#تاریخچه_نماز جلسه 22 ؛ افزایش رکعات نماز 1

بیان شد که پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله در سفر معراج پنج تا دو رکعت ، نماز ، برای امت آوردند !

در این جلسه می خواهیم به این سؤال پاسخ بدهیم که چرا رکعات نمازهای روزانه از ده رکعت به هفده رکعت تغییر پیدا کرد ؟

به دو رکعت اول نمازهای پنجگانه « فَرضُ اللّه » می گویند. یعنی رکعاتی که در سفر معراج مستقیماً توسط خود خدا واجب شد.

و به رکعت سوم و چهارم نمازهای روزانه را « فَرضُ النبی » می گویند. یعنی آن رکعاتی که پیامبر عزیزمان بر نماز ها اضافه کردند و بر امت خودشان واجب کردند.

البته توجه داریم که قرآن می‌فرماید :

« ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى ‏* إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى‏ » [1] پیامبر عزیزمان لب به سخن باز نمی‌کند ، حکمی را واجب نمی‌کند مگر اینکه از طرف خدا ، دستور داشته باشد.

یعنی نمازها در علمِ الهی این چنین بود که مسلمان‌ها هفده رکعت در شبانه روز نماز بخوانند. اما این را به صورت تدریج برای مسلمان‌ها قرار داد.

اول نمازها مستحب بود. بعد ده رکعت واجب شد و بعد هفده رکعت شد.

درباره علت افزایش رکعات نماز سه علت بیان شده است.

یک. امام باقر علیه السلام فرمودند : بعد از ولادت امام حسن و امام حسین علیهم السلام ، « زَادَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ سَبْعَ رَكَعَاتٍ شُكْراً لِلَّهِ » [2] ، حضرت رسول ، به شکرانه ی تولد این دو عزیز هفت رکعت به تعداد رکعات نمازها اضافه کرد.

یعنی مسلمان‌ها تا روز قیامت باید توجه داشته باشند که خداوند دو نعمتِ بسیار بزرگ به آنها داده به نام آقا امام حسن و امام حسین علیهم السلام و شکرانه این نعمت هفت رکعت نماز واجب است که باید در شبانه روز بخوانند.

دو. امام سجاد علیه السلام فرمودند : وقتی پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله به مدینه وارد شدند ، تشکیل حکومت دادند. قدرت گرفتند و جهاد بر ایشان واجب شد ، خداوند فرمودند : تعداد رکعات نماز را افزایش بده! [3]

علامه طباطبایی رضوان الله علیه می فرمایند : یعنی با قدرت یافتن اسلام ، انسان‌ها بیشتر نیاز دارند که نفسِ شان را مهار کنند. [4]

به همین خاطر نماز به کمک آنها می آید برای اینکه تکبّر آنها را بگیرد ، چون در روایات آمده که یکی از فواید نماز دوری از تکبر است. « فَرَضَ اللَّهُ . . . الصَّلَاةَ تَنْزِيهاً لَكُمْ عَنِ الْكِبْر » [5] خداوند نماز را واجب کرد تا شما را از تکبر دور کند.

طبق این نقل در ۱۲ ربیع الثانی سال اول هجرت یعنی یک ماه بعد از ورود پیامبر عزیزمان به مدینه تعداد رکعات افزایش پیدا کرد. [6]

سه. امام رضا علیه السلام فرمودند : پیامبر عزیزمان دیدند که « أنَّ العِبادَ لا يُؤَدّونَ هاتَينِ الرَّكعَتَينِ بِتَمامِ ما اُمِروا بِهِ وكَمالِه‏ » [7] مردم این دو رکعت نماز را به صورت کامل به جا نمی آورند ؛ یعنی نمره حضور قلبشان در نماز کم است و آن نمازی که شایسته است را به جا نمی آورند.

به همین خاطر به تعداد رکعات اضافه کردند تا با حضور قلبی که در آن رکعاتِ اضافه انسان کسب می‌کند و با ذکرهایی که در رکعت‌های سوم و چهارم نماز گفته می‌شود آن نواقصِ رکعت اول و دوم نماز را برطرف کنند و نمازشان یک درجه به آن نمازی که خداوند از ما خواسته است نزدیکتر شود.

[1] سوره نجم ، آیه 3 و 4.

[2] الكافي ، نشر دارالحدیث ، ج‏ 6 ، ص 647.

[3] سَأَلَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیه السلام فَقَالَ لَهُ مَتَى فُرِضَتِ الصَّلَاةُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ عَلَى مَا هِيَ الْيَوْمَ عَلَيْهِ فَقَالَ بِالْمَدِينَةِ حِينَ ظَهَرَتِ الدَّعْوَةُ وَ قَوِيَ الْإِسْلَامُ وَ كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الْجِهَادَ زَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه و آله فِي الصَّلَاةِ سَبْعَ رَكَعَاتٍ.

[4] افزودنِ رکعات برای تقویت معنوی مسلمین و مهار نفس امّاره بوده است. ( تفسیر المیزان ، ج13 ، ص 246 )

[5] بحار الأنوار ، ج‏ 29 ، ص 223.

[6] تاریخ الطبرى ، ج ۲ ، ص ۱۱۹.

[7] عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج 2 ص 107.