فداییان امام هادی علیه السلام

ﭽ گلچین کتاب صدای سخن عشق؛ مجموعه ای از حکمت ها و حکایت های نماز

از زبان آیت الله العظمی بهجت رضوان الله علیه ؛ حامد اسلام جو ﭼ

اقامه نماز بالاتر است یا اعتقاد به ولایت امیرالمومنین علیه السلام؟

از حدیث «کُلُّ شَی ءٍ مِنْ عَمَلِک تَبَعٌ لِصَلاتِکَ ؛ تمام اعمال تو تابع نمازت می‌باشد»[1] معلوم می‌شود که نماز از همه اعمال عبادی بالاتر است. اگرچه از حدیث « لَمْ ینادَ بِشَیءٍ کَما نُودِی بِالْوِلایةِ ؛ به هیچ‌چیز به اندازه ولایت فرا خوانده نشده است» استفاده می‌شود که ولایت از بین عبادات خَمْس (نماز، روزه، زکات، حج و ولایت) از همه بالاتر است.

(صفحه 16)

در روایت آمده «الصلاة قربان کل تقی» نماز نزدیک کننده هر انسان با تقوایی به خداوند است. آیا عبادات دیگر این ویژگی را ندارند؟

قُرب مراتبی دارد و بالاترین آن لقاء است و هر مرتبه از مراتب قُرب را مقربی است که بالاترین آن نماز است.

(صفحه 23)

اگر هر یک از حالت نماز رازی دارد، راز قیام در حال نماز چیست؟

قیام بنده در نماز اظهار عبودیت و سکون است و این که هیچ حرکتی از خود ندارد... قیام، «مثول العبد بین یدی مولاه» است، یعنی سراپا حاضرم برای خدمت و عبودیت، مثل چوبی که بی حرکت ایستاده است، یا مثل شاخه ای که هیچ اراده ای از خود ندارد و به هر طرف باد ببرد حرکت می کند. (صفحه 23)

چه عملی سبب خوشبختی ما در دنیا و آخرت می شود؟

بله ماها دنبال یک چیزی می گردیم برای تکاملمان که نه خدا گفته باشد نه پیغمبر و نه امام... خیال می کنیم راه سعادت یک چیزی است که نه خدا گفته نه پیغمبر نه امام. در صورتی که قاعدتاً آنچه آنها بیشتر گفته اند و بیشتر تأکید کرده اند آن موجب سعادت ماست.

چطور ممکن است که چیزی تأثیر در سعادت انسان داشته باشد و آنها از آن غفلت کرده باشند و نگفته باشند. واگذار کرده باشند به اینکه یک پیری، مرشدی، قطبی بیاید بیان بکند؟ آیا چنین چیزی ممکن است؟ ( شاگرد ایشان آیت الله شیخ جواد کربلایی بعد از نقل این مطلب فرمودند : از مهمترین آنها اهتمام به نماز است، این همه آیات قرآن در رابطه با نماز است. شاید در هیچ بابی از ابواب فقه و دستورات شرع ما این همه دستور نداشته باشیم که در مورد نماز داریم.) (صفحه 26)

آیا درست است که اسم اعظم در سوره حمد قرار دارد؟

روایت دارد که اسم اعظم در سوره ی فاتحه متفرق می باشد. اگر کسی فاتحه را به این نیت بخواند مثل این است که اسم اعظم را هم می داند . کسی که حاجتی داشته باشد و اسم اعظم را قصد بکند ، می تواند همین فاتحه که این همه آثار دارد بخواند . این بخاطر جمعیت (جامع بودن) آن است که تلخص تمام قرآن است . در روایت آمده : « کُلُّ ما فِی القرآنِ فِی الفاتِحةِ» [2]

(صفحه 35)

بی نماز معتقد به ولایت امیرالمومنین به نجات نزدیک تر است

یا با نمازی که حق را می داند و نمی پذیرد؟

مرتبه اول در اعتقاد به امامت ائمه التزام قلبی به وصایت و خلافت ائمه اطهار و سفارش رسول خدا 9به آنها به نام‌هایشان و نام پدران بزرگوارشان و مرجعیت ایشان است و مرحله بعد التزام عملی به متابعت از آنان است نه اینکه نماز بخوانیم و آنها و امامت آنان را قبول نداشته باشیم بلکه باید بدانیم که نماز را به ‌ترتیب دستور آنها باید انجام دهیم.

این التزام قلبی بر اصل نماز مقدم است، زیرا فاسق تارک الصلاة (مسلمان بی نماز؛ نه کافر) اگر در راه ائمه ـ علیهم السلام ـ باشد در راه نجات است، برعکس کسی که به آنها اعتقاد نداشته باشد و از امامت انحراف داشته باشد، هلاک است، اگرچه نماز بخواند، چون اعتقادش خراب است، وای بر کسانی که مدّعی قرب به خدا هستند اما ولی او را نمی‌شناسند!

(صفحه 40)

چگونه اهل سیر و سلوک شوم و به مقامات عرفانی برسم؟

اگر کسی مقید باشد نماز را اول وقت بخواند، به جایی که باید برسد خواهد رسید.

مرحوم استاد ما میرزا سید علی آقا قاضی می فرمودند: « اگر کسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد مرا لعن کند» و یا فرمودند : « به صورت من تف بیندازد» (صفحه 42)

ترک معصیت در اعتقادات و عملیّات (ترک گناه در فکر و عمل) و نماز اول وقت کافی و وافی است برای وصول به مقامات عالیه اگر چه هزار سال باشد. (صفحه 108)

چرا خداوند برای شرکت در نماز جماعت آن همه ثواب قرار داده است ؟

اینکه شب و روز اگر نماز جماعت را اول وقت بخوانند، ثواب زیادی دارد، برای این است که علاوه بر اینکه خودشان جماعت خوانده‌اند،‌ دیگران را هم به جماعت می‌اندازند.

همین جماعت عده‌ای در اول وقت، حافظ نماز آخر وقت دیگران است که فرادی می‌خوانند؛ اگرچه [جماعت را] خیلی هم مختصر بخوانند. همین‌ها محکوم‌سازی نماز خواندن مردم است. آن‌ها می‌گویند: «بعضی این قدر به نماز در اول وقت‌ اهمیت می‌دهند، حالا ما در آخر وقت هم نماز نخوانیم؟» این، کأنّه سند نماز برای دیگران است. (صفحه 43)

نمازی را که بدون حضور قلب خوانده ام، می توانم دوباره بخوانم؟

اگر کسی نماز بدون حضور قلب بخواند و بخواهد با حضور قلب اعاده کند، (دوباره بخواند) ممکن است بگوییم که این خلاف دستور است. خلاف سنت است. به جهت این که برای تکمیل نماز و جبران آن نافله (نماز های مستحبی) را قرار داده اند و تشریع شده است.[3] ... اگر کسی از ناحیه ی حضور قلب و این جور چیزها می خواهد در نماز ترقی داشته باشد، نوافلش را ادامه دهد.

(صفحه 45)

بیدار شدن برای نماز شب برایم سخت است، چه کنم؟

در تعبّدیات کوه کندن از ما نخواسته اند، سخت ترینش نماز شب خواندن است که در حقیقت تعیین وقت خواب است نه اصل بی خوابی بلکه نیم ساعت زودتر بخواب تا نیم ساعت زودتر بیدار شوی. آیا می ترسی اگر بیدار شوی، دیگر خوابت نبرد و بمیری؟ اگر خواب بمانی در خواب هم ممکن است بمیری. (صفحه 48)

دعا برای سلامتی چشم

برای سلامتی چشم بعد از نماز آیه الکرسی خوانده شود، و پس از خواندن آن، دست ها را بر روی چشم ها گذاشته بگوید: « اَللّهُمَّ احفَظ حَدَقَتی بِحَقّ حَدَقَتَی عَلی بنِ اَبی طالب امیرِالمؤمنین7»

خدایا به حق دو حدقه ی چشم حضرت علی بن ابی طالب،امیر مومنان 7 دو حدقه ی چشم مرا حفظ فرما.

البته شاید آیه الکرسی برای تمام خطرها نافع باشد و بعد از نمازهای یومیه خیلی فواید دارد. (صفحه 50)

در روایت است که دعای بعد از نماز مستجاب می شود[4]، پس چرا خدا حاجت مرا نمی دهد؟

فرض کنید ما از خدا خانه می خواهیم و خدا خانه ای که ما می خواهیم برای ما مصلحت نمی داند، حالا خدا چه کار می کند آیا دعای او را باطل می کند؟ نه بلکه بالاتر از خانه به او می دهد، به مَلَک می فرماید: چند سال عمر این فرد را افزایش بده.» در حالی که این بیچاره خیال می کند در برابر این همه زحمت که کشید اثری از خانه و از دعای خودش ندید و دعایش مستجاب نشد چون نمی داند که بالاتر از استجابت این دعا به او داده است این را نمی فهمد. باید به خدا حسن ظّن داشته باشیم، و عینک باید واسع و صاف باشد و کدورت نداشته باشد. (یعنی استجابت دعا به این است که یا همان حاجت ما را می دهد یا اگر صلاح نباشد بالاتر از آن را می دهد)

(صفحه 53)

چرا ما شیعیان نماز ظهر و عصر را با هم می خوانیم، با اینکه پیامبر با فاصله می خواندند؟

حضرت رسول (ص) هم (گاهی) نماز را با هم می خواندند. از ایشان سؤال کردند: «چرا شما نمازها را با هم خواندید، مِن غَیرِ عُذرٍ وَ لا عِلّۀٍ ؛ بدون عذر و دلیلی؟»

ابن عباس در کتاب های خودشان (=اهل سنت) روایت کرده که حضرت فرمودند: أُریدُ أن اَسهَل عَلی أُمّتی، برای اینکه می خواهم برای امتم آسان بگیرم.

ما دیدم که جمع کردن (دو نماز) در اول وقت از این که آن هایی که نماز را جدا می خوانند و در آخر وقت نماز را به عللی نخوانند، مانع است... وقتی بین نماز تأخیر افتاد، شواغل و موانع زیادی به وجود می آید و کم کم آن نماز دوم به صورت فردی خوانده می شود. اما حالا همه را یک دفعه ای بخوانند راحت تر است و از فوت آن نماز دوم، حفاظت می شود. (صفحه 54)

آیا امکان دارد که تیر را از پای امیرالمومنین بیرون کشیده باشند

و ایشان متوجه نشده باشند؟

فرماندار یا شهردار کرمان در رژیم پهلوی در شب یا روز عید غدیر مجلس جشنی بر پا نمود. در آن مجلس «مردوخ» از علمای اهل سنت نیز شرکت داشت. مداح در ضمن خواندن اشعار و مدیحه سرایی درباره حضرت امیرمومنان 7به جریان بیرون آوردن تیر از پای مبارک آن حضرت در حال نماز و عدم التفات و توجه آن بزرگوار به آن اشاره کرد، جناب آقای مردوخ که پای منبر نشسته بود رو کرد به آقای شهردار و با صدای بلند فریاد زد: «آقای فرماندار، آیا این‌ها افسانه نیست؟»

فرماندار می‌گوید: اعتراض او در آن مجلس و در میان آن جمعیت مثل یک کوه بر سر من فرود آمد، با خود گفتم: شب غدیر است خوب است مستبشر و شادمان باشیم، و من پاسخ او را ندهم؛ ولی دیدم اگر جواب ندهم شکست اسلام و مذهب است. از سوی دیگر دیدم او عالم است و من از اهل علم نیستم، تا جواب کافی به او بدهم و یا بحث و مجادله نمایم.

در این لحظه گویا به من الهام شد و یک مرتبه به ذهنم خطور کرد که بگویم: آقا شما قرآن خوانده‌اید؟ گفت: بله، گفتم: درباره این آیه چه می‌فرمایید که خداوند متعال می‌فرماید : « فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَ قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُن‏» [5]چون زنان، یوسف 7را دیدند، او را بزرگ انگاشته و دست‌های خود را بریدند.

زنان مصری در مجلس زلیخا جمال مخلوقی را دیدند، این‌ها کجا و تجلیاتی که برای حضرت امیر 7 در نماز پیش آمد کجا؟! آن‌ها با دیدن جمال یوسف 7 محو دیدار جمال او شدند و بی‌اختیار دست‌های خود را بریدند، پس جا داشت حضرت امیرمومنان 7 هم در حال نماز در برابر تجلیات انوار الهی و مشاهده جلال و جمال حضرت حق غرق شده و متوجه بیرون آمدن تیر از پای مبارکشان نگردد. با این سخن، «کأنّه الفَم حَجرا» (گویی سنگ به دهان او انداختند) لذا سرش را به زیر انداخت و دیگر هیچ نگفت.

نقل می‌کنند: بیرون آوردن تیر از پای حضرت به ارشاد (و راهنمایی) حضرت امام حسن 7 بوده است. [6] (صفحه 71)

کلید سعادت دنیا و آخرت

یکی از علماء، آدم فقیر و تنگدستی بود، به پسرش خیلی تأکید می کرد که نماز شب را ترک مکن! از ایشان سؤال کرده بودند که آقا چرا شما اینقدر روی نماز شب، تأکید دارید؟! ایشان فرموده بود: می دانم که این نماز شب کلید سعادت دنیا و آخرت است؛ من که پولی ندارم برای او بگذارم، اگر دنیا هم بخواهد، کلیدش همین نماز شب است. (صفحه 78)

همسرم هیچ وقت نماز نمی خواند، چگونه او را اهل نماز کنم؟

آقایی به بمبئی رفته بود و دیده بود در یک محله همه شیعه هستند ولی نماز نمی خوانند. به آنان گفت: طوری نیست همان ماهی یک نماز بخوانید کافی است! البته چنین فتوا و دستوری نیاز به جرأت و یقین دارد . لذا همه گفتند: اینکه چیزی نیست، و ماهی یک نماز خواندند. مدت ها بدین منوال ماهی یک نماز می خواندند تا این که آن آقا به آن ها گفت: هفته ای یک نماز! مدت ها گذشت تا این که فرمود: شبانه روزی یک نماز! و کم کم صبح و شام، تا این که نماز های یومیه را با کمال سهولت و بدون هیچ صعوبتی، به آن ها تعلیم نمود و آنان را نمازخوان کرد و نتیجه ی مطلوب و نهایی را گرفت! به ایشان گفته شد: چگونه آن ها را در این مدت بی نماز گذاشتی؟ گفت: آن ها خود بی نماز بودند، من بی نماز نکردم ، من با این روش آن ها را تدریجاً نمازخوان کردم!

(صفحه 94)

[ اگر نماز را قبول دارد و بی نماز او به خاطر سستی و تنبلی است، می توانید تخمین بزنید چه مقدار می تواند نماز بخواند؛ مثلا اگر می تواند هفته ای یک نماز بخواند و به تدریج تعداد روز ها را زیاد کنید ]

نماز برایم مانند جریمه دادن است چه کنم ؟

زیاد بگویید : «وَ رَبُکَ الغَنیُّ ذُو الرَّحمه» و پروردگار تو بی نیاز و رحمتگر است. [7] (صفحه 103)

لطفا راه های به دست آوردن حضور قلب در نماز را بیان کنید؟

1. اگر بدانیم اصلاح امور انسان به اصلاح عبادت و در رأس آنها نماز است، که به واسطه خضوع و خشوع و آن هم به اعراض از لغو محقق می شود، کار تمام است. [یعنی برای اصلاح کارهای دنیا و آخرت بایستی نماز را درست کنیم و درست کردن نماز به خشوع و حضور قلب در نماز است و حضور قلب حاصل نمی شود مگر با ترک کارهای بی فایده]
2. حضور قلب با نوافل و عبادات مستحبه تحصیل می شود.
3. از آن جمله، [راههای کسب حضور قلب] تبدیل فرادی به جماعت است. [یعنی نمازش را به جماعت بخواند]
4. تحصیل حضور قلب به این می شود که در اوقات غفلت به خودش فشار نیاورد و در اوقات حضور اختیاراً آن را از دست ندهد. (در آنی که متوجه شدید، اختیاراً منصرف نشوید.)
5. از راههای اصلاح نماز، توسل جدی در حال شروع به نماز به حضرت ولی عصر «عَجّلَ اللهُ تَعالی فَرجهُ الشّریف» است.
6. یکی از عوامل حضور قلب این است که در تمام بیست و چهار ساعت باید حواس باصره سامره و... خود را کنترل کنیم. زیرا برای تحصیل حضور قلب باید مقدماتی را فراهم کرد باید در طول روز گوش چشم و همچنین سایر اعضاء و جوارح خود را کنترل کنیم.
7. اول وقت نماز با توجه وارد نماز شوید و هنگام خواندن حمد و سوره به معنای آن توجه داشته باشید تا این ارتباط حفظ شود.

(صفحه 35 و 103 و 104 و 109 و 111)

بهترین ذکر یا عملی که انسان بعد از نمازهای روزانه انجام می دهد، چیست؟

تمامی آنچه که از تعقیبات در کتابهای معروف و معتبر ذکر شده، چه تعقیبات مشترک و چه تعقیبات مخصوص به هر نماز واجب، چه به صورت مفصل و چه به صورت مختصر، [نماز گزار می تواند] با در نظر گرفتن گنجایش وقت، آنها را بجا آورد. پس برترین آن، صحیح و ثابت از آنهاست [یعنی سند آن معتبر باشد و همیشه بر آن تعقیب مداومت داشته باشد] ... و در میان ادعیه صحیح، آنهایی را انتخاب کند که هر چه که حضور قلب در آن بیشتر باشد یا با حال نمازگزار و نیازهای ویژه او سازگاری بیشتری داشته باشد.

(صفحه 104)

برای رفع تنبلی و کسالت در عبادات چه باید کرد؟

در اوقات نشاط، مشغول به عبادت مستحبه شوید؛ و در اوقات کسالت، اقتصار بر واجبات نمایید. [فقط واجبات را انجام دهید]

(صفحه 105)

برای توفیق نماز شب چه کنیم؟

با قرائت آیه آخر سوره «کهف» و اهتمام به این امر اگر علاج نشد، تقدیم بر نصف می شود. [یعنی اگر باز بیدار نشدید قبل از نیمه شب شرعی نماز شب را بخوانید.] (صفحه 106)

در نماز شب و سحر خیزی قدری کسل هستم، لطفاً راهنمایی فرمایید؟

کسالت در نماز شب به این رفع می شود که بنا بگذارید هر شبی که موفق (به خواندن آن) نشدید، قضای آن را بجا بیاورید.

(صفحه 106)

برای توفیق نماز شب و نماز صبح «به جماعت» در اول وقت چه کنم؟

در اوقات توفیق مسامحه (کوتاهی) نکنید، در سایر اوقات موفق می شوید. (صفحه 106)

برادرم به هیچ وجه نماز نمی خواند و رفیق ناباب دارد، هر چه او را موعظه می کنیم گوش

نمی دهد، لطفاً یک راه صریح نشان دهید؟

بعد از نماز جعفر 7برای هدایتش دعا کنید. و در سجده آخر برای این مقصد دعا نمائید و تباکی کنید. (تباکی: خود را به گریه وادار کردن) (صفحه 106)

چه کنم که تا نماز صبحم قضا نشود؛ چون گاهی قضا می شود و ناراحت می شوم؟

کسی که باقی نمازهایش را در اول وقت بخواند خدا او را برای نماز صبح بیدار خواهد کرد. (صفحه 107)

برای ازدیاد محبت به حضرت ولی عصر (عَجّلَ اللهُ تَعالی فَرجهُ الشّریف) چه کنیم؟

گناه نکنید و نماز اول وقت بخوانید. (صفحه 107)

چه کنیم که لذت نماز را درک کنیم؟

این احساس لذت در نماز یک سری مقدمات خارج از نماز دارد و یک سری مقدمات در خود نماز.

آنچه که قبل از نماز و در خارج از نماز باید مورد ملاحظه شود و عمل شود این است که انسان گناه نکند معصیت روح را مکدر می کند نورانیت دل را می برد و اما هنگام خود نماز انسان باید زنجیر و سیمی دور خود بکشد تا غیر خدا داخل نشود بایستی فکرش را از غیر خدا منصرف کند و توجهش به غیر خدا مشغول نشود البته اگر به صورت غیر اختیاری توجهش به جایی رفت که هیچ اما به محض التفات پیداکردن بایستی قلبش را از غیر خدا منصرف کند. (صفحه 108)

ازدواج دختری سر نمی گیرد و به اصطلاح بختش باز نمی شود، چه توصیه ای دارید؟

نماز جعفر طیار 7 بخواند و پس از آن دعایی که در کتاب زاد المعاد مجلسی [8] آمده، بخواند و در پی آن به سجده رود و تلاش کند که حتما گریه کند ـ گرچه به مقدار کم ـ و همین که چشمش را اشک گرفت حاجتش را از خدا بخواهد ، و این عمل را تا زمانی که حاجتش روا شود انجام دهد و اگر نشد بداند که یا کم خوانده و یا با اعتقاد کامل نخوانده است. (صفحه 114)

(فلسفه این که تلاش کند گریه کند این است که) اشک مربوط است به اعلی علییّن، از آنجا استیذان می کند و از آنجا استجابت دعا می کند. لذا کسانی که حاجت مهمّی دارند باید بدانند نمازها و عبادت هایی را که برای حاجت ذکر شده انجام دهند، برای اینکه چون تثبیت بکنند یا تأیید بکنند و به حاجت خودشان برسند، باید ملتفت باشند که بعد از طلب حاجت و دعا و نماز به سجده بروند و سعی کنند به اندازه بال مگسی تر بشود. اشک چشم علامت این است که مطلب تمام شد. [9]

(صفحه 53)

برای حل مشکلات پیچیده چه کنیم؟

مداومت بر نماز جعفر طیار 7 داشته باشید خداوند شما را موفق بدارد. (صفحه 108)

[1] نهج‌البلاغه، ص۳۸۳؛ وسائل‌الشیعه، ج۴، ص۱۶۱.

[2] «ان كل ما في العالم في القرآن و كل ما في القرآن بأجمعه في فاتحة الكتاب، و كل ما في الفاتحة في البسملة، و كل ما في البسملة في الباء، و أنا النقطة تحت الباء» (5)؛ تمام آنچه در عالم است در قرآن است و تمام آنچه در قرآن است در سوره حمد و آنچه در سوره حمد است در بسم الله الرحمن الرحيم جمع شده است، و آنچه در بسم الله الرحمن الرحيم است در باء آن است و من نقطه تحت الباء هستم. (بروجردى سيد حسين‏، تفسير الصراط المستقيم،موسسه انصاريان‏‏، ج‏3، ص118)

ورد في الخبر عن النبي(ص) انه قال کل ما في الکتب المنزلة فهو في القرآن و کل ما في القرآن فهو في الفاتحه و کل ما في الفاتحه فهو في بسم الله الرحمن الرحيم. (کتاب مدارج قرآن و معارج انسان استاد آيت الله حسن حسن زاده آملي ، ص 3)

[3] عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ععلیه السلام قَالَ: إِنَّمَا جُعِلَتِ‏ النَّافِلَةُ لِيَتِمَّ بِهَا مَا أُفْسِدَ مِنَ الْفَرِيضَةِ. (الكافي (ط - الإسلامية) / ج‏3 / 269)

[4] َ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَدَّى فَرِيضَةً فَلَهُ عِنْدَ اللَّهِ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ فَإِنْ شَاءَ عَجَّلَهَا لَهُ فِي الدُّنْيَا وَ إِنْ شَاءَ أَخَّرَهَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ. (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏5 / 28)

[5] سوره یوسف، آیه 31

[6] ارشاد القلوب، ج2، ص 217. هم چنین اصل جریان در کشف الیقین، ص 118 ذکر شده است.

[7] سوره انعام ؛ آیه 133

[8] این نماز همراه با دعای پس از آن درکتاب مفاتیح الجنان نیز آمده است.

[9] همچنین ایشان بار دیگر در پاسخ به چنین پرسشی فرمودند: آیه «الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ‏ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً» را بسیار بخوانید. سوره فرقان ؛ آیه 74