دنیا و آخرتت بکوش و وقتی که از دعا فارغ شدی، مُلتمسانه از خدا بخواه که نمازت را از تو بپذیرد".[3]
بعضی از آثار و فواید نماز عبارتند از:
1. استجابت دعا؛
امام صادقＡفرمودند: "خدواند نماز را در بهترین زمانها واجب نموده است پس حاجتهای خود را بعد از نمازهای واجب از خدا بخواهید".[4] همچنین پیامبر اعظمＢفرمودند: "هر نمازگزاری، پس از هر نماز واجبی، دعایی مستجاب دارد".[5]
2. کامل شدن نماز؛
"بگو پروردگارم براي شما ارجي قائل نيست اگر دعاي شما نباشد…"[6]، آنچه موجب جلب توجه الهی است دعا و نیاز ما به خداوند است.
3. جلب خشنودی خداوند؛
خداوند عامل خشنودیاش ازاسماعیلＡرا توجه او به نماز میداند:
"وَ اذْكُرْ فىِ الْكِتَابِ إِسمْاعِيلَ إِنَّهُ كاَنَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَ كاَنَ رَسُولًا نَّبِيًّا وَ كاَنَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَوةِ وَ الزَّكَوةِ وَ كاَنَ عِندَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا"؛ و در اين كتاب اسماعيل را ياد كن. او درستقول و فرستادهاى پيامبر بود و خاندان خود را به نماز و زكات امر مىكرد و نزد پروردگارش شايسته و پسنديده بود.[7]
4. رحمت الهی و بهشت؛
حضرت عبدالعظيم حسنی از امام يازدهم امام حسن عسكرىＡروايت كرده است كه حضرت فرمود: "موسىبنعمرانＡبا خداوند سخن گفت و عرض كرد: بار خدايا، جزاى كسى كه نماز را در اول وقت مىخواند چيست؟ خداوند فرمود: خواستههايش را بر مىآورم و بهشتم را به او مباح مىگردانم".
آرى، چون نمازگزار محبوبترين كارهاى خود را ناديده مىگيرد و بر فرمان خدا و رسول گردن مىنهد و فريضۀ الهى را بر همه منافع خود مقدم مىدارد، خداوند نيز محبوبترين و بهترين جايگاه را كه بهشت است، براى او مباح و حلال مىگرداند و او را به بهترين نعمتهاى بهشت خويش بهرهمند مىسازد.[8]
5. بخشش گناهان؛
امام صادقＡفرمودند: "هر کس تسبیحات حضرت زهراＣرا بلافاصله بعد از نماز انجام دهد خداوند گناهانش را میآمرزد".[9]
6. افزایش رزق و روزی؛
از امام صادقＡنقل شده است: "تعقیب بعد از نماز صبح سریعتر از حرکت برای طلب روزی، انسان را به رزق میرساند.[10]
7. دعوت شدن به میهمانی خداوند؛
امام صادقＡفرمودند: "هر كس نمازی واجب بخواند و بعد از آن تعقيب بخواند تا نماز ديگر (يعنى به خواندن دعاهايى كه بعد از نماز بايد خواند و قرائت قرآن و غيره مشغول گردد تا وقت نماز ديگر) آن بنده مهمان خدا مىباشد و حق است بر خداوند که مهمان خود را اكرام كند".[11]
8. بهرههای معنوی دیگر.
حضرت علیＡفرمودند: "كسى كه در جايگاه نمازش بنشيند و به ذكر خداى تعالى و به تعقيبات بپردازد، خداوند فرشتهاى را مأمور مىگرداند كه به وی مىگويد: اى نمازگزارى كه مشغول دعا هستى، به شرف و كرامت و فضيلت خود بيفزا (يعنى بيشتر و زيادتر دعا كن) كه براى تو حسنات ثبت مىگردد و سيئات و بديهايت محو مىشود و درجات تو افزون مىگردد و اين گفتگو ادامه دارد تا وقتى كه او از دعا و تعقيباتش فارغ شود".[12]
چند نکتۀ فقهی دربارۀ تعقیب نماز
تعقيب، پس از نمازهاي مستحب هم مستحب است؛ هر چند استحباب آن بعد از نمازهای واجب بیشتر است.
تعقيب بايد از نظر عرف متصل به نماز باشد.
ظاهرا نشستن بعد از نماز بدون دعا کردن يا دعا كردن بدون نشستن در غيرسفر و حالت ناچاری، تعقيب نماز به حساب نمیآید.
بهتر این است انسان در حال انجام تعقيب نماز مانند خود نماز رو به قبله و با طهارت باشد و ذكرها و دعاها را به عربي بگويد و دعاهاي وارد شده را بخواند.[13]
[1]. السيد الخوئي، الصلاة، ج ٤، ص ٤١٩.
[2]. شرح: 7و8.
[3]. حر عاملی، وسائل الشيعة، ج6، ص 431، ح 1.
[4]. همان، ج6، ص 431، ح1.
[5]. همان، ج6، ص 432، ح 1.
[6]. فرقان: 77.
[7]. مریم: 54 و 55.
[8]. مجلسی، بحار الانوار، ج 82، ص 204.
[9]. کلینی، الکافی، ج۳، ص 342.
[10]. مجلسی، بحار الأنوار، ج83، ص 133.
[11]. کلینی، الكافي، ج6،ص 230،ح 32.
[12]. نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، ج 1، ص 165.
[13]. امام خمینی، تحريرالوسيله، ج 1، ص 185.