فداییان امام هادی علیه السلام

چرا خداوند در ابتدا قبله را به سمت بیت­ المقدس قرار و پس از مدتی به سمت کعبه معظمه تغییر داد؟

دربارۀ علت تغییر قبله به چند علت می‌توان اشاره کرد:

امتحان الهی؛

قرآن کریم دلیل تغییر قبله را بازشناسایی پیروان حقیقی پیامبرＢاز کسانی که از اطاعت او سر باز می‌زنند و به تعیبیر دیگر مشخص کردن میزان اطاعت‌پذیری مسلمانان از پیامبر اکرمＢ، معرفی می‌کند. در آیه 143سورۀ مبارک بقره به این مطلب اشاره شده است؛ آنجا که می­فرماید: "…وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتي‏ كُنْتَ عَلَيْها إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى‏ عَقِبَيْهِ و إِنْ كانَتْ لَكَبيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذينَ هَدَى اللَّهُ"؛ و ما آن قبله‏اى را كه پیش از این بر آن بودى برنگرداندیم، مگر براى آنكه افرادى را كه از پیامبر پیروى مى‏كنند از آنها كه به جاهلیّت باز مى‏گردند، بازشناسیم. و همانا این [تغییر قبله] جز بر كسانى كه خداوند آنها را هدایت كرده، دشوار بود.

نشان دادن ضعف استدلال یهود؛

یهود برای خویش نقش محوری در ادیان قائل بود؛ به­گونه‌ای که حتی مسیحیت را انشعابی از خود می‌دانست و با آن مبارزه می‌کرد. به همین دلیل با پیامبرＢنیز بحث می­کردند. دین یهود را برتر از اسلام می­دانستند و اسلام را به دینی مستقل نمی­شناختند. بهترین دلیل برای آنان، اتحاد قبله مسلمانان با آنها بود. خداوند برای اینکه این برتری‌جویی آنها را سرکوب نماید، این بهانه را از آنها گرفت.

برتری بخشیدن به پیامبرＢو مسلمانان؛

همان­گونه که از آیات قرآن پیدا است، یکی‌بودن قبله بهانه‌ای بود برای اذیت‌کردن مسلمانان؛ زیرا قرآن پیشگویی کرده می­فرماید: "سیقول السفهاء من الناس ما و لاهم عن قبلتهم التی کانوا علیها…"[1]؛ به زودى مردم بى‏خردی خواهند گفت: چه چیزى آنها [مسلمانان] را از [بیت‏المقدس] قبله‏اى كه بر آن بودند برگردانید؟ لذا در ادامه آیات می­فرماید: "فلنولینک قبله ترضیها"[2]؛ اكنون تو را به سوى قبله‏اى می­گردانيم كه از آن خشنود باشى، که نشانگر این است که خود رسول خداＢنیز از این موضوع ناراحت بوده است و با این تغییر، خشنودی پیامبر به دست آمده است.

اعلام اعتدال اسلام در همه امور؛

خداوند در قرآن می­فرماید: "ما شما را امت معتدل و میانه‌رو قرار دادیم".[3] شاید در مورد قبله نیز این‌گونه بوده است که مسیحیان تقریباً به سمت مشرق می­ایستادند به دلیل اینكه بیشتر ملل مسیحی در كشورهای عربی زندگی می­كردند و برای ایستادن به سوی محل تولد حضرت عیسیＡكه در بیت‌المقدس بود ناچار بودند به سمت مشرق، بایستند و به این ترتیب جهت مشرق قبلۀ آنان محسوب می­شد؛ ولی یهود كه بیشتر در شامات و بابل و مانند آن به سر می­بردند رو به سوی بیت­المقدس كه برای آنان تقریباً در سمت غرب بود می­ایستادند و به این ترتیب نقطۀ غرب قبله آنان بود؛ اما" كعبه" كه نسبت به مسلمانان آن روز [مسلمانان مدینه] در سمت جنوب و میان مشرق و مغرب قرار داشت، یك خط میانه محسوب می­شد.

به هر حال گویا قرآن می­خواهد رابطه­ای میان همۀ برنامه‌های اسلامی ­ذكر كند و آن اینكه نه تنها قبلۀ مسلمانان، قبله‌ای میانه است كه تمام برنامه­های دیگر این امت، این ویژگی را دارا است.

[1]. بقره: 142.

[2]. همان.

[3]. بقره: 143.