چرا باید نماز خواند؟ خدا چه احتیاجی به نماز ما دارد؟
چرا باید نماز خواند؟ خدا چه احتیاجی به نماز ما دارد؟
اگرچه فلسفه نماز و عبادت بر کسی پوشیده نیست؛ اما دقت در متون آیات و روایات اسلامی، ما را به نكات و ظرافتهای بیشتری رهنمون میکند که از جمله این نکتهها و ظرافتها، میتوان موارد زیر را بر شمرد:
شرط قبولی عبادات
نماز به سایر اعمال انسان ارزش و روح میدهد و باعث میشود بذر سایر اعمال نیك در جان انسان پرورش یابد. امیرمؤمنان علی7 در وصایای خود در لحظههای آخر عمرشان فرمود: "اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلصَّلاَةِ فَإِنَّهَا عَمُودُ دِینِكُم"؛ خدا را خدا را درباره نماز در نظر داشته باشید، چرا كه نماز ستون دین شما است.[1]
میدانیم هنگامی كه عمود خیمه درهم بشكند یا سقوط كند، هر قدر طنابها و میخهای اطراف محكم باشد، اثری در پایداری خیمه ندارد. همچنین هنگامی كه ارتباط بندگان با خدا از طریق نماز از میان برود، سایر اعمال، اثر خود را از دست خواهد داد. از امام صادق7 نقل شده است: "أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلاةُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ سَائِرُ عَمَلِهِ وَ إِذَا رُدَّتْ رُدَّ عَلَيْهِ سَائِرُ عَمَلِهِ"؛ نخستین چیزی كه در قیامت از بندگان حساب میشود نماز است، اگر مقبول افتاد اعمال دیگرش قبول میشود و اگر مردود شد، سایر اعمال نیز مردود میشود.[2]
شاید دلیل این سخن آن باشد كه نماز، رمز ارتباط خلق و خالق است که اگر بهطور صحیح انجام گردد، قصد قربت و اخلاص كه وسیله قبولی سایر اعمال است، در او زنده میشود، و گرنه بقیه اعمال او آلوده و از درجه اعتبار ساقط میشود.
دو نکته
نکته اول
باید توجه داشت که نماز علاوه بر شرایط قبول، شرایط كمال نیز دارد كه رعایت آنها، عاملی مؤثر برای ترك بسیاری از گناهان است. در كتب فقهی و منابع حدیثی، امور زیادی مانع قبولی نماز ذكر شده است. از جمله این موانع، مسأله شرب خمر است كه در روایات آمده است: "لا تقبل صلاة شارب الخمر اربعین یوماً إلا أن یتوب"؛ نماز شرابخوار تا چهل روز مقبول نخواهد شد، مگر اینكه توبه كند.[3]
از دیگر موانع کمال نماز، ظلم و ستم حاکمان است. در روایات متعددی میخوانیم: "از جمله كسانی كه نماز آنها قبول نخواهد شد، نماز پیشوای ستمگر است".[4]
همچنین، بیاعتنایی و نپرداختن واجبات مالی از قبیل خمس و زکات، خوردن غذای حرام، عجب و خودبینی و... از دیگر موانع قبول نماز است که در روایات بدانها اشاره شده است. پیداست كه فراهم كردن این شرایط قبولی، کمال نماز را تا چه حد ارتقا خواهد بخشید.
نکته دوم
نکته دوم اینکه، همه اینها فوایدی است که برای نماز فرادا، با قطع نظر از مسأله جماعت وجود دارد و اگر ویژگی جماعت را بر آن بیفزاییم، بركات بیشمار دیگری بر آن افزوه خواهد شد که بیان و تفصیل آن در این کوتاه نوشته نمیگنجد.
گفتار خود را در فلسفه و اسرار نماز به حدیث جامعی از امام علی بن موسی الرضا7 متبرک میکنیم؛ آن حضرت در پاسخِ نامهای كه از فلسفه نماز در آن سؤال شده بود، چنین فرمود: "علت تشریع نماز، توجه و اقرار به ربوبیت پروردگار است و مبارزه با شرك و بتپرستی و قیام در پیشگاه پروردگار در نهایت خضوع و تواضع و اعتراف به گناهان و تقاضای بخشش از معاصی و نهادن پیشانی بر زمین، همه روزه، برای تعظیم پروردگار".[5]
[1] . نهج البلاغه، نامه 47.
[2] . من لا يحضره الفقيه، ج1، ص209.
[3] . بحارالانوار، ج 84، ص 317 و 320
[4] . بحارالانوار، ج84، ص318.
[5] . وسايل الشيعه، ج4، ص8 و 9.