فداییان امام هادی علیه السلام

صد نکته ی زیبا با توجه به آیات نماز در قرآن



حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر وحیدی



( معلمان و مبلغان و یاوران نماز )



نماز در قرآن 1؛ اهمیت نماز

اهمیت نماز؛ مقدمه

اگر بخواهید شاگردان، فرزندان و دوستان خود را به نماز دعوت کنید بایستی از اهمیت، آثار، عواقب سستی و ترک نماز و شیوه دعوت به نماز آگاهی خوبی داشته باشید. ما مباحث نماز را با نگاه به آیات قرآن مورد بررسی قرار خواهیم داد.



اهمیت نماز؛ واژه اقامه در قرآن

خداوند دستور به اقامه چند چیز داده است:

اقامه دین: «و ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهيمَ وَ مُوسى‏ وَ عيسى‏ أَنْ أَقيمُوا الدِّينَ» (شوری: 13)

اقامه کتب آسمانی و قرآن: «قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لَسْتُمْ عَلى‏ شَيْ‏ءٍ حَتَّى تُقيمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُم‏» (مائده: 68)

اقامه نماز: «هُدىً لِلْمُتَّقينَ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2)



اهمیت نماز؛ تفاوت خواندن و اقامه نماز

بیشترین موردی که خداوند دستور به اقامه آن داده است، نماز است. بین خواندن نماز (صلّوا) و اقامه نماز (اقیموا) تفاوت است. اقامه نماز دو نوع است: اقامه فردی و اقامه اجتماعی

اقامه فردی نماز یعنی رعایت تمام آداب و شرایط نماز از طهارت تا سلام نماز. عَنِ العَسکری علیه السلام فِي «وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ» قَالَ أَقِيمُوا الصَّلَاةَ بِإِتْمَامِ‏ وُضُوئِهَا وَ تَكْبِيرَاتِهَا وَ قِيَامِهَا وَ قِرَاءَتِهَا وَ رُكُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ حُدُودِهَا» (وسائل الشيعة / ج‏9 / 225)

اقامه اجتماعی نماز یعنی گسترش فرهنگ نماز در جامعه «الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ» (حج: 41) در این آیه شرط گذاشته شده «إِنْ مَكَّنَّاهُمْ...» و این نشانه آن است که منظور اقامه اجتماعی است. چون اقامه فردی نیاز به قدرت و حکومت ندارد.



اهمیت نماز؛ فایده درک اهمیت نماز

بسیاری از کسانی که از نماز فاصله گرفته اند، اهمیت نماز را در نزد خدا و اهل بیت نمی دانند.

اگر اهمیت نماز برای ما مثل اهمیت کنکور شود، نماز صبحمان قضا نمی شود.

اگر مدیر کارخانه ای بگوید کارگرانی که بعد از طلوع خورشید وارد کارخانه شوند، اخراج می شوند، آیا باز هم آنها خواب می ماندند؟ آیا فرمان خدا به قدر یک مدیر کارخانه ارزش ندارد.

برخی بزرگان فرموده اند: اگر نماز یکی از اعضای خانه در یک روز قضا شد، آن روز را حتما صدقه دهید تا بلا در آن روز دفع شود.



اهمیت نماز؛ تعداد واژه صلاة در قرآن

هر چه یک موضوع برای خدا مهمتر باشد، در قرآن بیشتر از آن یاد می شود. (انسان هم موضوعی را که برایش مهم باشد زیاد یاد می کند)

از 6236 آیه قرآن، حدود هزار آیه مشتمل بر مباحث نماز است به یکی از این سه صورت:

آوردن واژه «صلاة» که در قرآن 98 بار آمده است و حدود 90 بار آن به معنای نماز است و بقیه به معنای دعا (توبه: 103) یا رحمت و تزکیه (احزاب: 56) است.

آوردن الفاظ عموم مثل عبادت (یس: 61) و ذکر (طه: 14) که برترین مصداق آن نماز است.

آوردن اجزای نماز مثل رکوع (بقر: 43) و سجده (علق: 19).

آوردن واژه هایی که مثل ایمان (بقره: 143) و حسنات (هود: 114) و قرآن الفجر (إسراء: 78) که مقصود از آنها در این آیات خاص، نماز است.



اهمیت نماز؛ تعداد امر به نماز در قرآن

هر چه یک موضوع برای خدا مهمتر باشد، در قرآن بیشتر به آن امر می کند. (انسان هم به موضوعی که برایش مهم باشد زیاد امر می کند)

مقایسه ای می کنیم بین امر به نماز با امر به عبادات دیگر در قرآن:

امر به حج : دو بار (بقره: 196 و حج: 27)

امر به روزه : دو بار ( بقره: 183 و 187)

امر به معروف : دو بار (لقمان:17 و آل عمران: 104)

امر به زکات : هشت بار (مثل بقره: 43) با اینکه زکات در قرآن شامل همه انفاق های واجب و مستحب می شود.

اما درباره نماز 17 بار امر مستقیم به نماز شده است که 12 بار به صورت جمع است مثل «وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاة» (بقره: 43) و 5 بار به صورت مفرد است مثل «أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ» (إسراء: 78). و این نشان دهنده اهمیت نماز در مقایسه با دیگر عبادات است.



اهمیت نماز؛ مقایسه نماز با عبادات دیگر

حج یک بار در طول عمر بر انسان واجب می شود، با چندین شرط (توانایی مالی و جانی و امنیت راه و...)

خمس سالی یک بار واجب می شود، با چندین شرط (بعد از سال خمسی مالی باشد و به آن خمس تعلق بگیرد و...)

روزه سالی یک ماه واجب می شود با چندین شرط (سلامتی و نبودن در سفر و...)

نماز را روزی پنج مرتبه در هر ماه و هر سالی که زنده بودی بایستی بخوانی. در بدترین شراط مثل اتاق عمل و میدان جنگ هم نماز حذف نمی شود فقط برخی شرایط آن مثل آرامش، ایستادن، روبه قبله و... برداشته می شود.

خداوند می فرماید: پس اگر (از دشمن يا خطرى) بيم داشتيد، پياده يا سواره (به هر شكل كه مى‏توانيد نماز گزاريد)... «فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالاً أَوْ رُكْباناً فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَما عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُون.» (بقره: 239)



اهمیت نماز؛ توصیف حزب الله

خداوند انسان ها را در قرآن به دو گروه تقسیم می کند: حزب الله: «أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (مجادله: 22) و حزب الشیطان: «أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ» (مجادله: 19)

خداوند حزب الله را با تعابیر مختلفی توصیف می کند که مهمترین ویژگی رفتاری آنها نماز است.

اهل تقوا: «هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ـ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2) اولین ویژگی رفتاری بعد از ویژگی اعتقادی (ایمان به غیب) آنان اقامه نماز است.

مؤمنون : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ـ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ» (مؤمنون: 1)

مُحسنین : «هُدًى وَرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِينَ ـ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ» (لقمان: 3)

مُخبتین : «وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ ـ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ ... وَ الْمُقِيمِي الصَّلَاةِ» (حج: 34)



اهمیت نماز؛ شناخت برنامه شیطان

برای پیروزی بر دشمن بایستی او را شناخت و نقشه او را دانست.

خداوند می فرماید: شیطان دشمن شماست، شما هم او را دشمن بدانید. «إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا» (فاطر: 6) و برنامه او برای نابودی شما دو چیز است:

ایجاد کینه و دشمنی بین مردم مخصوصاً با شراب و قمار

مانع یاد خدا شود که مهمترین یاد خدا «نماز» است و شیطان دشمنی مخصوص با نماز دارد.

«اِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَ الْبَغْضَاء فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ» (مائده :91)



اهمیت نماز؛ سلاح مبارزه با شیطان

مبارزه بدون اسلحه با دشمن محکوم به شکست است. شیطان مثل سگ هاری می مانند که از انسان با اسلحه می ترسد.

مهمترین سلاح مبارزه با شیطان، نماز است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: شیطان مدام از مؤمن می ترسد تا زمانی که نماز های روزانه اش را محافظت کند (به بهترین صورت اقامه کند)، پس اگر آن را ضایع کرد به او حمله می کند تا او را به گناهان بزرگ بکشاند.

«لَايَزَالُ الشَّيْطَانُ ذَعِراً مِنَ الْمُؤْمِنِ مَا حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ‏ الْخَمْسِ‏، فَإِذَا ضَيَّعَهُنَّ تَجَرَّأَ عَلَيْهِ، فَأَدْخَلَهُ فِي الْعَظَائِمِ». (كافي؛ ج‏6؛ ص20)

حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) می فرماید: هیچ چیز مانند نماز بینی شیطان را به خاک نمی کشد، پس نماز بخوان و بینی شیطان را به خاک بکش.

«فَمَا أُرْغِمَ‏ أَنْفُ‏ الشَّيْطَانِ‏ بِشَيْ‏ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ فَصَلِّهَا وَ أَرْغِمْ‏ أَنْفَ‏ الشَّيْطَان‏» (من لا يحضره الفقيه؛ ج‏1 ؛ ص498)



اهمیت نماز؛ شستشوی گناهان 1

امیرالمؤمنین از یاران خود پرسید: امید بخش ترین آیه قرآن کدام آیه است؟

یکی گفت آیه ای که می فرماید: خدا غیر از شرک را برای برخی می بخشد «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ» (نساء : 48)

دیگری گفت آیه ای که می فرماید: توبه کننده، خدا را مهربان می یابد. «وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحيما »‏ (نساء : 110)

نفر سوم گفت آیه ای که می فرماید: ای بندگان از رحمت من نا امید نشوید، من همه گناهان را می بخشم. «يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً‏» (زمر : 53)

نفر چهارم گفت: آیه ای انسان را به استغفار بعد از گناه تشویق می کند «وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّه‏» (آل عمران : 135)

حضرت هر بار می فرمودند: این آیه زیباست اما امید بخش ترین آیه نیست. و در آخر فرمودند از پیامبر شنیدم که امید بخش ترین آیه، آیه ای است که می فرماید نماز گناهان را از بین می برد. «وَ أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّـيِّئَاتِ» (هود : 114)



اهمیت نماز؛ شستشوی گناهان 2

پیامبر خدا به امیرالمؤمنین فرمودند: هر کس وضو بگیرد، گناهان از اعضای بدن او فرو می ریزد و با نماز خواندن از گناهان پاک می شود مثل روزی که از مادرش متولد شده است. نمازهای پنجگانه برای امت من مانند نهر جاری در جلوی خانه هر یک از شماست که با شستشو در آن در پنج نوبت چرک و کثیفی بر بدن تان نمی ماند.

«قالَ رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله : ... يا عَلِيُّ، ... إنَّ أحَدَكُم لَيَقومُ‏ إلى‏ وُضوئِهِ‏ فَتَساقَطُ عَن جَوارِحِهِ الذُّنوبُ، فَإِذَا استَقبَلَ اللَّهَ بِوَجهِهِ و قَلبِهِ لَم يَنفَتِل عَن صَلاتِهِ و عَلَيهِ مِن ذُنوبِهِ شَي‏ءٌ كَما وَلَدتهُ امُّهُ، فَإِن أصابَ شَيئاً بَينَ الصَّلاتَينِ كانَ لَهُ مِثلُ ذلِكَ حَتّى‏ عَدَّ الصَّلَواتِ الخَمسَ. ثُمَّ قالَ: يا عَلِيُّ إنَّما مَنزِلَةُ الصَّلَواتِ الخَمسِ لِامَّتي كَنَهرٍ جارٍ عَلى‏ بابِ أحَدِكُم، فَما ظَنُّ أحَدِكُم لَو كانَ في جَسَدِهِ دَرَنٌ‏ ثُمَّ اغتَسَلَ في ذلِكَ النَّهرِ خَمسَ مَرّاتٍ فِي اليَومِ، أكانَ يَبقى‏ في جَسَدِهِ دَرَنٌ؟ فَكَذلِكَ وَاللَّهِ الصَّلَواتُ الخَمسُ لِامَّتي.» (بحار الانوار؛ 79 ؛ 220)

«اى على! سوگند به آن كه مرا به حق، نويد دهنده و هشدار دهنده فرستاد، هر يك از شما، براى وضو كه بر مى‏خيزد، گناهان، از اعضاى بدن او، فرو مى‏ريزند، و چون روى و دلِ خويش را به سوى خدا گرداند [و با حضور قلب، به نماز ايستاد]، پيش از آن كه نمازش را تمام كند، از همه گناهان، پاك مى‏شود، همانند روزى كه از مادرش متولّد شده است. اگر هم در فاصله دو نماز، گناهى كرد، باز [با نماز بعدى‏] همين گونه، پاك مى‏شود.»

سپس فرمود: «اى على! نمازهاى پنجگانه براى امّت من، به منزله رودى جارى از جلوى خانه هر يك از شمايند. حال اگر كسى از شما، بدنش كثيف باشد و پنج مرتبه در روز، خود را در آن رود بشُويَد، چه گمان مى‏كند؟ آيا ديگر در بدنش، چركى مى‏مانَد؟ به خدا سوگند كه نمازهاى پنجگانه نيز براى امّت من، چنين نقشى دارند.»



اهمیت نماز؛ پناهگاه مشکلات و گرفتاری ها 1

«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ» (بقره: 45)

نماز پناهگاه ما است هنگامی که مشکلات به ما هجوم می آورد.

امام صادق عليه السلام فرمودند: اى مِسمَع‏! چرا هرگاه غمى از غم‏هاى دنيا به يكى از شما مى‏رسد، وضو نمى‏گيرد و به مسجدش (محل مشخص عبادت در خانه) نمى‏رود و دو ركعت نماز نمى‏گزارد و در آن خدا را نمى‏خواند؟ مگر نشنيده ‏اى كه خداوند مى‏فرمايد: «از صبر و نماز، كمك بجوييد؟»

«يا مِسمَعُ‏، ما يَمنَعُ أحَدُكُم إذا دَخَلَ عَلَيهِ غَمٌّ مِن غُمومِ الدُّنيا أن يَتَوَضَّأَ، ثُمَّ يَدخُلَ مَسجِدَهُ و يَركَعَ رَكعَتَينِ فَيَدعُوَ اللّهَ فيهِما؟ أما سَمِعتَ اللّهَ يَقولُ: «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ». (بحار الانوار؛ 88؛ 348)



اهمیت نماز؛ پناهگاه مشکلات و گرفتاری ها 2

«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ». (بقره: 45)

در سوره حمد به خدا می گوییم «اِیّاکَ نَستَعین» یعنی فقط از تو یاری می جوییم. در آیه 45 سوره بقره وسیله استعانت و یاریِ خدا، نماز و صبر معرفی شده است.

تصور مردم این است که برای برطرف شدن مشکلات بزرگ یا مشکلات مادی یا مشکلات دنیایی از نماز یاری بجوییم در حالی که در همین آیه قیدی نزده و سفارش کرده در همه مشکلات کوچک و بزرگ، مادی و معنوی، دنیایی و آخرتی از نماز یاری بجویید. برای از بین بردن رذائل و آلودگی های اخلاقی چه پناهگاهی بهتر از نماز.



اهمیت نماز؛ شتاب به سوی نماز

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْع‏» (بقرة:9)

خدا می فرماید: هنگام یاد خدا، تجارت و کسب و کار را تعطیل کنید و کسانی که با شنیدن صدای قافله تجاری، نماز را رها کردند را مذمت می کند.

در هر اذان شش بار «حَیَّ» آمده و در هر اقامه شش بار دیگر خداوند فرموده است: بشتاب یعنی کار و آشپزی و مشتری و جلسه و کلاس و خواب و گرسنگی و بازی را رها کن و بیا با من صحبت کن.



اهمیت نماز؛ ویژگی های مؤمنین

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إيماناً وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُون‏» (انفال:2)

خداوند در معرفی مؤمنین سه ویژگی روحی و معنوی آنها را شمرده است:

با یاد خدا دل هایشان تکان می خورد.

با تلاوت قرآن ایمانشان زیاد می شود.

فقط بر خدا توکل و تکیه می کنند.

«الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ» (انفال:3)

و بعد دو ویژگی رفتاری آن ها را بر می شمرد که اولین آنها نماز است:

اقامه نماز می کنند. (تقویت ارتباط با خدا)

در راه خدا انفاق می کنند. (تقویت ارتباط با مردم)



اهمیت نماز؛ اولین اقدام حکومت امام زمان

«الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُور» (حج:41)

خدا می فرماید: هر یک از بندگان مؤمن و صالح من، هر گاه قدرت پیدا کنند در جهت برپایی نماز در جامعه اقدام می کنند.

اولین اقامه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف پس از ظهور «اقامه نماز در جامعه» است و اولین اقدام یاران واقعی حضرت اگر قدرتی پیدا کنند اقامه نماز است هر چند آن قدرت کوچک و در حد یک خانواده باشد.

در روز فرار شاه در نوفل لوشاتو بیش از سیصد خبرنگار جمع شدند تا سوالاتی از امام بپرسند، چند دقیقه بعد از شروع برنامه، امام برنامه را ترک کرد تا به نماز اول وقت بپردازند. کسی از ایشان درخواست کرد چند دقیقه دیگر بماند و پاسخ سوالات را بدهند. ایشان با قاطعیت فرمودند: «به هیچ وجه نمی شود»



اهمیت نماز؛ برنامه شاخص تمام انبیاء

«قُلْ‏ إِنَ‏ هُدَى‏ اللَّهِ‏ هُوَ الْهُدى‏ وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ‏ لِرَبِ‏ الْعالَمِينَ‏ ‏وَ أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ وَ هُوَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ» (انعام: 70 و 71)

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله برنامه خود در دعوت به اسلام را این گونه معرفی می کند:

توحید و خدا پرستی: «لِنُسْلِمَ‏ لِرَبِ‏ الْعالَمِينَ»

اقامه و برپایی نماز: از بین عبادت ها فقط نماز را نام برده است، گویا نماز خلاصه و عصاره همه عبادت هاست. «أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ»

تقوا و دوری از گناه «وَ اتَّقُوهُ»

معاد و اعتقاد به روز حساب «إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ»



اهمیت نماز؛ گفتگوی بهشتیان و اهل جهنم

«فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِينَ. ما سَلَكَكُمْ‏ فِي‏ سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ. وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ. وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ. وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ» (مدثر: 42 تا 47)

در آخرت ارتباط بهشتیان با جهنمیان قطع نمی شود. بهشتیان از ساکنان سَقر (یکی از طبقات جهنم) می پرسند: چه شد که اهل جهنم شدید؟

آنها اولین علت جهنمی شدن خود را ترک نماز می شمرند:

بی نماز بودیم.

به فقراء رسیدگی نمی کردیم و غذا نمی دادیم.

با اهل لغو و گناه نشست و برخاست می کردیم.

قیامت را دورغ می دانستیم.



اهمیت نماز؛ راه شناخت شیعیان واقعی

«قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ـ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُون‏ ... وَ الَّذينَ هُمْ عَلى‏ صَلَواتِهِمْ يُحافِظُون‏» (مؤمنون: 1 تا 9)

خدا در سوره مومنون شش ویژگی اهل ایمان را می شمرد که اولین آنها خشوع و حضور قلب در نماز و آخرین آنها محافظت بر نماز است.

امام صادق علیه السلام فرمودند: نشانه شیعیان واقعی ما محافظت از نماز (به خصوص نماز های اول وقت) است.

«امْتَحِنُوا شِيعَتَنَا عِنْدَ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ كَيْفَ مُحَافَظَتُهُمْ عَلَيْهَا» (وسائل الشيعة، ج‏4 ، ص 114)





نماز در قرآن 2؛ انواع برخورد انسان ها با نماز



انواع برخورد با نماز؛ مانع نماز

«وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فيهَا اسْمُهُ وَ سَعى‏ في‏ خَرابِها» (بقره: 114)

كيست ستمكارتر از آنكه نگذاشت نام خدا در مساجد الهى برده شود و سعى در خرابى آنها داشت؟

ویرانی مسجد فقط خرابی سنگ و آجر و... نیست همان گونه که عمران و آبادی مساجد «إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ ...» (توبه: 18) فقط ساخت مسجد و زیبا سازی آن نیست.

در آیه بالا کسانی که با رفتار خود مانع نماز کارمندان یا کارگران یا همسر و فرزندان در مسجد می شوند از ظالم ترین انسان ها شمرده شده اند و سبب خرابی معنوی مسجد می شوند.



انواع برخورد با نماز؛ نهی از نماز 1

«أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‏ عَبْداً إِذا صَلَّى» (علق:9 و 10)

آيا ديدى آن كه منع مى‏كند. بنده‏اى را كه نماز مى‏خواند.

طبق نظر مفسران، مخالفان پیامبر مثل ابوجهل بارها پیامبر را از نماز نهی کردند و حتی قصد ضربه زدن به او را در هنگام نماز داشتند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در مقابل مشرکان به نماز می ایستاد.

یکی از راه های ترویج نماز در جامعه نماز خواندن آشکار و علنی است. وسوسه شیطان که ریا می شود را کنار بگذاریم و به خاطر خدا آشکارا نماز بخوانیم.



انواع برخورد با نماز؛ نهی از نماز 2

یکی از راه های نهی از نماز، ایجاد شبهات اعتقادی است.

مثلاً شبهه می کنند که خدا در قرآن فرموده: هدایت به دست خداست و هر که را بخواهد هدایت می کند و هر که را بخواهد گمراه می کند، «يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ» (مدثر: 31) پس چه نیازی است که نماز بخوانیم؟

پاسخ این است که هدایت خدا شانسی و پارتی بازی نیست. خدا قاعده هدایت را بیان نموده است، آنان که این ویژگی ها را با اختیار خود ایجاد کنند، مشمول هدایت او می شوند:

ایمان به خدا: «وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ» (تغابن: 11)

تصمیم بر ترک گناه در آینده: «قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي إِلَيْهِ مَنْ أَناب‏» (رعد: 27)

اطاعت از دستورات خدا و پیامبر مثل اقامه نماز: «قُلْ أَطيعُوا اللَّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْهِ ما حُمِّلَ وَ عَلَيْكُمْ ما حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطيعُوهُ تَهْتَدُوا» (نور: 54)

تلاش خالصانه در راه خدا: «وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا» (عنكبوت : 69)



انواع برخورد با نماز؛ تمسخر نمازگزاران

یکی از راه های مبارزه دین، مسخره نماز و نمازگزاران است.

خدا می فرماید: با کسانی که دین و نماز شما را مسخره می کنند نباید رفاقت و دوستی کنیم و محبت او را در دل داشته باشیم.

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً ... وَ إِذا نادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِباً» (مائدة : 57 و 58) (البته در آیه سخن از کفار است ولی علت نپذیرفتن ولایت و نداشتن رابطه دوستانه با آنها را تمسخر دین داران و اقامه کنندگان نماز ذکر می کند)

خدا می فرماید: ما حتما شما را امتحان می کنیم. «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ» (عنکبوت: 2)

یکی از این امتحانات مقاومت در مقابل مسخره کنندگان دین و نماز و حجاب و... می باشد.



انواع برخورد با نماز؛ ترک نماز

«فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِينَ. ما سَلَكَكُمْ‏ فِي‏ سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ. وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ. وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ. وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ» (مدثر: 42 تا 47)

اصحاب يمين، در باغ‏ هاى بهشتى از مجرمان مى‏ پرسند: چه چيز شما را روانه دوزخ كرد. گويند: ما از نمازگزاران نبوديم. و افراد مسكين را اطعام نمى ‏كرديم و با اهل باطل در سخنان باطل فرو مى ‏رفتيم. و پيوسته قیامت را تكذيب مى ‏كرديم تا آن كه مرگ به سراغ ما آمد.

اهل سقر که یکی از طبقات جهنم است چهار دلیل برای جهنمی شدن خود می شمرند که اولین آنها ترک نماز است.

این آیه هم تهدید است که بی نماز ها اهل عذاب هستند و هم امید می دهد که اهل نماز اهل نجات خواهند بود و موفق به توبه خواهند شد. (به شرط داشتن ولایت اهل بیت علیهم السلام و منافق نبودن)

«عن أنس: إنَّ فَتىً مِنَ الأَنصارِ كانَ يُصَلِّي الصَّلاةَ مَعَ رَسولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله ويَرتَكِبُ الفَواحِشَ، فَوُصِفَ ذلِكَ لِرَسولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: إنَّ صَلاتَهُ‏ تَنهاهُ‏ يَوما» (بحار الأنوار: ج 82، ص 198)

« انس می گوید جوانى از انصار همراه پيامبر نماز مى‏گزارد و كارهاى زشت هم مى‏كرد. اين مطلب را به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفتند. فرمود: «روزى، نمازش او را باز مى‏دارد».



انواع برخورد با نماز؛ غفلت از نماز 1

«فَوَيْلٌ‏ لِلْمُصَلِّينَ‏ ـ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ » (ماعون:4 تا 5)

«پس واى به حال نمازگزاران. آنان كه از نمازشان غافلند.»

این گروه فصلی نماز می خوانند، قبل از امتحانِ کنکور نماز می خوانند و بعد از کنکور نمی خوانند.

در خوشی ها مثل شب عروسی نماز نمی خوانند و در سختی ها مثل بیماری نماز می خوانند یا برعکس.

در حضور مردم نماز می خوانند و در خلوت نمی خوانند.

نمازهای روزانه را می خوانند ولی برای نماز صبح برنامه ای ندارند.



انواع برخورد با نماز؛ غفلت از نماز 2

«فَوَيْلٌ‏ لِلْمُصَلِّينَ‏ ـ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ » (ماعون:4 تا 5)

برخی فصلی نماز می خوانند، مثلاً با مرگ عزیزان خود نماز را ترک می کنند؟ یعنی اگر خدا یکی از میلیارد ها نعمت خود را از او بگیرد با او قهر می کنند.

باید به این گروه گفت که :

انسان در اوج گرفتاری ها باز هم داشته هایش بیش از نداشته هایش است.

صدها نوع بیماری قلبی و گوش و حلق و بینی است که تو اسمش را هم نمی دانی و از آنها سالمی.

در سرِ ما دو چشمه آب شور و شیرین است، آب شور در چشم و آب شیرین در دهان که روزانه ده لیتر آب تولید می کنند.

آیا برای میلیارد ها نعمت که خدا به تو داده، سجده شکر کرده ای؟ فقط برای چند گرفتاری نماز را ترک کرده ای؟

بنا نیست کسی کسی در دنیا زنده بماند. خدا محبوب ترین مخلوقش حضرت محمد صلی الله علیه و آله را هم از دنیا برد و فرمود: «إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُون‏» (زُمر: 30)



انواع برخورد با نماز؛ ضایع کنندگان نماز 1

«فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا» (مريم : 59)

در آیه دو عامل سقوط انقلاب ها و حکومت ها معرفی شده است:

ضایع کردن نماز

پیروی از شهوات

منظور از ضایع کردن نماز، خراب کردن آن است. یعنی شخص همیشه نماز می خواند ولی خوب نمی خواند، مثلا شرایط نماز را رعایت نمی کند و مانند نوک زدن کلاغ به زمین سجده می کند.

امام صادق علیه السلام تأخیر انداختن نماز اول وقت بدون دلیل را از نمونه های ضایع کردن نماز دانسته است: «أَضَاعُوهَا بِتَأخِيرِهَا عَن‏ مَوَاقِيتِهَا مِن غَيرِ أَن تَرَكُوهَا أَصلًا» (مجمع البيان، ج‏6، ص: 802)



انواع برخورد با نماز؛ ضایع کنندگان نماز 2

«فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ اَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا» (مريم : 59)

چرا عبارت «اَضاعُوا الصَّلاةَ» بر «وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ» مقدم شده است؟ تمام تقویم ها و تأخیرها در کلام خدای حکیم، علت دارد.

خداوند می خواهد بفرماید: اگر مساجد خلوت شود و نماز ها خراب خوانده شود، ماهواره ها و اعتیاد و زنا و... بیشتر می شود. یعنی حمله شیاطین به کسانی که نماز را ضایع می کنند آسان تر است و آن ها را به پیروی از شهوات و فحشاء می کشاند.



انواع برخورد انسان ها با نماز؛ ضایع کردن نماز 3

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در حدیثی تکان دهنده فرمودند : ضایع کننده نماز با قارون و هامان محشور می شود و با منافقین وارد جهنم خواهد شد.

«لَا تُضَيِّعُوا صَلَوَاتِكُمْ فَإِنَّ مَنْ ضَيَّعَ صَلَاتَهُ حُشِرَ مَعَ‏ قَارُونَ‏ وَ هَامَانَ وَ كَانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ النَّارَ مَعَ الْمُنَافِقِينَ فَالْوَيْلُ لِمَنْ لَمْ يُحَافِظْ عَلَى صَلَاتِهِ وَ أَدَاءِ سُنَّتِهِ» (وسائل الشيعة، ج‏4 ، ص30)

پیامبر درباره شخصی که مانند نوک زدن کلاغ رکوع و سجده می کرد، فرمودند: اگر با این حال از دنیا برود بر دین من از دنیا نرفته است.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَقَامَ يُصَلِّي فَلَمْ يُتِمَّ رُكُوعَهُ وَ لَا سُجُودَهُ فَقَالَ نَقَرَ كَنَقْرِ الْغُرَابِ‏ لَئِنْ مَاتَ هَذَا وَ هَكَذَا صَلَاتُهُ لَيَمُوتَنَّ عَلَى غَيْرِ دِينِي.» (الكافي، ج‏3، ص 268)

فهم کن تا با که می گویی سخن

با خدا یا با خیال خویشتن

در نمازی یا که دعوا می کنی

یا جوال و مال پیدا می کنی

در رکوعی یا به فکر نان و آب

یا معلّق می زنی با صد شتاب

در سجودی یا مگر همچون کلاغ

می زنی بر خاک منقار و دماغ

یکی از ملاک های همسر، دوست و کارمند خوب در نظر امیرالمومنین این است که آن شخص ضایع کننده نماز نباشد چون هر که ارتباط با خداوند ـ نمازـ را ضایع کند، کارهای دیگر را بیشتر ضایع خواهد کرد.

«انْظُرْ إِلَى صَلَاتِكَ كَيْفَ هِيَ . . . وَ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلَاتِكَ فَمَنْ ضَيَّعَ الصَّلَاةَ فَإِنَّهُ لِغَيْرِهَا أَضْيَعُ» (وسائل الشیعه، ج4، ص161) به نمازت بنگر که چگونه است . . . بدان كه هر چيز پيرو نماز تو است، و هر کسی كه نماز را ضايع كند، ديگر دستور های خداوند را بيشتر ضايع و تباه خواهد كرد.





نماز در قرآن 3؛ وظیفه ما در برابر نماز



وظیفه ما در برابر نماز؛ مداومت

«إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً ، إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً ، وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً ، إِلَّا الْمُصَلِّينَ ، الَّذِينَ هُمْ عَلى‏ صَلاتِهِمْ دائِمُونَ» (معارج: 22 و 23)

همانا انسان، بى‏تاب و حريص آفريده شده است. هرگاه بدى به او رسد، نالان است. و هرگاه خيرى به او رسد، بخيل است. مگر نمازگزاران. آنان كه بر نمازشان مداومت دارند.

اولین وظیفه ما درباره نماز، مداومت بر آن است یعنی برای نماز دغدغه داشته باشیم به خصوص نماز های واجب.

«مداومت» مربوط به کمیت و تعداد آن هاست و در مقابل «سهو و غفلت از نماز» است که در سوره ماعون به آن اشاره شد.



وظیفه ما در برابر نماز؛ محافظت و پاسداری 1

«حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى‏ وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتين‏» (بقرة : 238)

خداوند نفرمود: «اِحفَظوا : حفظ کنید» بلکه عبارت «حافِظُوا» در باب مفاعله آورد یعنی پاسداری دو طرفه است. اگر شما از نماز محافظت کنید نماز هم از شما پاسداری می کند.

محافظت از نماز هم مربوط به کمیت و تعداد آن است و هم کیفیت آن.

کمیّت در آیه : «وَ الَّذينَ هُمْ عَلى‏ صَلَواتِهِمْ يُحافِظُون‏» (مؤمنون : 9)

کیفیّت در آیه «وَ الَّذينَ هُمْ عَلى‏ صَلاتِهِمْ يُحافِظُون‏» (معارج : 34 ) یعنی در نماز معامله و آشپزی و دعوا نکن و فقط نماز بخوان و با خدا صحبت کن.



وظیفه ما در برابر نماز؛ محافظت و پاسداری 2

«حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى‏ وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتين‏» (بقرة : 238)

منظور از «صلاةِ الوُسطی» طبق نظر بیشتر مفسرین نماز ظهر است.

آیه می فرماید: اگر از نماز پاسداری کنید، آن هم از شما محافظت می کند. شیوه پاسداری نماز از انسان چگونه است؟

محافظت از فحشاء و منکر : «وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)

پناهگاه در برابر مشکلات و گرفتاری ها : «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ» (بقره: 45)

«محافظت» در مقابل «ضایع کردن نماز» است که در آیه 59 سوره مریم به آن اشاره شد.



وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز 1

مهمترین، جامع ترین و کامل ترین وظیفه ای که خدا بر دوش ما گذاشته است، «اقامه نماز» است.

امام سجاد علیه السلام در دعای 44 صحیفه سجادیه از خداوند می خواهد که او را یاری کند تا نمازهای پنجگانه را با همه حدود و واجباتش انجام دهد و به وظیفه ما در برابر نماز عمل نماید. «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ قِفْنَا فِيهِ عَلَى مَوَاقِيتِ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ بِحُدُودِهَا الَّتِي حَدَّدْتَ، وَ فُرُوضِهَا الَّتِي فَرَضْتَ، وَ وَظَائِفِهَا الَّتِي‏ وَظَّفْتَ، وَ أَوْقَاتِهَا الَّتِي وَقَّتَّ»

اقامه نماز علاوه بر مداومت و محافظت نماز، گسترش نماز در جامعه را هم شامل می شود.

اقامه نماز یعنی اگر خودت خوب نماز خواندی، باز وظیفه داری از بین اقوام و دوستان و همسایگانت بی نماز ها را به سوی نماز سوق دهی.

در زیارت جامعه کبیره و زیارات دیگر اهل بیت خطاب به آنها می گوییم: «اَقَمتُم الصَّلاة» یعنی شما نماز را اقامه کردید.



وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز 2

این درست نیست که بگوییم: «من خودم نماز می خوانم ولی به عبادت دیگران کار ندارم»

ابلیس عقاید محکمی داشت:

خالقیت خدا را قبول داشت : «خَلَقْتَني‏ مِنْ نارٍ» (ص: 76)

ربوبیت و پرورش خدا را نیز قبول داشت : «قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَني» (حجر : 39)

معاد و قیامت را باور داشت : «قالَ أَنْظِرْني‏ إِلى‏ يَوْمِ يُبْعَثُون‏» (أعراف : 14)

همچنین در حوزه رفتار عبادت چند هزار ساله داشت، آن چه باعث مردود شدن او شد این بود که گفت من سجده بر آدم را قبول ندارم.

اقامه نماز جزئی از دستورات دین است و خداوند از ما بازخواست می کند. پس نباید مثل ابلیس و کفار «نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْض‏» (نساء : 150) باشیم و بگوییم مداومت و محافظت بر نماز را قبول داریم ولی اقامه نماز را قبول نداریم و موسی به دین خود و عیسی به دین خود.

آیات و روایت زیادی «امر به معروف» را از وظایف مسلمانان شمرده است که نمونه کامل امر به معروف امر به نماز است . گسترش آن در جامعه است.



وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 1

«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها» (طه : 132)

و خانواده ‏ات را به نماز فرمان ده و بر آن پايدار باش‏.

گسترش نماز در جامعه را از خانواده خود شروع کنیم.

خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: خانواده ات را به نماز دعوت کن و البته در این کار سخت باید صبر و استقامت داشته باشی.

همچنین حضرت اسماعیل را این گونه توصیف می کند که مدام خانواده اش را به نماز امر می کرد. «وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ» (مريم : 55)



وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 2

مهمترین وظیفه ی پدر و مادر، تربیت دینی فرزندان است.

آیا همانگونه که دغدغه غذا و لباس فرزند را داریم، دغدغه نماز و یاد دادن واجبات دینی را به فرزندمان داریم؟

خدا از ما خواسته اولین نامی که نوزادمان می شنود نام الله باشد (یعنی در گوش او اذان و اقامه بگوییم)

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از پدران آخر الزمان گلایه کردند که واجبات دینی مثل نماز را به فرزندانشان یاد نمی دهند ولی پست و مقام و مال دنیای زودگذر برای فرزندانشان را مهم تر می دانند.

«رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله‏ أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى بَعْضِ الْأَطْفَالِ فَقَالَ وَيْلٌ‏ لِأَوْلَادِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ‏ آبَائِهِمْ‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ لَا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِينَ لَا يُعَلِّمُونَهُمْ شَيْئاً مِنَ الْفَرَائِضِ وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلَادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُمْ بِعَرَضٍ يَسِيرٍ مِنَ الدُّنْيَا فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِي‏ءٌ وَ هُمْ مِنِّي بِرَاءٌ» (جامع الأخبار، ص 106)

پيامبر صلى الله عليه و آله به برخى كودكان، نگاه كرد و فرمود: «واى بر كودكان آخر زمان از دست پدرانشان!».

گفته شد: اى پيامبر خدا! از پدران مشركشان؟

فرمود: «نه. از پدران مؤمنشان كه چيزى از واجبات را به آنان نمى‏آموزند و چون فرزندانشان، خود بياموزند، آنان را باز مى‏دارند و نسبت به آنان از [داشتن‏] چيز اندكى از دنيا راضى مى‏شوند. من، از آنان بيزارم و آنان، از من بيزارند»



وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 3

شخصی به امام رضا عرض کرد پسرم مریض شده و دو روز است نماز نخوانده است. حضرت پرسیدند: چند ساله است؟ گفت: هشت ساله. حضرت با تعجب فرمودند: «سُبْحَانَ اللَّه» نماز را ترک کرده؟ او گفت: درد مریضی دارد. حضرت فرمودند: به هر صورت می تواند باید نماز بخواند.

«عَنِ الْحَسَنِ بْنِ قَارِنٍ أَنَّهُ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا أَوْ سُئِلَ وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الرَّجُلِ يُجْبِرُ وَلَدَهُ وَ هُوَ لَا يُصَلِّي الْيَوْمَ وَ الْيَوْمَيْنِ فَقَالَ وَ كَمْ أَتَى عَلَى الْغُلَامِ فَقُلْتُ ثَمَانِي سِنِينَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ يَتْرُكُ الصَّلَاةَ قَالَ قُلْتُ: يُصِيبُهُ الْوَجَعُ قَالَ يُصَلِّي‏ عَلَى‏ نَحْوِ مَا يَقْدِرُ.» (وسائل الشيعة، ج‏4، ص 20)

وقتی امام رضا راضی نمی شوند یک پسر هشت ساله نماز را برای دو روز ترک کند، پدران و مادران بایستی از خود بپرسند برای نماز فرزندانشان چه کرده اند؟

البته عمل به این روایت مقدماتی دارد و اگر تا کنون در نماز فرزندان کوتاهی نموده ایم، با برنامه و به مرور دعوت کنیم و یک دفعه سخت نگیریم.



وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 4

تربیت دینی فرزند را از کی باید شروع کرد؟

آیا از 9 سالگی، یا 7 سالگی، یا هنگام تولد فرزند؟ آیا از زمانی که در رحم مادر است یا لحظه انعقاد نطفه؟

نظر صحیح و کامل این است که از زمان بله گفتن در هنگام ازدواج به فکر تربیت فرزندمان باشیم. بدانیم که او پدر یا مادر فرزندمان خواهد بود.

شخصی برای دخترش خواستگار آمده بود و آمده بود با امام صادق علیه السلام مشورت کند. حضرت سه راه به او نشان داد برای اینکه بفهمد به او دختر بدهد یا نه؟

نمازش را کی و چگونه می خواند؟

دوستان و رفقای او چه کسانی هستند؟

اموالش را از چه راهی به دست می آورد و در کجا خرج می کند؟





نماز در قرآن 4؛ دعوت به نماز



شرایط دعوت کننده به نماز؛ درک اهمیت دعوت

پیامبر صلی الله علیه و آله به امیرالمومنین علی السلام فرمودند: اگر یک نفر به دست تو هدایت شود، فایده اش برای تو بیشتر است از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب می کند.

«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ: بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِلَى الْيَمَنِ، وَ قَالَ لِي: يَا عَلِيُّ، لَاتُقَاتِلَنَّ أَحَداً حَتّى‏ تَدْعُوَهُ، وَ ايْمُ اللَّهِ لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ‏ عَلى‏ يَدَيْكَ‏ رَجُلًا خَيْرٌ لَكَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَ غَرَبَتْ». (كافي، ج‏9، ص 410)

این حدیث اهمیت و فضیلت ترغیب دیگران به نماز را نشان می دهد.

نسبت به بی نماز های جامعه بی تفاوت نباشیم، همان گونه که نسبت به کسانی که مشکل جسمی یا مادی دارند بی تفاوت نیستیم.



شرایط دعوت کننده به نماز؛ اخلاص

«اُدْعُ إِلى‏ سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ ...» (نحل : 125)

(اى پيامبر! مردم را) با حكمت (و گفتار استوار و منطقى) و پند نيكو، به راه پروردگارت بخوان‏

خدا از ما می خواهد تا دعوت به راه خدا کنیم ، نه دعوت به مسجد من، هیئت من و...

اخلاص یعنی از غیر خدا توقع پاداش و تشکر نداشته باشیم، همانگونه که خانواده امیرالمؤمنین به فقیر و یتیم و اسیر طعام دادند و گفتند فقط به خاطر خدا می دهیم: «إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَانُرِيدُ مِنكُمْ جَزَآءً وَلَا شُكُوراً» (انسان، آيه 9) ما شما را بخاطر خدا، اطعام مى‏دهيم و از شما هيچ پاداش و سپاسى نمى‏خواهيم.

در زیارت جامعه کبیره خطاب به امامان بزرگوار می گوییم : «اِلَی اللهِ تَدعُون» شما فقط به سوی خدا دعوت می کنید.



شرایط دعوت کننده به نماز؛ لقمه حلال 1

این ضرب المثل که هر سخن از دل برآید لاجرم بر دل نشیند همیشه درست نیست، شنونده هم بایستی آمادگی پذیرش را داشته باشد و لقمه حرام سبب می شود انسان سخن حق را نپذیرد.

امام حسین علیه السلام در روز عاشورا مردم را دعوت به حق کرد و سخنش از دل بر می آمد ولی اثر نکرد. خود حضرت فرمودند علت اثرگذار نبودن آن است که شکم های شما از حرام پر شده است.

«وَ كُلُّكُمْ عَاصٍ لِأَمْرِي غَيْرُ مُسْتَمِعٍ قَوْلِي فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ‏ مِنَ‏ الْحَرَام‏» (بحار الأنوار؛ ج‏45 ؛ ص8)

خمس و زکات بدهیم، از ربا و رشوه و کم فروشی و گران فروشی دوری کنیم تا فرزندانمان آسان تر به معنویت گرایش پیدا کنند.



شرایط دعوت کننده به نماز؛ لقمه حلال 2

اگر شوهر یا پدر ما اهل خمس یا زکات نیست، چه کنیم؟

باید دانست لقمه حلال زمینه را ایجاد می کند ولی تمامّ علت بی نمازی نیست، با قدرتِ اختیاری که خدا به ما داده می توانیم اهل عبادت شویم.

خدا از حضرت آسیه سلام الله علیها در قرآن نام می برد که شوهرش (فرعون) اهل حرام خواری و ظلم به مردم بود و عاقبت بخیر شد و از پسر نوح نام می برد که پدرش لقمه حلال بر سفره می آورد ولی او با بدان بنشست و عاقبت به شر شد.

خداوند می فرماید: من به اندازه توانایی هر کس از او انتظار دارم. «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها» (بقرة : 286)

فقط اگر می توانید پدر یا همسر خود را به حلال دعوت کنید، آن را انجام دهید.



شرایط دعوت کننده به نماز؛ زمینه سازی

حضرت ابراهیم هزار و دویست کیلومتر با آن همه سختی هجرت کرد برای اینکه فرزندانش اهل نماز شود.

«رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ بِوادٍ غَيْرِ ذي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِيُقيمُوا الصَّلاةَ» (ابراهيم : 37)

پروردگارا! من يكى از ذريّه ‏ام را در وادى و درّه‏اى بى‏آب و بى‏گياه، در كنار خانه‏ى گرامى و با حرمت تو ساكن ساختم. پروردگارا! چنين كردم تا نماز برپا دارند.

اگر لازم است و محیط زندگی ما معنوی نیست و فضای مناسبی ندارد، محله یا شهر یا مدرسه مان را تغییر دهیم.



اصول دعوت به نماز (1) ؛ اصل گفتگو

حضرت لقمان قبل از دعوت فرزندش به نماز کارهایی انجام داده که ما از آن اصول دعوت به نماز را استفاده کرده ایم

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُه‏» (لقمان: 13)

اصل اول در دعوت به نماز، اصل گفتگو است «وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ» ارتباط کلامی با فرزندمان را زیاد کنیم.

در قرآن بیش از 300 بار لفظ «قُل» آمده است که پیام آن گفتگو با مردم است.

قبلاً میزان گفتگو در خانواده ها 17 دقیقه بوده که طبق آمار ها به 12 دقیقه رسیده است و این یعنی انفجار خانواده.

چگونه به فرزندی که با او ارتباط کلامی نداریم، می خواهیم بگویم نماز بخوان!؟

اصول دعوت به نماز (2) ؛ اصل موعظه

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُه‏» (لقمان: 13)

اصل دوم در دعوت به نماز، اصل موعظه است «وَ هُوَ يَعِظُه‏» متأسفانه برخی روانشناسان که با قرآن بیگانه اند موعظه و نصیحت را قبول ندارند در حالی جزء آیات قرآن است.

پیامبر از جبرئیل درخواست موعظه کردند و جبرئیل هم موعظه کردند که هر چه خواهی زندگی کن، ولی بدان خواهی مرد. و هر کس را دوست داری بدان روزی از او جدا خواهی شد و هر عمل می خواهی بکن که آن را ملاقات خواهی کرد.

«جَاءَ جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ! عِشْ مَا شِئْتَ‏، فَإِنَّكَ‏ مَيِّتٌ، وَ أَحْبِبْ مَنْ شِئْتَ‏ فَإِنَّكَ‏ مُفَارِقُهُ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ‏ فَإِنَّكَ‏ مُجْزِي بِهِ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ‏ فَإِنَّكَ‏ مَلَاقِيهِ» (کافی؛ ج 3؛ ص 255)

همچنین ابوذر و امیرالمومنین از پیامبر در خواست موعظه می کرند.

البته موعظه باید دقت کنیم که همراه با تحقیر نباشد، علنی و آشکار نباشد، با حس برتری طلبی نباشد.



اصول دعوت به نماز (3) ؛ اصل تصحیح اعتقادات

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏» (لقمان : 13)

اصل سوم در دعوت به نماز، اصل تصحیح عقاید است. حضرت لقمان ابتدا فرزندش را موحّد بار می آورد و بعد از او می خواهد که نماز را اقامه کند. «لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ»

همانطور که در سوره بقره ابتدا اعتقادات یک شخص با تقوا که ایمان به غیب باشد آورده شده و بعد اقامه نماز او را مطرح می کند. «لِلْمُتَّقينَ ـ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2و 3)

اگر اعتقادات شخص صحیح باشد، با تمسخر دیگران دست از نماز نمی کشد.



اصول دعوت به نماز (4) ؛ اصل استدلال و منطق

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏» (لقمان : 13)

اصل چهارم در دعوت به نماز، اصل استدلال است، یعنی از لحاظ عقلی او را قانع کنیم و به شبهات و سؤالات او پاسخ مناسب بدهیم.«إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏»

حضرت لقمان بعد از اینکه می فرماید به خدا شرک نورز، دلیل آن را نیز بیان می کند که شرک ظلم بزرگی است. (واژه اِنَّ در بسیاری از آیان قرآن بیان دلیل و علت است)

در قرآن در کنار دعوت به نماز دلیلش را هم می آورد که نماز از گناه نهی می کند: «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)

می پرسند چرا نماز را عربی بخوانیم؟

در اسلام اصول دین داریم و فروع دین.

اصول دین تقلیدی نیست و بایستی هر کس با دلیل عقلی بپذیرد. اگر اصول دین را پذیرفتیم دیگر لازم نیست دلیل و مدرک تمام دستورات فروع دین مثل نماز را بدانیم، چون در اصول دین، خدا را حکیم دانستیم که دستور بدون دلیل و بی فایده نمی دهد. حالا اگر او برای تک تک دستوراتش دلیل و فایده ای ذکر نکرد، باز هم به او اعتماد می کنیم. مثل پزشک متخصصی که می دانیم تمام دارو های او فایده دارد و اگر او برای تک تک داروهایش دلیل و فایده ذکر نکرد قبول می کنیم.

واژه های عربی معادل فارسی ندارند، پس بایستی به همان واژه ها بخوانیم تا دقیقاً همان مفهومی را در جملات خود برسانیم که خدا از ما خواسته است.



اصول دعوت به نماز (5) ؛ اصل معاد باوری

«يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ في‏ صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا» (لقمان : 16 )

اى فرزندم! اگر (عمل تو) هم وزن دانه ‏ى خردلى باشد و در دل تخته سنگى يا در آسمان‏ها يا در زمين نهفته باشد، خداوند آن را (در قيامت براى حساب) مى‏آورد.

اصل پنجم در دعوت به نماز، اصل معاد باروی است. اینکه بعد از زنگ انشاء حتما زنگ حسابی وجود دارد و در دستگاه الهی حساب و کتاب وجود دارد. حضرت لقمان می فرماید: هر کاری انجام دهی حتی اگر بسیار کم و کوچک باشد، در قیامت آن را مشاهده خواهی کرد.

اعتقاد به معاد، انگیزه انسان ها را برای عمل به دستورات خداوند زیاد می کند.



اصول دعوت به نماز (6) ؛ اصل محبت و مهرورزی

«يا بُنَيَّ اَقِمِ الصَّلاةَ» (لقمان : 17)

اصل ششم در دعوت به نماز، اصل محبت و مهرورزی است.

با اینکه فرزند لقمان کوچک نبود ولی از کلمه « بُنَيَّ » استفاده کردند که معادل فارسی آن می شود: ای پسر گل من!

حتی اگر فرزند ما از نماز دور شده است حق نداریم با تندی با او سخن بگوییم.

خدا به حضرت موسی و هارون می فرماید: در سخن گفتن با فرعون هم با نرمی سخن بگویید.

«اذْهَبا إِلى‏ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى‏ فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً »‏ (طه: 44) برويد به سوى فرعون كه او طغيان كرده است. پس به نرمى با او سخن بگوييد.

خداوند هم با بندگان گنهکار خود با محبت سخن می گوید:

«قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (زمر:53)

ای پیامبر بگو: اى بندگان من كه بر نفس خويش اسراف و ستم كرده‏ايد! از رحمت خداوند مأيوس نشويد، همانا خداوند همه ‏ى گناهان را مى ‏بخشد، زيرا كه او بسيار آمرزنده و مهربان است.



اصول دعوت به نماز (7) ؛ اصل اقتدار

«يا بُنَيَّ اَقِمِ الصَّلاةَ» (لقمان : 17)

اصل هفتم در دعوت به نماز، اصل اقتدار است. «اَقِمِ الصَّلاةَ» اَقِم فعل امر است و امر به نماز با خواهش و التماس و تمنا نمی سازد. خدا به پیامبر می فرماید: خانواده ات را به نماز امر کن. «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ» (طه : 132) یعنی واژه امر را به کار برده است.

البته اقتدار به معنای جدّیت است نه خشونت و بداخلاقی.

همانگونه که اقتدار و جدیت به خرج می دهیم برای بیدار کردن فرزند خود برای رفتن به مدرسه باید برای بیدار کردن او برای نماز صبح جدیت به خرج دهیم. اگر فرزند کوچک بخواهد بدون لباس در فضای بیرون منزل برود با گریه او تسلیم خواسته اش نمی شویم.



اصول دعوت به نماز (8) ؛ اصل آگاهی و بصیرت

اصل هشتم در دعوت به نماز، اصل آگاهی و بصیرت است. از مجموعه داستان لقمان و فرزندش این اصل به دست می آید.

ما پدر و مادر و معلم و مبلغ دینی باید از آثار و فواید نماز و عواقب بی نمازی آگاهی و اطلاع داشته باشیم و این آگاهی را به دیگران انتقال دهیم.

پیامبر می فرماید دعوت من به سوی خدا همراه با بصیرت است و نمی خواهم چشم و گوش بسته به تعالیم من عمل کنید. «قُلْ هذِهِ سَبيلي‏ أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى‏ بَصيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَني‏» (يوسف : 108)



اصول دعوت به نماز (9) ؛ اصل تدریج

اصل نهم در دعوت به نماز، اصل تدریج است. از آیه 13 تا 19 به تدریج او را برای امر و دستور به نماز آماده کرد. با او گفتگو کرد و اعتقادات او را تصحیح کرد و معاد و حساب روز قیامت را برایش توضیح داد و محبت کرد و بعد اقتدار به خرج داد.

اگر فرزند شما تا 8 سالگی و حتی بعد از بلوغ نماز را نخوانده است بایستی این دعوت را به تدریج انجام داد.



اصول دعوت به نماز (10) ؛ اصل دعا 1

اصل دهم در دعوت به نماز، اصل دعا است.

اگر یک دعای مستجاب برای فرزندتان داشته باشید، چه دعایی می کنید؟ برای خوشبختی، سلامتی، شغل، ازدواج آنها دعا می کنید؟ بهترین دعا را حضرت ابراهیم در حق فرزندانش از خداوند طلب کرد. «رَبِّ اجْعَلْني‏ مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي» پروردگارا! مرا برپا كننده نماز قرار ده، و از فرزندانم نيز چنين فرما. (ابراهيم: 40)

ایشان نمی فرماید: فرزندانم نماز خوان شود، بلکه می خواهد تا اقامه کننده نماز شوند. یعنی همت بلند در دعا دارند.

همّت بلند دار که مردان روزگار

از همت بلند به جایی رسیده اند

همچنین خودشان را در دعا مقدم می دارند که اشاره به دعوت عملی دارد.

دعای حضرت مستجاب شد و خداوند امامان معصوم را که از نسل ایشان هستند را اقامه کننده نماز قرار داد. در زیارت جامعه کبیره خطاب به امامان معصوم می گوییم : «أَقَمْتُمُ‏ الصَّلَاةَ وَ آتَيْتُمُ الزَّكَاةَ»



اصول دعوت به نماز (10) ؛ اصل دعا 2

یکی از از عوامل مؤثر در نماز فرزندان دعای پدر و مادر هست. خداوند در قرآن می فرماید: «اُدْعُوني‏ أَسْتَجِب‏ لَکُم» (غافر: 60)

هر کس بعد از نماز خود یک دعای مستجاب دارد، از خدا بخواهیم که این دعای ما مستجاب شود و فرزندمان اقامه کننده نماز شوند. و مناسب است در قنوت نماز دعای حضرت ابراهیم را بخوانیم. «رَبِّ اجْعَلْني‏ مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي» (ابراهيم: 40)



نماز در قرآن 5؛ شرایط و آداب نماز



شرایط و آداب نماز؛ اخلاص 1

خداوند هر عملی از ما خواسته با شرط اخلاص خواسته است.

جنگ در را خدا : وَ قاتِلُوا في‏ سَبيلِ اللَّهِ. (بقرة : 244)

صدقه برای رضای خدا : إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُورا. (انسان : 9)

تلاش و کوشش در راه خدا : وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا. (عنكبوت : 69)

دعوت به راه خدا : اُدْعُ إِلى‏ سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ ... (نحل : 125)

نماز برای خدا : قُلْ إِنَّ صَلاتي‏ وَ نُسُكي‏ وَ مَحْيايَ وَ مَماتي‏ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين‏. (أنعام : 162)

لام در کلمه «لِلَّهِ» لام اختصاص است، یعنی تمام نماز باید برای خدا باشد.

اگر بخواهیم به برکات و آثار نماز برسیم باید شرایط و آداب آن را دعایت کنیم. اولین شرط آن اخلاص است.



شرایط و آداب نماز؛ اخلاص 2

رنگ الهی باید در تمام نماز باشد و اگر مکان، زمان یا ذره ای از آن برای غیر خدا باشد، باطل می شود.

اخلاص در آیه 9 سوره انسان تعریف شده است. «إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً»

اخلاص یعنی انتظار پاداش و حتی توقع تشکر از غیر خدا نداشته باشیم. البته خدا خودش پاداش می دهد و تشکر هم می کند. اخلاص سخت است، بیاییم اخلاص را از نماز شروع کنیم.



شرایط و آداب نماز؛ اخلاص 3

خدا در سوره کوثر از ما خواسته نماز را برای خودش بخوانیم. «فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَر»

لام این آیه لام اختصاص است، یعنی فقط برای من نماز بخوان.

همچنین می فرماید: علت نماز خواندن این است که من ربّ شما هستم. یعنی مالک مدبری که همه کارهای تو را بر عهده دارد.



شرایط و آداب نماز؛ خضوع

خضوع، تذلّل و کوچک کردن ظاهری به وسیله اعضاء و جوارح است با رکوع و سجود و قنوت و... «وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتين‏» (بقره: 238)

رکوع خم شدن و سجده به زمین افتادن و حالت قنوت دست گدایی پیش خدا دراز کردن است.

دست پیش مردم دراز نکن اگر بدهد منت است و اگر ندهد ذلّت است. از خدا بخواه اگر داد نعمت است و اگر نداد حکمت است.

همه موجودات و آفرینش در برابر خدا اطاعت خاضعانه دارند. «وَ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قانِتُون‏» (روم: 26)



جمله ذرات پیدا و نهان

با تو می گویند روزان و شبان



ما سمیعیم و بصیریم و هشیم

با شما نامحرمان ما خامُشیم

ما تافته جدا بافته و وصله ناهمرنگ هستی نباشیم.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 1

خدا در ابتدای سوره مؤمنون یکی از صفات آنها را خشوع در نماز می شمرد. «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ - الَّذِينَ‏ هُمْ‏ فِي‏ صَلاتِهِمْ‏ خاشِعُون‏»

خشوع تذلّل درونی به وسیله قلب است که در ظاهر آثار آن نشان داده می شود و آن یک مرتبه بالاتر از خضوع است.

خشوع سبب خضوع می شود، پيامبر‏ (صلی الله علیه و آله) مردى را ديد كه در حال نماز با ريش خود بازى مى ‏كرد. فرمود: « أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى رَجُلٍ يُصَلِّي وَ هُوَ يَعْبَثُ بِلِحْيَتِهِ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ لَوْ خَشَعَ‏ قَلْبُهُ‏ لَخَشَعَتْ جَوَارِحُهُ» اگر قلبش نسبت به خدا ذلیل بود، اثرش در اعضاى بدنش دیده می شد و مؤدب می ایستاد. (دعائم الإسلام ؛ ج‏1 ؛ ص174)



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 2

«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ الَّذِينَ‏ يَظُنُّونَ‏ أَنَّهُمْ‏ مُلاقُوا رَبِّهِمْ‏ وَ أَنَّهُمْ‏ إِلَيْهِ‏ راجِعُونَ‏» (بقرة : 45)

نماز برای انسان ها سنگین است مگر آنها که خشوع دارند یعنی یقین به معاد و ملاقات پرورگار در قیامت دارند.

خشوع خوفِ همراه با تعظیم است که البته در برابر خداوند یک صفت ممدوح است و در برابر طاغوت ها صفت مذموم. «يَظُنُّونَ» در آیه شریفه به فرموده امیرالمؤمنین به معنای «یُوقِنون» است. علت اینکه در آیه نفرموده «یُوقِنون» آن است که حوادث قیامت آن چنان تکان دهنده است که حتی گمان به اتفاق افتادن چنین حوادثی، خشوع می آورد.

اعتقاد خود را به آخرت و قیامت زیاد کنیم و بدانیم که ذره ای کار خوب و کار بد در دیوان عدالت پروردگار گم نخواهد شد و در قیامت آن را مشاهده خواهیم کرد. «فَمَنْ‏ يَعْمَلْ‏ مِثْقالَ‏ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ‏. وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ‏» (زلزال: آیه 6 و 7)



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 3

یکی دیگر از راه های کسب خشوع در نماز، بالا بردن شناخت و معرفت خود نسبت به عظمت خداوند است. هر چه معرفت بیشتر باشد، حضور قلب و توجه بیشتری پیدا می شود.

عبای امام سجاد در بین نماز افتاد و ایشان آن را درست نکردند، بعد از نماز از ایشان علت را پرسیدند. فرمود: درک عظمت و بزرگی خدا اجاره نداد عبایم را درست کنم.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 4

یکی از راه های بالا بردن معرفت به خداوند که سبب خشوع در نماز می شود، دقت و مطالعه اسماء و صفات خدا در دعای جوشن کبیر و قرآن است. در سوره حمد نیز این اسماء و صفات آمده مثل الله، رَحمن، رَحیم، ربّ العالمین و... که مناسب است درباره آن ها را تحقیق کنیم.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 5

دقت در وضو و خواندن دعاهای آن، خشوع می آورد. البته این دعا ها را می توانیم به صورت فارسی بخوانیم.

دعای شستن صورت: «اللَّهُمَّ بَيِّضْ وَجْهِي يَوْمَ تَسْوَدُّ فِيهِ الْوُجُوهُ وَ لَا تُسَوِّدْ وَجْهِي يَوْمَ تَبْيَضُّ فِيهِ الْوُجُوهُ‏»

خدایا روزى كه صورت های بدکاران در آن روز سياه مى‏شود روى مرا سفيد گردان و روزى كه صورت های خوبان در آن روز سفيد مي گردد صورت مرا سياه مگردان.

دعای شستن دست راست: «اللَّهُمَّ أَعْطِنِي‏ كِتَابِي‏ بِيَمِينِي وَ الْخُلْدَ فِي الْجِنَانِ بِيَسَارِي‏ وَ حَاسِبْنِي‏ حِساباً يَسِيراً»

خداوندا نامه عمل مرا بدست راست من ده، و برگه اقامت ابدى در بهشت را بدست چپم، و مرا با حسابى آسان مورد حساب كشى قرار ده.

دعای شستن دست چپ: «اللَّهُمَّ لَا تُعْطِنِي كِتَابِي بِيَسَارِي وَ لَا تَجْعَلْهَا مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِي وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ مُقَطَّعَاتِ النِّيرَانِ‏»

خدايا نامه عمل مرا بدست چپم مده و آن را زنجير بر گردنم مساز و به تو پناه می برم از آن پيراهن های آتشین.

دعای مسح سر: «اللَّهُمَّ غَشِّنِي بِرَحْمَتِكَ وَ بَرَكَاتِكَ وَ عَفْوِكَ»

خدايا من را در رحمت و بركات و بخشش خود بپوشان.

دعای مسح پا: «اللَّهُمَّ ثَبِّتْنِي عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ وَ اجْعَلْ سَعْيِي فِيمَا يُرْضِيكَ عَنِّي يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ»

خداوندا قدمهاى مرا بر صراط ثابت و استوار دار در آن روز كه قدمها در آن مي لغزد، و سعى و كوشش مرا در آن‏ چيز قرار ده كه تو را از من خشنود و راضى مي سازد، ای صاحب شكوه و بزرگوارى.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 6

دقت در معانی آیات و اذکار نماز می تواند خشوع ما را زیاد کند.

چرا ما وقتی برای فهمیدن معانی و معارف نماز نمی گذاریم در حالی که هر روز (پنج بار) و هر ماه و هر سال تا پایان عمر باید آن را بخوانیم. در حالی که تمام جملات واجب نماز 19 جمله می شود. مطالعه کتاب تفسیر نماز استاد قرائتی را برای مطالعه معرفی می کنیم.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 7

دقت در مکان نماز در کسب خشوع و حضور قلب تأثیر دارد. در خانه اتاق یا جای مشخصی برای نماز انتخاب کنید و همیشه آنجا نماز بخوانید. همچنین استفاده از سجاده برای نماز توصیه شده است.

مکان نمازتان جایی باشد که عوامل حواس پرتی در آن کم باشد.

بعضی مکان هایی که نماز در آن کراهت دارد عبارتند از : روبروی آتش، روبروی در باز، در مقابل عکس و در آشپزخانه.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 8

انسان آخرین کارهایش را با حضور قلب بیشتری انجام می دهد، مثلا آخرین زیارت در حرم امام رضا متفاوت است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از ما خواسته اند برای کسب خشوع و حضور قلب، نماز وداع و خداحافظی بخوانیم. «صَلِّ صَلَاةَ مُوَدِّعٍ»‏ (كافی؛ ج‏8 ؛ ص204)

قبل از نماز با خود بگوییم شاید این نماز آخر من باشد.



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 9

اگر نماز معراج و پرواز مؤمن است. همانگونه که هواپیما ابتدا روی باند حرکت می کند و کم کم اوج می گیرد، نمازگزار نیز با وضو و اذان و اقامه و نشستن قبل از نماز روی سجاده، آماده پرواز می شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای نماز لحظه شماری می کرد و می فرمود: انتظار نماز بعد از نماز گنجی از گنج های بهشت است.‏ «اِنْتِظَارُ الصَّلَاةِ بَعْدَ الصَّلَاةِ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ» (وسائل الشيعة؛ ج‏4؛ ص 115)



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 10

قرائت قرآن خشوع انسان را زیاد می کند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: قرائت دویست آیه از قرآن در شب سبب خشوع انسان می شود. «مَنْ‏ قَرَأَ عَشْرَ آيَاتٍ فِي لَيْلَةٍ، لَمْ يُكْتَبْ مِنَ الْغَافِلِينَ ... وَ مَنْ قَرَأَ مِائَتَيْ آيَةٍ، كُتِبَ مِنَ الْخَاشِعِينَ» (كافي؛ ج‏4؛ ص 623)



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 11

رعایت آداب ظاهری و توجه به اینکه خدا دارد من را می بیند، و در حضور او هستم خشوع و حضور قلب را زیاد می کند.

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله فرمودند: با آرامش و وقار در نماز بایست، مانند بنده فراری گنهکار و به چپ و راست توجه نکن و چنان باش که گویا خدا را می بینی پس اگر او را نمی بینی بدان که او تو را می بیند. پس با ریش خود بازی نکن و انگشتان خود را نشکن...

«فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَقُومَ إِلَى الصَّلَاةِ ... تَأْتِيهَا عَلَى‏ السُّكُونِ‏ وَ الْوَقَارِ ... فَقِفْ بَيْنَ يَدَيْهِ كَالْعَبْدِ الْآبِقِ الْمُذْنِبِ بَيْنَ يَدَيْ مَوْلَاهُ ... وَ لَا تَلْتَفِتْ يَمِيناً وَ شِمَالًا وَ تَحْسَبُ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ‏ فَإِنَّهُ يَرَاكَ وَ لَا تَعْبَثْ بِلِحْيَتِكَ وَ لَا بِشَيْ‏ءٍ مِنْ جَوَارِحِكَ وَ لَا تُفَرْقِعْ أَصَابِعَكَ» (مستدرك الوسائل ؛ ج‏4 ؛ ص87)



شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 12

مهمترین راه کسب خشوع و حضور قلب، تمرین است. حضور قلب یک مهارت است و مانند ورزش های رزمی و رانندگی علاوه بر آگاهی بر قوانین، نیاز به تمرین دارد.

تمرین ما باید تدریجی باشد، ابتدا سعی کنیم تکبیرة الاحرام را با حضور قلب بخوانیم و کم کم توقع خود را افزایش دهیم. مثلا تا چند هفته تلاش کنیم چند آیه اول نماز را حتماً با حضور قلب بخوانیم و بقیه هم اگر شد چه بهتر، ولی برنامه اصلی ما همان چند آیه باشد.



شرایط و آداب نماز؛ نماز با نشاط

سعی کنیم نماز را با نشاط بخوانیم. در مقابل نشاط، با کسالت نماز خواندن است که این یکی از ویژگی های منافقین است. منافقین همیشه با کسالت نماز می خوانند چون علاقه ای به ارتباط با خدا ندارند. «إِنَّ الْمُنافِقينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى‏...» (نساء: 142)

امام حسین علیه السلام چنان علاقه به نماز داشتند که در عصر تاسوعا به حضرت ابالفضل علیه السلام فرمودند: اگر بتوانى امروز دشمنان را از جنگ با ما منصرف سازى اين كار را انجام ده، شايد امشب براى پروردگارمان نماز بخوانيم، چرا كه خدا مى‏داند من نماز براى او، و تلاوت آيات قرآنش را دوست دارم. «قَالَ لِأَخِيهِ الْعَبَّاسِ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَصْرِفَهُمْ عَنَّا فِي هَذَا الْيَوْمِ فَافْعَلْ لَعَلَّنَا نُصَلِّي‏ لِرَبِّنَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي أُحِبُّ الصَّلَاةَ لَهُ وَ تِلَاوَةَ كِتَابِهِ.» (اللهوف على قتلى الطفوف؛ ترجمه فهرى؛ 89)



شرایط و آداب نماز؛ نماز با آگاهی

خدا فرموده با حالت مستی وارد نماز نشوید تا بدانید چه می گویید. «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‏ حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُون‏» (نساء : 43)

از جمله «حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُون» فهمیده می شود که در هنگام نماز باید متوجه باشیم چه می گوییم.

در روایات خواب و چُرت نوعی مستی دانسته شده که باید در این حالت از خواندن نماز دوری کنیم تا بدانیم چه می گوییم. پس نماز مستحبی در این حالت نخوانیم و نماز واجب را اگر فرصت داریم به زمان دیگر بیندازیم. «قال امیرالمؤمنین: السُّكْرُ أَرْبَعُ سُكْرَاتٍ سُكْرُ الشَّرَابِ وَ سُكْرُ الْمَالِ‏ وَ سُكْرُ النَّوْمِ‏ وَ سُكْرُ الْمُلْكِ» (الخصال، ج‏2، ص 636)



شرایط و آداب نماز؛ نماز با جماعت 1

«وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعين»‏ (بقرة : 43)

در این آیه خداوند می فرماید: همراه با رکوع کنندگان، رکوع کنید که منظور نماز جماعت است.

نماز چهار هیئت دارد (قیام و قعود و رکوع و سجود) و رکوع مهمترین هیئت و شاخصه اصلی نماز است، چون آن سه هیئت دیگر در غیر نماز وجود دارد.

پیامبر در اهمیت نماز جماعت فرمودند: یک نماز جماعت در مسجد از چهل سال نماز فرادی در خانه بهتر است.

«صَلَاةُ الرَّجُلِ فِي جَمَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ صَلَاتِهِ فِي بَيْتِهِ أَرْبَعِينَ سَنَةً قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَاةُ يَوْمٍ‏ فَقَالَ صَلَاةٌ وَاحِدَةٌ» (مستدرك الوسائل، ج‏6، ص 446)



شرایط و آداب نماز؛ نماز با جماعت 2

امام باقر علیه السلام فرمودند: کسی که بدون علت و عذر نماز جماعت را ترک کند، نمازش نماز کاملی نیست. «مَنْ تَرَكَ الْجَمَاعَةَ رَغْبَةً عَنْهَا وَ عَنْ‏ جَمَاعَةِ الْمُؤْمِنِينَ‏ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلَا صَلَاةَ لَهُ.» (المحاسن، ج‏ 1، ص 84)

عبدالله بن مسعود روزی به تکبیر ابتدای نماز جماعت نرسید. بعد از نماز از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پرسید اگر بنده ای آزاد کنم ثواب از دست رفته جبران می شود؟ حضرت فرمود: نه. پرسید اگر دو بنده را آزاد کنم، چطور؟ حضرت فرمود: اگر تمام زمین برای تو بود و در راه خدا می دادی جای آن تکبیر ابتدای نماز جماعت را نمی گرفت.



«وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ‏ بْنِ‏ مَسْعُودٍ أَنَّهُ فَاتَتْهُ تَكْبِيرَةُ الِافْتِتَاحِ يَوْماً فَأَعْتَقَ رَقَبَةً وَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاتَتْنِي تَكْبِيرَةُ الِافْتِتَاحِ يَوْماً فَأَعْتَقْتُ رَقَبَةً هَلْ كُنْتُ مُدْرِكاً فَضْلَهَا فَقَالَ لَا فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ ثُمَّ أُعْتِقُ أُخْرَى هَلْ كُنْتُ مُدْرِكاً فَضْلَهَا فَقَالَ لَا يَا ابْنَ مَسْعُودٍ وَ لَوْ أَنْفَقْتَ‏ مَا فِي الْأَرْضِ‏» (مستدرك الوسائل، ج‏6، ص 445)



شرایط و آداب نماز؛ نماز اول وقت

امام رضا علیه السلام فرمودند: نماز اول وقت سبب خشنودی خداوند است و در وسط وقت سبب عفو خداوند است و نماز آخر وقت شایسته نیست و البته این بی ادبی را خدا می بخشد.

«فَأَوَّلُ الْوَقْتِ رِضْوَانُ‏ اللَّهِ‏ وَ أَوْسَطُهُ عَفْوُ اللَّهِ‏ وَ آخِرُهُ غُفْرَانُ‏ اللَّهِ وَ أَوَّلُ الْوَقْتِ أَفْضَلُهُ وَ لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يَأْخُذَ آخِرَ الْوَقْتِ وَقْتاً وَ إِنَّمَا جُعِلَ آخِرُ الْوَقْتِ لِلْمَرِيضِ وَ الْمُعْتَلِّ وَ لِلْمُسَافِرِ.» (مستدرك الوسائل ؛ ج‏3 ؛ ص109)



امام صادق علیه السلام فرمودند: نشانه شیعیان واقعی ما محافظت از نماز (به خصوص نماز های اول وقت) است.

«امْتَحِنُوا شِيعَتَنَا عِنْدَ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ كَيْفَ مُحَافَظَتُهُمْ عَلَيْهَا» (وسائل الشيعة، ج‏4، ص 114)

پیامبر اکرم صلی اله علیه و آله فرمودند: برتری نماز اول وقت بر آخر وقت مانند برتری آخرت بر دنیاست.

«فَضلُ الصَّلاةِ في أوَّلِ الوَقتِ عَلى‏ آخِرِهِ كَفَضلِ‏ الآخِرَةِ عَلَى الدُّنيا» (کافی؛ ج 6؛ ص 35)





نماز در قرآن 6؛ آثار و فواید نماز



آثار نماز؛ آثار دنیایی و آخرتی

هر عبادتی که آثار بیشتری دارد از اهمیت بیشتری برخوردار است. و از بین عبادات بیشتر فواید مادی و معنوی، دنیایی و آخرتی، فردی و اجتماعی برای نماز است.

همچنین بیان آثار و فواید نماز یکی از راه های دعوت به نماز است.



آثار نماز؛ یاد خدا

«إِنَّني‏ أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدْني‏ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري»‏ (طه : 14)

همانا منم اللّه، جز من خدايى نيست، پس مرا بندگى كن و نماز را بپادار تا به ياد من باشى.

خدا به حضرت موسی علیه السلام فرمودند: فقط مرا عبادت کن و نماز را اقامه کن به یکی از دو جهت:

چون نماز یاد من است. (لام در «لذکری» تعلیل باشد)

نماز اقامه کن تا به یاد من باشی. (لام در «لذکری» غایت باشد)

بهترین وسیله برای ارتباط و یاد خدا طبق این آیه نماز است.



آثار نماز؛ آرامش 1

«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏» (رعد: 28)

ترجمه دقیق آیه این است:

توجه! توجه! فقط به سبب یاد الله همه ی همه ی دل ها آرام می گیرد.

«بِذِكْرِ اللَّه» مقدم شده بر «تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» یعنی فقط یاد خدا اطمینان می دهد، نه اینکه مقدای یاد خدا آرامش می دهد و مقدار پول و ثروت و مقام و ...



آثار نماز؛ آرامش 2

«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏» (رعد: 28)

گمشده اصلی انسان آرامش است نه مال و مقام و زیبایی و...

باء در «بِذِكْرِ اللَّه» باء سببیت است یعنی علت اطمینان یاد خداست. «تَطْمَئِنُّ» فعل مضارع است و دلالت بر استمرار دارد.

برخی گفته اند در شب و همسر هم آرامش است:

«هُوَ الَّذي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فيهِ» (يونس : 67)

«وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها» (روم: 21)

در حالی که آنجا از واژه «سکن» استفاده شده که به معنای مُسکّن و سکینه موقت است. اطمینان همیشگی است نه زودگذر و برای دنیا و آخرت است در حالی که همسر و شب این گونه نیستند.



آثار نماز؛ آرامش 3

«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏» (رعد: 28)

چگونه نماز و یاد خدا سبب آرامش می شود؟

در آیه واژه «اَللَّه» آمده، یعنی علت آرامش یاد «اَللَّه» است، موجودی که در دارنده همه خوبی ها و کمالات است. ذاتی که هزار صفت و کمال دارد (در دعای جوشن کبیر این کمالات آمده است). محبت و علم و قدرت و حکمت و همه چیز دارد و این سبب آرامش بنده می شود تا به او تکیه کند و یاد او باشد.



آثار نماز؛ آرامش 4

«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏» (رعد: 28)

یاد خدا عوامل اضطراب را از بین می برد. عوامل اضطراب انسان ها عبارتند از:

ترس از دشمن: خدا پناهگاه ماست و در کمین آنهاست. «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصاد» (فجر : 14)

احساس پوچی: خداوند حکیم است و برای زندگی و دنیا هدف قرار داده است. «يَتَفَكَّرُونَ في‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلا» (آل‏عمران : 191)

دیگران قدردان زحمات من نیستند: خدا هر عمل خیر شما را محاسبه می کند و پاداش می دهد. «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه‏» (زلزال : 7)

ترس از نابودی مال و ثروت و خانه: خدا می فرماید دنیا ناچیز و کم ارزش است و آخرت بهتر و همیشگی است. «قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَليلٌ وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى‏» (نساء : 77)

رزق و روزی: خدا می فرماید: به من اعتماد کن که از جایی که گمان نمی کنی برایت روزی می رسانم. (البته تلاش و کوشش باید انجام دهی) «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ‏ مِنْ‏ حَيْثُ‏ لا يَحْتَسِبُ‏» (طلاق : 3)



آثار نماز؛ آرامش 5

«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏» (رعد: 28)

ترس از مرگ: آنان که یاد خدا کنند نه نگرانی از گذشته دارند و نه دلواپسی از آینده. «أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون‏» (یونس: 62)

امام صادق علیه السلام فرمودند: کسانی که ایمان و تقوا داشته باشند در لحظه جان دادن پیامبر و امیرالمؤمنین را می بینند پیامبر به او می فرماید: ملاقات من برای تو از دنیا که الان در حال ترک آن هستی بهتر است و امیرالمؤمنین می فرماید: مرا دوست داشتی، پس به تو سود می رسانم و او با آرامش جان می دهد.



«فَيَجْلِسُ رَسُولُ اللَّهِ عِنْدَ رَأْسِهِ وَ عَلِيٌّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَيُكِبُّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي‏ خَيْرٌ لَكَ‏ مِمَّا تَرَكْتَ مِنَ الدُّنْيَا ثُمَّ يَنْهَضُ رَسُولُ اللَّهِ فَيَقُومُ عَلِيٌّ حَتَّى يُكِبَّ عَلَيْهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الَّذِي كُنْتَ تُحِبُّهُ أَمَا لَأَنْفَعَنَّكَ» (كافی؛ ج‏3 ؛ ص 128)



آثار نماز؛ خدا ما را یاد کند 1

اقامه نماز برای یاد خداست «أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْری»‏ (طه : 14) و خدا می فرماید: هر که مرا یاد کند، من هم او را یاد می کنم «فَاذْكُرُوني‏ أَذْكُرْكُمْ‏» (بقره : 152)

همچنین هر کس خدا را فرموش کند خدا هم او را فراموش می کن. «نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ» (توبه : 67)

در دنیا یاد من کن تا در آخرت یاد تو کنم.

در خلوت ها یاد من کن تا در خلوت شب اول قبر یادت کنم.

در خوشی ها یاد من کن تا در سختی ها یادت کنم.

با شکر نعمت یاد من کن تا با زیاد کردن نعمت یادت کنم.



آثار نماز؛ خدا ما را یاد کند 2

خدا می فرماید: شما با دعا مرا یاد کنید، من با اجابت شما را یاد می کنم. «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني‏ أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (غافر: 60)

گاهی علت عدم استجابت دعا این است که فقط خدا را نمی خوانیم و به دیگران هم اعتماد داریم تا مشکل ما را بر طرف کنند. از دیگران درخواست کردن اشکالی ندارد ولی فقط باید به خدا تکیه کنیم نه آنها.



پيغمبر اکرم صلّى اللَّه عليه و آله فرمودند: خداى متعال مى‏فرمايد: كسى كه وضویش باطل شود و دوباره وضو نسازد به من جفا كرده و كسى كه وضو بسازد و دو ركعت نماز به جا نياورد به من جفا کرده و اگر نماز خواند و از من چیزی نخواهد، به من جفا كرده. اگر چنین کرد و من او را در حاجت دين و دنيایش پاسخ ندادم، من به او جفا كرده ‏ام و من خداى جفا كار و ظالم نيستم.

«قَالَ الله تَعَالَى مَنْ‏ أَحْدَثَ‏ وَ لَمْ‏ يَتَوَضَّأْ فَقَدْ جَفَانِي وَ مَنْ تَوَضَّأَ وَ لَمْ يُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ فَقَدْ جَفَانِي وَ مَنْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَ لَمْ يَدْعُنِي فَقَدْ جَفَانِي وَ مَنْ أَحْدَثَ وَ تَوَضَّأَ وَ صَلَّى وَ دَعَا وَ لَمْ أُجِبْهُ فَقَدْ جَفَوْتُهُ وَ لَسْتُ بِرَبٍّ جَافٍ.» (إرشاد القلوب، ج‏ 1، ص 94)



آثار نماز؛ دوری از فحشاء و منکر 1

«وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)

در این آیه خداوند می فرماید: نماز را اقامه کن و بعد با «اِنَّ» دلیل آن را ذکر می کند که دوری از فحشاء و منکر است.

برخی گفته اند: «فحشاء» گناهان بزرگ پنهانی است و «منکر» گناهان بزرگ آشکار.

برخی دیگر گفته اند: «فحشاء» گناهانی است که بر اثر غلبه شهوت انجام می شود و «منکر» گناهانی است که بر اثر غلبه غضب انجام می شود.

امام صادق فرمودند: هر کس می خواهد بداند نمازش قبول شده یا نه ببیند آیا نماز او را از گناه باز می دارد یا نه؟ به مقداری که جلوی گناه او را می گیرد نمازش قبول شده است.

«مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَعْلَمَ أَ قُبِلَتْ صَلَاتُهُ أَمْ لَمْ تُقْبَلْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ‏ مَنَعَتْهُ‏ صَلَاتُهُ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ فَبِقَدْرِ مَا مَنَعَتْهُ قُبِلَتْ مِنْهُ» (بحار الأنوار، ج‏ 79، ص 198)



آثار نماز؛ دوری از فحشاء و منکر 2

«وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)

چگونه نماز انسان را از گناه باز می دارد؟

با دقت در معانی، اذکار نماز، اعتقادات ما مثل توحید و معاد را اصلاح می کند و این مانع گناه می شود.

کلمه هایی مثل «الله و رحمن و رحیم» توحید ما و «مالک یوم الدین» اعتقاد معاد ما را اصلاح می کند.

دقت در شرایط صحت نماز سبب دوری از گناه می شود: مثلا وضو با آب غصبی و نماز در مکان غصبی نماز را باطل می کند و...

دقت در شرایط قبولی نماز جلوی گناه را می گیرد: مثلاً کسی که می خواهد نمازش قبول شود باید از شراب و لقمه حرام و غیبت و قهر با برادر دینی و اذیت همسر دوری کند و زکات بپردازد و...



نماز در قرآن 7؛ عواقب سستی و ترک نماز



عواقب سستی و ترک نماز؛ خشم خدا

کسانی هستند که با بیان آثار و فواید نماز، باز به نماز رغبت پیدا نمی کنند و می گویند: خدایی که می شناسم آنقدر مهربان است که اگر نماز نخوانیم کاری به ما هم ندارد.

در جواب آنها باید گفت: خدا هم محبت دارد و هم خشم. اگر کسی با رحمت خدا از او اطاعت نکند، باید بداند که او غضب و عذاب هم دارد. «اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (مائده: 98) بدانيد كه خداوند، سخت كيفر است، و همانا خداوند آمرزنده مهربان است.

البته رحمت او بر خشم او سبقت دارد و با توبه آنها از عذابشان خودداری می کند. «يَا مَنْ‏ سَبَقَتْ‏ رَحْمَتُهُ‏ غَضَبَهُ» (بحار الأنوار؛ ج‏91 ؛ 239)



عواقب سستی و ترک نماز؛ زندگی سخت 1

خدا می فرماید: هر كس از ياد من روى گرداند، پس همانا براى او زندگى تنگ و سختى خواهد بود. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً»‏ (طه:124)

بالاترین نمونه یاد خدا، طبق آیه 14 همین سوره، نماز است. «أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري»‏

«ضَنْك» به معنای سختی و تنگی است. کسی که از نماز رویگردان شود به سختی و تنگی و گرفتاری دچار می شود.

شاید به ظاهر خنده کند، ولی در اوج خنده و قهقه، تمام غم ها در دلش است. شاید سلامتی و ثروت و ... داشته باشد ولی آسایش ندارد، شاید آسایش داشته باشد ولی آرامش ندارد.

البته برخی مؤمنان هم گرفتارند که به جهت امتحان الهی هست و از این جهت است که: هر که در این بزم مقرب تر است، جام بلا بیشترش می دهد. این گروه در قیامت منتظر ثواب خدا می باشند نه عذاب او.

عواقب سستی و ترک نماز؛ زندگی سخت 2

خدا می فرماید: هر كس از ياد من روى گرداند، پس همانا براى او زندگى تنگ و سختى خواهد بود. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً»‏ (طه:124)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: سستی کننده به نماز در دنیا به این شش بلا مبتلا می شود:

برکت از عمرش می رود.

برکت از رزق و روزی اش می رود

خدا سیمای صالحین را او می گیرد.

هر کار خیری انجام دهد، خدا پاداش به او نمی دهد.

دعایش به آسمان بالا نمی رود تا مستجاب شود.

بهره ای از دعای صالحین و خوبان ندارد (دعای آنها در حق او مستجاب نمی شود)



«ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِخَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً سِتٌّ مِنْهَا فِي دَارِ الدُّنْيَا ... فَالْأُولَى يَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَكَةَ مِنْ عُمُرِهِ وَ يَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَكَةَ مِنْ رِزْقِهِ وَ يَمْحُو اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سِيمَاءَ الصَّالِحِينَ مِنْ وَجْهِهِ‏ وَ كُلُّ عَمَلٍ يَعْمَلُهُ لَا يُؤْجَرُ عَلَيْهِ وَ لَا يَرْتَفِعُ دُعَاؤُهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ السَّادِسَةُ لَيْسَ لَهُ حَظٌّ فِي دُعَاءِ الصَّالِحِينَ» (بحار الأنوار ؛ ج‏80 ؛ ص21)



عواقب سستی و ترک نماز؛ همنشینی با شیطان

هر كه از ياد من روى گردان شود شيطانى بر او مى‏گماريم كه همراه و دمساز وى گردد. «وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ» (زخرف: 36)

بالاترین نمونه یاد خدا، طبق آیه 14 سوره طه، نماز است. «أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري»‏

«شَيْطاناً» در آیه نکره آمده و دلالت بر عموم می کند، یعنی ممکن است همنشین او شیطان جنّی باشد و ممکن است رفیق بد یا همسر بد و ... باشد.

این همنشینی نتیجه کار خود اوست که فاصله انداختن با خدا باشد، همانگونه که در آیات دیگر آمده اگر مرا یاد کنید شما را یاد می کنم و کسی که خدا او را یاد کند شیطان همنشین او نخواهد بود. «فَاذْكُرُوني‏ أَذْكُرْكُمْ‏» (بقرة : 152)

در آیه آمده «نُقَيِّضْ»، یعنی تسلط شیطان بر بی نماز مثل تسلط پوست تخم مرغ بر مواد داخل آن است که راه فرار ندارد. البته اگر به یاد خدا برگردد، خدا او را یاد می کند و شیطان فرار می کند.



عواقب سستی و ترک نماز؛ جان دادن سخت

لحظه جان دادن انسان ها، لحظه حساس و مهمی است و طبق فرموده امیرالمؤمنین آنچه محتضر می بیند و می شنود قابل توصیف نیست. «فَغَيْرُ مَوْصُوفٍ‏ مَا نَزَلَ‏ بِهِمْ اجْتَمَعَتْ عَلَيْهِمْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ وَ حَسْرَةُ الْفَوْت‏» (نهج البلاغة؛ خطبه 109)

جدایی و فراق یک قانون این عالم است.

یکی از بلاهای انسان بی نماز، سختی بسیار زیاد لحظه قبض روح اوست که در سوره قیامت این گونه توصیف شده است:

«كَلَّا إِذا بَلَغَتِ التَّراقِيَ ـ وَ قِيلَ مَنْ راقٍ ـ وَ ظَنَّ أَنَّهُ الْفِراقُ ـ وَ الْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ ـ إِلى‏ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَساقُ ـ فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى» (قیامة: 26 تا 31)

چنين نيست كه انسان مى‏پندارد آنگاه كه در آستانه مرگ جان به گلوگاه رسد. و گفته شود: چه كسى شفادهنده است؟ و محتضر بداند كه هنگام جدايى است. و ساق پا به ساق ديگر بچسبد (و ديگر حركتى نكند) در آن روز به سوى پروردگارت سوق داده شود. او كه نه حق را تصديق كرد و نه نماز گزارد.



عواقب سستی و ترک نماز؛ عذاب قبر

از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نقل شده که قبر انسان با انسان سخن می گوید و می گوید: «من خانه تاریکی هستم و تنهایی هستم». «أَوَّلُ مَا يَتَكَلَّمُ ابْنَ آدَمَ حُفْرَتُهُ فَتَقُولُ أَنَا بَيْتُ الدُّودِ وَ بَيْتُ‏ الْوَحْدَةِ وَ بَيْتُ الْغُرْبَةِ وَ بَيْتُ الظُّلْمَةِ هَذَا مَا أَعْدَدْتُ لَكَ فَمَا أَعْدَدْتَ لِي‏» (مجموعة ورام ؛ ج‏1 ؛ ص284)

پس انسان بایستی از دنیا بر قبر نور ببرد و طبق فرمایش پیامبر عزیزمان نماز نور است که انسان تهیه می کند و در قبر و قیامت و صراط او را همراهی می کند و نمی گذارد در تاریکی بماند. «الصَّلَاةُ نُور» (إرشاد القلوب ؛ ج‏1 ؛ ص74)



پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: سستی کننده به نماز در قبر به این سه بلا در مبتلا می شود:

خدا فرشته ای را می گمارد تا بر او سخت بگیرد و او را عذاب کند.

قبرش تنگ می شود.

قبرش تاریک می گردد.

«أَمَّا اللَّوَاتِي تُصِيبُهُ فِي قَبْرِهِ فَأُولَاهُنَّ يُوَكِّلُ اللَّهُ بِهِ مَلَكاً يُزْعِجُهُ فِي قَبْرِهِ وَ الثَّانِيَةُ يُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ وَ الثَّالِثَةُ تَكُونُ الظُّلْمَةُ فِي قَبْرِهِ» (بحار الأنوار ؛ ج‏80 ؛ ص21)



عواقب سستی و ترک نماز؛ سختی های قیامت 1

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: سستی کننده به نماز در قیامت به این سه بلا در مبتلا می شود:

فرشته او را با صورت به زمین می کشاند و مردم او را می بینند. (بین گناه و عذاب تناسب دارد. کسی که برای خدا در دنیا به زمین نیفتاد و صورت به خاک نگذاشت در قیامت آن گونه عذای مب شود)

خدا حسابرسی سختی از اعمال و رفتار او می کند. یعنی با عدالت خود را با رفتار می کند نه با فضل و کَرمش و ما در دعاها از خدا می خواهیم که با فضلش با ما رفتار کند نه با عدالتش. «الهی عاملنا بفضلك‏ ولا تعاملنا بعدلك يا كريم»

نگاه رحمت به او نمی اندازد و او را از گناهان پاک نمی کند و به عذاب دردناکی گرفتار می شود.



«فَأُولَاهُنَّ أَنْ يُوَكِّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَكاً يَسْحَبُهُ عَلَى وَجْهِهِ وَ الْخَلَائِقُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَ الثَّانِيَةُ يُحَاسَبُ حِسَاباً شَدِيداً وَ الثَّالِثَةُ لَا يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَ لَا يُزَكِّيهِ وَ لَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ‏» (بحار الأنوار ؛ ج‏80 ؛ ص21)



عواقب سستی و ترک نماز؛ سختی های قیامت 2

یکی از عذاب های آخرتی بی نماز این است که کور وارد محشر می شود. از خدا می پرسد چرا مرا نابینا محشور کردی در حالی که در دنیا بینایی داشتم. خداوند در جواب می فرمود: همان گونه كه آيات ما به تو رسيد و تو آنها را فراموش كردى، امروز هم به یاد تو نخواهم بود و مشکل تو را حل نمی کنم.

«وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى‏ ـ قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى‏ وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً ـ قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها وَ كَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسى‏»

همچنین در قیامت نور نیست و انسان ها بایستی نور را از دنیا با خود ببرند. و نماز نور قبر و قیامت و صراط است «الصَّلَاةُ نُور» (إرشاد القلوب ؛ ج‏1 ؛ ص74)

آنجا منافقین به مؤمنین می گویند برگردید تا از نور شما استفاده کنیم. آنها می گویند: به دنیا برگردد و از آنجا نور بیاورید. «يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً» (حديد : 13)



عواقب سستی و ترک نماز؛ عذاب جهنم 1

بعد از دو عذاب انسان بی نماز (زندگی سخت در دنیا و کور محشور شدن در قیامت) خدا به عذاب جهنم که شدید تر و ماندگار تر است اشاره می کند. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي ... وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَ أَبْقى» (طه: 127)‏

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود در جهنّم، درّه ‏اى است كه اهل جهنم، روزى هفتاد هزار بار از عذاب آن به خدا شکایت مى‏كنند. در آن درّه، اتاقى از آتش است و در آن اتاق، چاهى از آتش و در آن چاه، صندوقى از آتش و در آن صندوق، مارى هزار سر است ... و یکی از کسانی که در آن دره عذاب می شوند، بی نماز ها هستند.



«أَنَ‏ فِي‏ جَهَنَّمَ‏ وَادِياً يَسْتَغِيثُ مِنْهُ أَهْلُ النَّارِ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعِينَ أَلْفَ مَرَّةٍ وَ فِي ذَلِكَ الْوَادِي بَيْتٌ مِنَ النَّارِ وَ فِي ذَلِكَ الْبَيْتِ جُبٌّ مِنَ النَّارِ وَ فِي ذَلِكَ الْجُبِّ تَابُوتٌ مِنَ النَّارِ وَ فِي ذَلِكَ التَّابُوتِ حَيَّةٌ لَهَا أَلْفُ نَابٍ كُلُّ نَابٍ أَلْفُ ذِرَاعٍ قَالَ أَنَسٌ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَنْ يَكُونُ هَذَا الْعَذَابُ قَالَ لِشَارِبِ الْخَمْرِ مِنْ أَهْلِ الْقُرْآنِ وَ تَارِكِ الصَّلَاةِ» (إرشاد القلوب؛ ج‏1؛ 173)



عواقب سستی و ترک نماز؛ عذاب جهنم 2

قرآن نتیجه ضایع کردن نماز را ورود در وادی «غَیّ» معرفی می کند. امام کاظم فرمودند: «غَیّ» کوهی از مس آتشین است که در وسط جهنم می چرخد. «هُوَ جَبَلٌ‏ مِن‏ صُفْرٍ يَدورُ في وَسَطِ جَهَنَّمَ» (بحار الانوار؛ 23 ؛ 224)

«فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا» (مریم:59) آنگاه پس از آنان، جانشينان بد و ناشايسته‏اى آمدند كه نماز را ضايع كردند و هوسها را پيروى كردند. پس به زودى (كيفر) گمراهى خود را خواهند ديد.



عواقب سستی و ترک نماز؛ عذاب جهنم 3

«ویل» یکی از عذاب های سستی کنندگان نماز است. آنهایی که فصلی نماز می خوانند مثلاً در خوشی ها نماز نمی خوانند و در گرفتاری ها نماز می خوانند. «فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ ـ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ ـ الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ» (ماعون: 4 تا6)

ویل یک وادی و سرزمین عذاب در جهنم است که کافران و کم فروشان نیز در آنجا قرار دارند. «وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفين‏» (مطففین:1) «فَوَيْلٌ لِلَّذينَ كَفَرُوا مِنَ النَّار» (ص : 27)



عواقب سستی و ترک نماز؛ عذاب جهنم 4

بهشتیان و جهنمیان در آخرت با هم سخن می گویند: بهشتیان به اهل عذاب می گویند چه شد به جهنم رفتید؟ آنها چهار جواب می دهد که اول آنها این است که نماز نمی خواندیم.

«فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِينَ. ما سَلَكَكُمْ‏ فِي‏ سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ. وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ. وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ» (مدثر: 42 تا 47)

«سَقَر» به معنای تغییر رنگ بدن و اذیت از تابش خورشید و... و به قسمتی از جهنم می گویند که سوزندگی خاصی دارد.



عواقب سستی و ترک نماز؛ عذاب جهنم 5

«فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِينَ. ما سَلَكَكُمْ‏ فِي‏ سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ...» (مدثر: 42 تا 47)

قرآن می گوید: در سَقَر بی نماز ها عذاب می شوند. عذابی است که هیچ چیز را باقی نمی گذارد و رها هم نمی کند و پوست صورت را به شدت دگرگون می کند. «سَأُصْلِيهِ سَقَرَ ـ وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ ـ لا تُبْقِي وَ لا تَذَرُ ـ لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ» (مدثر: 26 تا 29)

امام صادق عليه السلام فرمود اين درّه از شدّت گرماى خود به خداوند عَزّ وَ جَلّ شكايت كرد و خواهش نمود كه به وى اجازه دهد تا نَفَسى بكشد. پس نَفَس كشيد و با این نَفَس دوزخ را شعله ور کرد.



«إنّ في جَهنَّمَ ‏لَوادِياً لِلمُتَكبِّرِينَ يقالُ لَهُ سَقَرُ، شَكا إلَى اللَّهِ عَزَّوجلَّ شِدَّةَ حَرِّهِ و سَألَهُ أن يَأذَنَ لَهُ أن يَتَنَفَّسَ، فَتَنَفَّسَ فَأحرَقَ‏ جَهَنَّمَ‏» (ميزان الحكمة ؛ ج‏10 ؛ ص 36)

البته در کنار بیان این عذاب های شدید باید به رحمت خدا هم امیداوار بود و دانست که خدا با توبه کنندگان بسیار مهربان است و آنها را از جهنم دور خواهد کرد.