متن کتاب احکام دو دقیقه ای
قطع سفر
در سهصورت سفر قطع مىشود و مسافر بايد نمازش را كامل بخواند:
1. در صورتى كه به وطن برسد.
2. در صورتى كه قصد اقامت ده روز كند.
3. سى روز بلاتكليف در جايى بماند.[1]
دو نكته درباره انصراف از قصد اقامت
1. مسافر اگر از قصد اقامت ده روز برگردد، چنانچه قبل از خواندن نماز چهار ركعتى باشد، بايد نمازهايش را شكسته بخواند.
2. اگر بعد از خواندن نماز چهار ركعتى از قصد خود برگردد، تا وقتى كه در آن مكان است و سفر نرفته است، نمازش كامل است.[2]
سه نكته درباره روز
1. در برخى از مسائل شرعى، روز كامل مطرح شده است همچون نمازهاى يوميه، روزه دارى، وقوف در عرفات، قصد ده روز، اعتكاف و ايام عادت و ...[3]
2. روز كامل از طلوع فجر است تا غروب آفتاب و كسىكه در مكانى قصد ده روز مىكند، اگر از ظهر روز اول حساب كند، بايد تا ظهر روز يازدهم بماند.
3. در برخى از روزها به جهت برخوردارى از فضيلت و شرافتى خاص اعمال و عبادات ويژه همچون نماز، روزه، غسل، دعا و ... دارد همچون غدير، مباهله، عرفه، مبعث، عيدفطر، عيدقربان، ترويه، دحوالارض و ...[4]
نمازها نسبت به جماعت سه دستهاند
1. نمازى كه بايد به جماعت خوانده شود و آن نماز جمعه است.[5]
2. نمازى كه نبايد به جماعت خوانده شود و آن نماز مستحبى است.[6]
3. نمازى كه هم مىتوان به صورت جماعت و هم به صورت فرادى خواند و آن نمازهاى واجب است جز نماز طواف.[7]
چهار نكته در رابطه با اتصال صفوف:
1. يكى از شرايط نماز جماعت، اتصال صفوف است توسط افرادى كه نمازشان صحيح است.
چه بسا كودك مميزى كه نمازش صحيح است و نمازگزارى كه مسن است و نمازش صحيح نيست.
2. نبايد بيش از يك گام بزرگ كه حدود يك متر است بين مأمومين فاصله شود.[8]
3. درصورتىكه اتصال نماز جماعت قطع شود، نماز بهصورت فرادى صحيح است و نبايد نماز را به صورت جماعت ادامه داد.[9]
4. در صورتى كه اتصال جماعت قطع شود، در اين حال نمىشود اقتدا كرد.
مسأله: اگر مأموم بداند نماز يك صف از صفهاى جلو باطل است، نمىتواند اقتدا كند.[10]
سه نكته درباره صفهاى طولانى در نماز جماعت
1. اگر به واسطه درازى صف اول يا صفهاى ديگر، امام را نبيند، مىتواند اقتدا كند.[11]
2. از نظر برخى از مراجع، اقتدا كردن كسانى كه در دو طرف محراب ايستادهاند و به واسطه ديوار محراب امام را نمىبينند، صحيح نيست.[12]
3. كسى كه پشت ستون قرار گرفته و از صف جلو حتى يك نفر را هم نمىبيند، جماعت او صحيح نيست.[13]
سه نكته درباره نماز جماعت زنان
1. نمازجماعت زنان و مردان در يك صف مانعى ندارد ولى مستحب است زنان عقب تر از مردان باشند.
2. زنان مىتوانند به زنى كه شرايط امام جماعت را دارد اقتدا كنند.[14]
3. در نماز جماعت، نبايد بين زنان و بين مردان حائل باشد ولى پرده و مانند آن كه مكان زن و مرد را از هم جدا مىكند، در صورتى كه يك مكان محسوب شود مانعى ندارد.
دو نكته در رابطه با وظيفه مأموم در حال قرائت
1. مأموم نبايد در ركعت اول و دوم نماز ظهر و عصر حمد و سوره را بخواند و مستحب است به جاى آن ذكر، تسبيح، تحميد و صلوات بگويد.[15]
2. مأموم در ركعت اول و دوم نماز مغرب و عشا نبايد حمد و سوره بخواند ولى اگر صداى امام جماعت را نمىشنود مىتواند حمد و سوره را آهسته بخواند.[16]
عواملى كه ثواب نماز جماعت را بيشتر مىكند:
1. برگزارى نمازجماعت در مسجد و به مراتب فضيلت مسجد، ارزش نمازجماعت را بيشتر مىكند. همچون مسجد محله، مسجد جامع، مسجد كوفه، مسجد الحرام.[17]
2. ثواب نماز جماعت با امام جماعت عادل، متقى، سيد، عالم بيشتر مىشود.[18]
3. تعداد بيشتر شركت كنندگان در نماز جماعت، ثواب جماعت را بيشتر مىكند.[19]
فرقهاى نماز جماعت و فرادى
1. در نماز فرادى بايد نمازگزار، حمد و سوره را بخواند، ولى در نماز جماعت نبايد بخواند.
2. در نماز فرادى نمازگزار تابع شخص ديگرى نيست، ولى در نماز جماعت بايد از امام جماعت تبعيت كند.
3. در نماز فرادى نمازگزار حمد و سوره نمازهاى جهرى را بايد بلند بخواند ولى در نماز جماعت، آنجا كه وظيفه او خواندن حمد و سوره است بايد آهسته بخواند.[20]
سه نكته دربارهعدول از نماز جماعت
1. عدول از نماز جماعت به فرادى در حال ضرورت به اتفاق همه مراجع، در تمام بخشهاى نماز جايز است، اما در غير حال ضرورت و يا در صورتى كه از اول نماز چنين نيتى داشته باشد مورد اختلاف است، بعضى از مراجع همچون امام خمينى (ره) جايز دانستهاند و برخى جايز نمىدانند.[21]
2. اگر مأموم در بين نماز جماعت، نيت فرادى كند، نمىتواند دوباره نيت خود را به جماعت برگرداند.[22]
3. اگر مأموم به واسطه عذرى بعد از حمد و سوره امام نيت فرادى كند، لازم نيست حمد و سوره را بخواند، ولى اگر پيش از تمام شدن حمد و سوره نيت فرادى كند، بايد مقدارى را كه امام نخوانده، بخواند.[23]
[1] توضيح المسائل مراجع، م 1328 و 1335؛ تحريرالوسيله، ج 1، ص 466.
[2] همان، م 1342.
[3] فرهنگ فقه، ج 4، ص 157.
[4] همان، ص 159.
[5] توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 872، شرايط نماز جمعه.
[6] تحريرالوسيله عربى، ج 1، ص 265.
[7] همان، ص 493.
[8] توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 811، ذيل م 1435 و 1437.
[9] همان، م 1438.
[10] همان، م 1419.
[11] همان، م 1412.
[12] توضيح المسائل مراجع، م 1411 و 1413.
[13] همان، م 1414.
[14] استفتائات مكارم، ج 1، ص 80؛ س 254.
[15] توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 1466.
[16] توضيح المسائل مراجع، ج 2، ص 794، م 1462.
[17] تحريرالوسيله، ج 1، ص 483.
[18] همان، ص 504.
[19] عروة الوثقى، ج 1، ص 597 و 598؛ تحريرالوسيله، ج 1، ص 504.
[20] تحريرالوسيله، ج 1، ص 495، م 7.
[21] عروة الوثقى، ج 1، صلاة الجماعة، م 16.
[22] توضيح المسائل مراجع، م 1425.
[23] همان، م 1424.