نگاهى به سلام سلام، يكى از آداب معاشرت و ادب و اخلاق
نگاهى به سلام
سلام، يكى از آداب معاشرت و ادب و اخلاق بشمار مى آيد، كه هم جلب محبّت و دوستى مى كند، هم نشان تواضع و فروتنى است، و هم پاداش بسيار دارد.
خداوند، بر اهل بهشت، سلام مىفرستد. «يس، آيه 58» و به پيامبر، دستور مى دهد كه در برخورد با مؤمنان، به آنان سلام بدهد. «انعام، آيه 54» فرشتگان نيز به رستگاران، سلام مىدهند. «رعد، آيه 24» بهشتيان نيز در برخوردها، به يكديگر سلام مىگويند: «تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلمٌ» «یونس؛ آیه 10»
(صفحه 190)
در حدیث آمده «اَبْخَلُ النّاسِ مَنْ بَخِلَ بالسَّلام» «بحارالانوار، ج 73، ص 4» بخيلترين افراد، كسى است كه در سلام دادن بخيل باشد.
امام صادق عليه السلام سلام كردن به هر كس را، يكى از نشانه هاى تواضع، و نداشتن غرور و تكبّر مىشمارد. «مِن التّواضع أن تسلّم على مَن لقيت ؛ بحارالانوار، ج 73، ص 3»
گاهى سلام دادن، وسيله تشويق است و سلام ندادن، نوعى توبيخ و نهى از منكر به حساب مى آيد.
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله فرمود: بر افراد، مست، مجسّمه ساز، قمار باز و ... سلام نكنيد. «بحارالانوار، ج 73، ص 12»
امام رضا عليه السلام مى فرمايد: هر كس در سلام كردن (يا جواب سلام دادن) ميان فقير و غنى فرق بگذارد، خداوند در قيامت بر او غضب مى كند. «قصارالجمل، ج 1، ص 321»
سلام كردن، نه تنها سبب كوچك شدن نيست، بلكه عزّت و محبوبيّت مىآورد. رسول خدا صلى الله عليه و آله به همه، حتّى به كودكان سلام مى كرد و به اين كار، افتخار مىنمود. «بحارالانوار، ج 73، ص 10»
در حديث است: براى يك سلام، هفتاد ثواب است كه 69 ثواب به سلام دهنده است و يك اجر، براى پاسخ دهنده مىباشد. «بحارالانوار، ج 73، ص 11»
گر چه سلام كردن، موجب افتخار است، نه عار، ولى بهتر است كه كوچك بر بزرگتر، رونده بر ايستاده، گروه كم بر گروه زياد سلام كنند. «ميزان الحكمه، ج 4، ص 538»
(صفحه 190)
تعقيبات نماز
همچنان كه حضور در يك ميهمانى، مقدّمات و آدابى دارد و نسبت به مهمان، استقبال و بدرقه به عمل مى آيد و مهمان هر چه عزيزتر باشد، مراسم پيشواز و بدرقه، با شكوهتر صورت مىپذيرد. اذان و اقامه، نوعى استقبال از نماز است و تعقيبات، بدرقه آن.
پيشوايان معصوم ما عليهم السلام پيش از فرا رسيدن وقت نماز، خود را مهيّاى آن مىساختند و پس از نماز نيز، مدّتها به تعقيب نماز مىپرداختند.
بى اعتنايى به تعقيبات و دعاهاى پس از نماز، نشان بى علاقگى به خود نماز است.
آن گونه كه در روايات، نسبت به زودتر رفتن به مسجد و انتظار شروع نماز را كشيدن، تشويق و سفارش شده و منتظر نماز را، «مهمان خدا» گفتهاند. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 336»
امام صادق عليه السلام مى فرمايد: همين كه از نماز واجب فارغ شدى، به دعا و تعقيب نماز مشغول باش. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 336»
بعضى مىپندارند اگر به جاى دعا، سراغ كار بروند، كاميابتر و موفقترند. رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «التعقيبُ بَعْدَ صَلاةِ الفجرِ ابْلَغُ فىِ طَلَب الرِزّقِ» «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 336» دعاى پس از نماز صبح، براى زندگى و جلب رزقِ، مؤثّرتر است.
(صفحه 197)
تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام
امام صادق عليه السلام مى فرمايد: تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام از هزار ركعت نماز مستحب، نزد خداوند بهتر است. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 336»
و در حديث مىخوانيم: هر كس اين تسبيحات را بگويد، به آيه «وَاذْكُرُوا اللّهَ ذِكرَاً كَثيراً» «احزاب، آيه 41» كه به معناى زياد ياد كردن خداوند است، عمل كرده است. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1023»
اين تسبيحات را رسول خدا صلى الله عليه و آله به دخترش فاطمه عليها السلام تعليم داد. امام باقر عليه السلام مى فرمايد: در ميان ستايشها، بهتر از تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام نيست، و اگر بود، رسول خدا صلى الله عليه و آله به فاطمه عليها السلام تعليم مى داد. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1024»
تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام به ترتيبى كه گفته شد، حتى در كتب حديثى اهل سنت نيز آمده، «از جمله در: صحيح مسلم، ج 1، ص 418، صحيح بخارى، ج 1، ص 110» ولى هيچكدام نگفتهاند كه نام اين تسبيحات، تسبيح حضرت زهرا عليها السلام است!!! ...
(صفحه 197 و 200)
درود و نفرين
از جمله كارهاى تعقيباتى، درود و صلوات فرستادن بر نيكان، و لعن و نفرين بر سردمدارانِ كفر و ستم است.
«اللّهم صلّ على محمّد و آل محمّد»، يكى از تعقيبات نمازها شمرده شده است.
امام باقر عليه السلام مى فرمايد: «اذِا انْحَرَفْتَ عَنْ صَلاةٍ مَكتوبةٍ فلا تَنْحَرِفْ الا بِانْصرافِ لَعْنِ بَنى اميّةَ» «وافى، ج 2، ص 121» هر گاه نماز واجب را تمام كردى، جز با لعن بنى اميّه، از جاى خود حركت نكن.
امام صادق عليه السلام در پى هر نماز، به چهار مرد و چهار زن (كه از دشمنان سرسخت مقام امامت بودند) لعن و نفرين مى كرد. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1037»
(صفحه 198)
سجده شكر
سپاس نعمتهاى خداوند، نشان معرفت و ادب و بندگى است. ياد نعمتها، محبت انسان را به خدا زياد مى كند و نعمتهاى الهى را مستدام و افزون مىگرداند. «لئن شَكَرتُم لازيدنّكم؛ ابراهيم، آيه 7»
يكى از شكل هاى شكر، «سجده شكر» در تعقيبات نماز است. «بحارالانوار، ج 83، ص 194»
مرحوم علامه مجلسى در جلد 83 بحارالانوار، 63 حديث، پيرامون سجده شكر نقل كرده است. سجده بعد از نماز، شكرانه توفيق انجام نماز است. «بحارالانوار، ج 83، ص 200» در سجده شكر، سه مرتبه «شكراً لِلّهِ» كافى است.
امام صادق عليه السلام فرمود: سجده شكر بعد از نماز، دليل كامل شدن نماز و رضاى خدا و اعجاب و خوش آمدن فرشتگان است. خداوند بارها از آنان مىپرسد، پاداش اين بنده شاكر چيست؟ مىگويند: رحمت تو، بهشت تو، حلّ مشكل او، و هر خيرى را كه فرشتگان مىگويند، جوابى نمىشنوند، به خدا عرضه مىدارند: ما نمىدانيم پاداش اين سجده چيست؟ خداوند مى فرمايد: همچنانكه او از من تشكر كرد، من هم از او تشكر مىكنم، و با اين جمله به فرشتگان مىفهماند كه رضا و سپاس الهى از او، بالاتر از بهشت و رحمت و حلّ مشكلات است. «وسائلالشيعه، ج 4، ص 1071»
در حديث است: خداوند به حضرت موسى فرمود: دليل آنكه تو را به پيامبرى مبعوث كردم، سجده هايى بود كه بعد از نماز داشتى. «بحارالانوار، ج 83، ص 200»
(صفحه 201)