52 ـ به جای تنبیه بدنی از چه راه‏هایی برای تربیت کودک می‏توان استفاده کرد؟

می‏توانید به جای تنبیه بدنی، از ساز و کارهای بازدارنده استفاده کنید:

1. محرومیت موقت: این شیوه برای کودکان خردسال (بیشتر، زیر 5 سال) مناسب است؛ بدین گونه که او را به ازای هر سال سن، یک دقیقه در اتاقی بدون امکانات (البته نه تاریک و ترسناک) قرار دهید؛ پس برای مثال، کودک 3 ساله را 3 دقیقه وامی‏دارید تا در اتاقی بماند و از فعالیت عادی (بازی، تلویزیون و...) محروم شود.

اگر کودک شما مقاومت کرد، محرومیت او را دو برابر کنید. در مورد نوپایان می‏توان آن‏ها را روی صندلی نشاند و کنارشان ایستاد.

2. محرومیت: این شیوه برای همه‏ی سنین مناسب است؛ بدین گونه که کودک را از اسباب‏بازی، تلویزیون، رایانه، پول توجیبی و... به طور مقطعی و متناسب با رفتار نامطلوب، محروم می‏کنیم.

3. قهر: قهر، وسیله‏ی بسیار مؤثری برای اصلاح رفتار کودک و نوجوان است؛ البته نباید طولانی و در استفاده از آن زیاده‏روی شود.

4. تحریک عواطف و احساسات: برای اصلاح رفتار می‏توان احساس کودک و نوجوان را با جمله‏هایی عاطفی (برای این عمل تو غصه می‏خورم؛ از این کار تو رنجورم و...) تحریک کرد. توجه داشته باشید که استفاده‏ی پی در پی از این شیوه، آن را بی‏اثر می‏کند.

برخی والدین (به ویژه مادر) در تحریک عاطفه‏ی کودک با جمله‏هایی از قبیل «تو با این رفتار مرا پیر می‏کنی؛ با این عمل باعث مرگ من خواهی شد و...» زیاده‏روی می‏کنند که ممکن است احساس فرزند را جریحه‏دار کند و آثار روحی بدی داشته باشد.

5. بده و بستان: فرزند، نیازهای فراوانی دارد. اگر به خواسته‏ی شما مبنی بر اصلاح رفتار خود بی‏توجهی می‏کند، منتظر باشید تا برای رفع نیاز خود نزد شما بیاید. در این هنگام به او بگویید: من هم خواسته‏ای دارم؛ خواسته‏ام را برآور (بده) تا به نیازت پاسخ گویم (بستان).

6. تهدید به تنبیه: در صورت عدم تأثیر ساز و کارهای پیش گفته، تهدید به تنبیه بدنی (البته به طور غیر مستقیم و با کنایه) می‏تواند مؤثر باشد (ر.ک: پرسش 50)