چگونه فرزندانمان را به نماز دعوت کنیم؟
چگونه فرزندانمان را به نماز دعوت کنیم؟
سخن پیرامون روشهای مؤثر در جذب کودک به آموزههای دینی فراوان و نیازمند نوشتاری مستقل است، ولی با توجه به اهمیت این موضوع، به چند روش کاربردی که به کارگیری آنها میتواند اثرات مثبتی در نهادینه نمودن نماز در فرزندان داشته باشد، به صورت مختصر اشاره میکنیم.
روش الگو دهی
از جمله روشهای مؤثر و مطرح در روانشناسی رشد، روش الگوپذیری است. اگر والدین قبل از اینکه بخواهند کودک را با آداب اسلامی آشنا کنند، خود پایبند به اخلاق نبوی و اسلامی باشند و بدانچه میگویند عمل کنند، کودک نیز بر اساس روحیه تقلیدپذیری، آن را به جا خواهد آورد؛ زیرا در سنین 1 تا 7 سال، کودک به شدت تقلیدپذیر است و بدون دانستن فلسفه کار، صرفاً آن را تکرار میکند. البته این روش الگویی حتی نسبت به افراد بزرگسال نیز تأثیرگذار است.
فضاسازی معنوی
فرزندی که در خانوادهای لبریز از یاد و محبت خدا به دنیا میآید، نیازی ندارد که آموزشی ویژه برای قبول نماز ببیند، زیرا از همان آغاز تولد، در گوشش اذان و اقامه میگویند و او را به "صلاة" و "فلاح" و "خیر العمل" دعوت میکنند. در خانهای که والدین به مناجات شبانه بر میخیزند و اهل خانه همگی معتقد و مقیّد به آداب دینی هستند، کمتر پیش میآید فرزندشان گریزان و روی گردان از خدا باشد.
پاسخ به کنجکاویهای کودک
کنجکاوی کودک، ویژگی طبیعی اوست که پاسخ به آن ضمن ایجاد آرامش روحی و روانی در کودک، فرصت مناسبی را برای والدین به وجود میآورد تا رفتارهای مناسب و مطلوب را در او پرورش دهند. بر این اساس، وقتی که فرزندان از ما در مورد مسائل اعتقادی و نماز میپرسند، فرصت مناسبی برای ما به وجود آوردهاند تا بتوانیم با ارائه پاسخهای مناسب و یا طرح سؤالات مؤثر، در او اثر تربیتی بگذاریم.
آموزش تدریجی در حد توان
پدر و مادر باید باور داشته باشند که همان گونه که در تأمین نیازهای مادی کودک مسؤلیت دارند، در قبال تأمین نیازهای معنوی نیز موظف هستند. امام باقر7 در گفتاری حکیمانه، مراحل تربیت معنوی فرزندان را شرح داده و چگونگی تربیت آنان را در سنین مختلف بیان میدارد؛ طبق رهنمود آن حضرت، والدین باید در سه سالگی کلمه توحید "لا اله الا الله" را به کودک یاد دهند، در چهار سالگی کلمه رسالت "محمد رسول الله" را به او بیاموزند و در پایان پنج سالگی او را آزمایش کنند، اگر راست و چپ را میشناسد، صورتش را به سوی قبله متوجه ساخته و به او بگویند رو به سوی قبله سجده کند، در شش سالگی اجزاء نماز، رکوع و سجده صحیح را یادش دهند تا سن او به آخر سال هفتم برسد، در آن موقع به او بگویند دستها و صورتش را بشوید و آنگاه به نماز بایستد.[1]
حضور در مجامع و محافل نماز
مشاهدات انسان، یکی از عوامل مؤثر در تربیت اوست. قرآن کریم در آیات متعدد، انسانها را به "دیدن" و "اندیشیدن" دعوت میکند، زیرا بین "دیدن" و "باور کردن" رابطه مستقیم وجود دارد؛ از این رو باید کاری کنیم که فرزند ما با صحنههای گوناگون اقامه نماز و آماده شدن برای اقامه نماز مواجه شود. در این راستا، همراهی فرزندان با والدین در نمازهای جماعت مسجد محله، میتواند نقش مؤثری در تقویت روحیه نماز خواندن فرزندان ایفا نماید.
زیبا سازی نماز
انسان زیبایی را دوست دارد و به دنبال زیباییها میرود. این ویژگی را خداوند در وجود آدمی قرار داده است، به خصوص کودک و نوجوان که بیش از بزرگسالان زیباییها را میبیند و دوست دارد. با هدیه دادن یک سجاده زیبا و چادر نمازی قشنگ برای دختران، و جانماز و لباس زیبا برای پسران، میتوان رغبت آنها به نماز خواندن و حضور در جمع نمازگزاران را فزونی بخشید. به هر میزان که والدین بتوانند زیباییها را با نماز خواندن پیوند بزنند، به همان اندازه موفقتر خواهند بود.
تشویق
همانگونه که قرآن انسانها را به انجام اعمال پسندیده ترغیب میکند و از ارتکاب اعمال زشت به شدت بر حذر میدارد، سخنان پدر، مادر و مربی نیز باید اینگونه باشد. جای جای قرآن کریم وعده به بهشت است که نمونهای بارز برای تشویق به عبادت است. پدر و مادر نیز با روشهای مختلف و برآورده ساختن نیازهای فرزند، همچون اسباب بازی، رفتن به سینما، پارک و ...، میتوانند او را به نماز تشویق کنند. البته این تشویق نباید به گونهای باشد که روحیه تعبّد در فرزند کم رنگ شود و نماز را فقط برای رسیدن به هدیه بخواند. از جمله راهکارها این است که با او شرط خرید هدیهای نکنیم؛ بلکه برخی اوقات، بعد از نماز یا انجام کار درست، او را با دادن هدیهای تشویق کنیم.
[1] . من لا يحضره الفقيه، ج1، ص281.