کتاب رساله دانشجويى
نماز بر روزنامه
پرسش 116. اگر در نماز جمعه از روزنامهاى که اسم خدا در آن نوشته شده، به عنوان زير انداز استفاده کنيم، چطور است؟
همه مراجع: نبايد بر روى چيزى که ايستادن و نشستن بر آن حرام است (مثل روزنامه يا فرشى که اسم خدا بر آن نوشته شده)، نماز خواند.[1]
رکوع نماز
پرسش 117. آيا در رکوع نماز بايد دستها روى زانو باشد؛ يا اگر بالاتر از زانو هم گذاشته شود، اشکال ندارد؟
آيات عظام امام، بهجت، تبريزى، فاضل، صافى و نورى: در رکوع واجب است، به مقدارى خم شود که بتواند کف دستها را بر زانو بگذارد؛ ولى گذاشتن دستها بر زانوها واجب نيست.[2]
آيات عظام سيستانى و وحيد: در رکوع واجب است به مقدارى خم شود که بتواند سر انگشتها را بر زانو بگذارد؛ ولى گذاشتن دستها بر زانوها واجب نيست.[3]
آيت الله مکارم: در رکوع واجب است به اندازهاى خم شود که بتواند کف دستها را بر زانو بگذارد و گذاشتن کف دستها بر زانو، بنابر احتياط، واجب است.[4]
نجاست فرش نمازگزار
پرسش 118. اگر فرش اتاق نجس باشد، آيا نماز بر روى آن صحيح است؟
همه مراجع: اگر فرش نجس، خشک باشد و رطوبت آن به بدن يا لباس نمازگزار نرسد، اشکال ندارد.[5]
نجاست مهر
پرسش 119. اگر مهر نماز و يا محل سجده نجس باشد، نماز بر آن صحيح است؟
همه مراجع: خير، بايد مهر و جاى سجده پاک باشد، هر چند خشک شده باشد.[6]
موانع سجده
پرسش 120. اگر هنگام گذاشتن پيشانى روى مهر، قسمتى از موى سر يا چادر بين پيشانى و مهر حايل شود، وظيفه چيست؟
همه مراجع: بايد به طورى که پيشانى از روى مهر بلند نشود، مو يا چادر را کنار بزند و بعد از استقرار پيشانى روى مهر، ذکر سجده را بگويد. البته اگر پيشانى به مقدارى که در سجده لازم است، روى مهر باشد، کنار زدن چادر يا مو از پيشانى لازم نيست.[7]
مهر نماز
پرسش 121. سجده بر مهر چرک دار چگونه است؟
همه مراجع: بايد بين پيشانى و چيزى که سجده بر آن صحيح است، چيزى حايل نشود. پس اگر مهر به قدرى چرک باشد که پيشانى به خود مهر نرسد، سجده باطل است. امّا اگر رنگ مهر تغيير کرده است، اشکال ندارد.[8]
زخم پيشانى
پرسش 122. وسط پيشانى جوش زده، در سجده خونى مىشود، چگونه سجده کنيم؟
همه مراجع: تمام پيشانى جاى سجده است و در مورد سؤال، بايد با قسمت سالم پيشانى، سجده کنيد که مهر خونى نشود.[9]
تکرار ذکر نماز
پرسش 123. اگر جملات «حمد» و سوره يا اذکار نماز چند مرتبه تکرار شود، براى نماز اشکالى ايجاد مىکند؟
همه مراجع: تکرار کردن آيات «حمد» و سوره يا ذکرهاى رکوع و سجود و تسبيحات اربعه، بدون قصد جزئيت- بلکه براى ثواب يا احتياط- مانعى ندارد؛ به شرط آنکه به حد وسواس نرسد.[10]
تکرار سر بر مهر
پرسش 124. اگر دو بار سر به مهر بخورد، وظيفه چيست؟
همه مراجع (به جز وحيد): اگر مرتبه دوم بىاختيار باشد، روى هم يک سجده محسوب مىشود.[11]
آيت الله وحيد: اگر نتواند سر را نگه دارد و بىاختيار دوباره به جاى سجده برسد، بنابر احتياط واجب روى هم يک سجده محسوب نمىشود (اگر چه يک سجده آورده شده است). پس اگر ذکر نگفته باشد، بنابر احتياط واجب به قصد آنچه به او امر دارد- اعم از واجب و مستحب- ذکر بگويد.[12]
تسبيحات نماز
پرسش 125. آيا مىتوان به عمد تسبيحات اربعه را کمتر يا بيشتر از سه بار خواند؟
همه مراجع (به جز فاضل): ذکر تسبيحات اربعه يک مرتبه کافى است؛ ولى بهتر است سه بار بگويد و خواندن آن بيش از سه مرتبه به قصد ذکر، اشکال ندارد.[13]
آيت الله فاضل: احتياط واجب آن است که تسبيحات اربعه را سه بار بگويد.[14]
سلام نماز
پرسش 126. اگر براى سلام نماز فقط جمله «السلام عليکم و رحمةاللّه و برکاته» بگوييم، کافى است، يا دو سلام قبلى هم لازم است؟
همه مراجع: آرى، کافى است؛ ولى بهتر است دو سلام قبلى را نيز بگويد.[15]
طلا در نماز
پرسش 127. نماز مرد با زنجير و انگشتر طلا چه حکمى دارد؟
همه مراجع (به جز خامنهاى): نماز با آن باطل است.[16]
آيت الله خامنهاى: بنابر احتياط واجب، نماز با آن باطل است.[17]
نماز زنان
پرسش 128. آيا محل ايستادن خانمها در نماز، بايد عقبتر از مردها باشد؟
آيات عظام امام، بهجت، صافى و نورى: خير، اگر جلوتر از مرد هم بايستد اشکال ندارد؛ ولى بهتر است زن عقبتر از مرد بايستد.[18]
آيت الله تبريزى: بايد حداقل بين زن و مرد يک وجب فاصله باشد و با رعايت فاصله، اگر زن هم جلوتر بايستد، نمازش صحيح است.[19]
آيت الله خامنهاى: بنا بر احتياط واجب بايد حداقل بين زن و مرد يک وجب فاصله باشد و با رعايت فاصله، اگر زن هم جلوتر بايستد، نمازش صحيح است.[20]
آيات عظام فاضل و مکارم: زن بايد عقبتر از مرد بايستد؛ وگرنه نماز او باطل است و فرقى بين محرم و نامحرم نيست.[21]
آيت الله سيستانى: بنابر احتياط لازم، زن بايد عقبتر از مرد بايستد و فرقى بين محرم و نامحرم نيست.[22]
آيت الله وحيد: بايد بين مرد و زن در حال نماز، حداقل يک وجب فاصله باشد؛ ولى اگر زن برابر مرد يا جلوتر- در کمتر از فاصلهاى که ذکر شد- بايستد و هر دو با هم وارد نماز شوند، بايد نماز را دوباره بخوانند.[23]
حرکت در نماز
پرسش 129. اگر در حال خواندن «حمد» و سوره، به انسان تنه بزنند و او بىاختيار قدرى حرکت کند، نمازش چه حکمى دارد؟
همه مراجع: اگر از حال نمازگزار خارج نشود، نمازش باطل نيست و ذکرى را که در حال حرکت گفتهاست- بنابر احتياط واجب- دوباره در حال آرامش بدن تکرار کند.[24]
تبصره. تکرار ذکر به نظر آيت الله سيستانى، تبريزى و وحيد، بنابر احتياط مستحب است.
نماز روى تخت
پرسش 130. آيا نماز خواندن روى تخت و تشک ابرى صحيح است؟
همه مراجع: اگر هنگام نماز، تخت حرکت زيادى نداشته و بدن در موقع قرائت و ذکر روى آن آرام باشد، نماز صحيح است.[25]
نماز در هواپيما
پرسش 131. نماز خواندن در هواپيما و قطار در حال حرکت چگونه است؟
همه مراجع: مکان نماز گزار بايد بىحرکت باشد. بلى، اگر به واسطه تنگى وقت يا ضرورت ديگرى، ناچار باشد که در هواپيما يا ترن در حال حرکت نماز بخواند، بايد استقرار و قبله را در حد ممکن رعايت کند و در حال چرخش به طرف قبله، چيزى نخواند.[26]
شرايط نامساعد نماز
پرسش 132. در چه صورتى تکليف نماز از انسان برداشته مىشود؟
همه مراجع: در هيچ حالتى تکليف نماز از شخص مکلف ساقط نمىشود.
اگر نمىتواند ايستاده نماز بگزارد، بايد نشسته بخواند و اگر نشسته نمىتواند، خوابيده و به پهلوى راست رو به قبله بخواند. اگر به پهلوى راست نمىتواند، به پهلوى چپ بخواند. در غير اين صورت به پشت بخوابد، به طورى که کف پاى او رو به قبله باشد. حتى در اتوبوس يا هواپيما اگر وقت نماز تنگ باشد، بايد در حد مقدور نسبت به قبله و رکوع و سجود اقدام کند.[27]
خوردن در نماز
پرسش 133. اگر در حين نماز غذاى بين دندانها را فرو برد، اشکالى به نماز مىرسد؟
همه مراجع (به جز امام، فاضل و نورى): فروبردن ذرات غذاى مانده در لاى دندان ها، موجب بطلان نماز نمىشود. همچنين اگر قند يا شکر و مانند اينها در دهان مانده باشد و در حال نماز کمکم آب شود و فرو رود، نمازش اشکال پيدا نمىکند.[28]
آيات عظام امام و فاضل: فروبردن ذرات غذاى مانده در لاى دندان ها، موجب بطلان نماز نمىشود؛ ولى اگر قند يا شکر و مانند اينها در دهان مانده باشد و در حال نماز کم کم آب شود و فرو رود، نمازش اشکال پيدا مىکند.[29]
آيت الله نورى: احتياط واجب آن است که در بين نماز، غذاى مانده در لاى دندان ها را فرو ندهد؛ ولى اگر قند و شکر و مانند اينها در دهان مانده باشد و در حال نماز کم کم آب شود و فرو رود، اشکال ندارد.[30]
حواسپرتى در نماز
پرسش 134. پرت شدن حواس در نماز- در حالىکه حمد و سوره مىخواند- نماز را باطل مىکند يا خير؟
همه مراجع: حواسپرتى و غرق شدن در افکار مختلف، نماز را باطل نمىکند؛ مگر به حدى غافل شود که اگر از او بپرسند چه مىکنى، نتواند پاسخ دهد که نماز مىخوانم.[31]
شک در نماز
پرسش 135. شک بعد از محل را با مثال توضيح دهيد؟
همه مراجع: شک بعد از محل، مانند آن است که در حال خواندن سوره، شک کند «حمد» را خوانده يا نه؛ در رکوع شک کند سوره را خوانده يا نه؛ در سجده شک کند رکوع را انجام داده يا نه؛ بعد از سلام شک کند تشهد را خوانده يا نه و ... در تمام اين موارد نبايد به شک خود اعتنا کند؛ بلکه بايد نماز را ادامه دهد و نماز صحيح است.[32]
کثيرالشک
پرسش 136. کسانى که زياد شک مىکنند، در نماز چه تکليفى دارند؟
همه مراجع: کثيرالشک به کسى مىگويند که نمىتواند، سه نماز پشت سر هم را بدون شک بخواند در اين صورت نبايد به شک خود اعتنا کند؛ يعنى، هر طرف را که به نفع او است، انتخاب کند. براى مثال اگر در نماز صبح بين دو و سه شک کند، بگويد دو رکعت خواندهام و اگر در به جاى آوردن سجده و رکوع شک کند، بگويد انجام دادهام.[33]
نماز احتياط
پرسش 137. کيفيت نماز احتياط را توضيح دهيد؟
همه مراجع: کسى که نماز احتياط بر او واجب شد، بعد از سلام نماز، بايد فورى نيت نماز احتياط کند و تکبيرة الاحرام بگويد و فقط «حمد» را بخواند و به رکوع و سجده رود. پس از سجده دوم، اگر يک رکعت نماز احتياط بر او واجب است، تشهد و سلام دهد و اگر دو رکعت بر او واجب است، رکعت دوم را مانند رکعت اول انجام دهد و پس از تشهد، سلام دهد.
نماز احتياط سوره و قنوت ندارد و بايد نيت آن را به زبان نياورد و بنابر احتياط واجب «حمد» و حتى «بسم اللّه» آن را هم آهسته بگويد. در بين نماز اصلى و نماز احتياط، کارى که نماز را باطل مىکند، انجام ندهد.[34]
سجده سهو
پرسش 138. دستور سجده سهو را بيان داريد؟
همه مراجع: براى سجده سهو، بعد از نماز فورى نيت سجده سهو کند و پيشانى را بر چيزى که سجده بر آن صحيح است، بگذارد و بگويد: «بسم اللّه و باللّه السلام عليک ايها النبى و رحمة اللّه و برکاته». بعد بنشيند و دوباره سجده رود و ذکرى را که گفته شد، بخواند و بنشيند و پس از تشهد بگويد: «السلام عليکم و رحمةاللّه و برکاته».[35]
[1] همان، م 883؛ نورى، توضيحالمسائل، م 884 و وحيد، توضيحالمسائل، م 892؛ دفتر: خامنهاى.
[2] توضيحالمسائل مراجع، م 1022 و 1023 و نورى توضيحالمسائل، م 1023 و 1024.
[3] سيستانى، توضيحالمسائل مراجع، م 1022 و 1023 و وحيد، توضيحالمسائل، م 1031 و 1032.
[4] توضيحالمسائل مراجع، م 1023.
[5] توضيحالمسائل مراجع، م 885؛ نورى، توضيحالمسائل، م 886 و وحيد، توضيحالمسائل، م 895؛ دفتر: خامنهاى.
[6] توضيحالمسائل مراجع، م 885؛ نورى، توضيحالمسائل، م 886 و وحيد، توضيحالمسائل، م 895؛ دفتر: خامنهاى.
[7] توضيحالمسائل مراجع، م 1060.
[8] همان، م 1060؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1061؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 1069 و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 491.
[9] توضيحالمسائل مراجع، م 1066؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1067 و وحيد، توضيحالمسائل، م 1075.
[10] توضيحالمسائل مراجع، م 1136؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1137 و وحيد، توضيحالمسائل، م 1145.
[11] توضيحالمسائل مراجع، م 1071؛ نورى، استفتاءات، ج 1، س 130.
[12] توضيحالمسائل، م 1080.
[13] توضيحالمسائل مراجع، م 1005 و نورى، توضيحالمسائل، م 1006 و وحيد، توضيحالمسائل، م 1014. خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 483.
[14] توضيحالمسائل مراجع، م 1005.
[15] توضيحالمسائل مراجع، م 1105؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 1114 و نورى، توضيحالمسائل، م 1106؛ دفتر: خامنهاى.
[16] توضيحالمسائل مراجع، م 832؛ نورى، توضيحالمسائل، م 833 و وحيد، توضيحالمسائل، م 838.
[17] اجوبة الاستفتاءات، س 442.
[18] توضيحالمسائل مراجع، م 886 و نورى، توضيحالمسائل، م 9- 887.
[19] توضيحالمسائل مراجع، م 886.
[20] توضيحالمسائل مراجع، م 886 و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 374.
[21] توضيحالمسائل مراجع، م 886.
[22] توضيحالمسائل مراجع، م 886.
[23] وحيد، توضيحالمسائل، م 895- 896.
[24] توضيحالمسائل مراجع، م 968؛ نورى، توضيحالمسائل، م 965 و وحيد، توضيحالمسائل، م 977.
[25] توضيحالمسائل مراجع، م 880.
[26] توضيحالمسائل مراجع، م 880، اجوبة الاستفتاءات، س 388؛ نورى، توضيحالمسائل، م 881؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 887.
[27] توضيحالمسائل مراجع، م 971؛ نورى، توضيحالمسائل، م 971؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 978؛ دفتر: خامنهاى.
[28] توضيحالمسائل مراجع، م 1155؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 1163 و دفتر: خامنهاى.
[29] توضيحالمسائل مراجع، م 1155.
[30] نورى، توضيحالمسائل، م 1156.
[31] توضيحالمسائل مراجع، م 945؛ نورى، توضيحالمسائل، م 946 و حيد، توضيحالمسائل، م 954.
[32] توضيحالمسائل مراجع، م 9- 1168؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1170.
[33] توضيحالمسائل مراجع، م 6- 1185؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 518؛ وحيد، توضيحالمسائل، 1193، نورى، توضيحالمسائل، م 6- 1185.
[34] توضيحالمسائل مراجع، م 1215 و 1216؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 5- 1224؛ نورى، توضيحالمسائل، م 7- 1216 و دفتر: خامنهاى.
[35] توضيحالمسائل مراجع، م 1250؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 1259؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1251؛ دفتر: خامنهاى.