شیوه های انگیزشی دعوت به نماز
شیوه های انگیزشی دعوت به نماز
- پخش شیرینی و شکلات و نظایر آن در صفوف نماز جماعت به ویژه بین کودکان
چون کودکان به انواع شیرینی علاقه مند هستند، پخش شیرینی و شکلات در صفوف نماز جماعت، یکی از شیوه های انگیزشی برای جذب آنها به نماز است.
همچنین می توانیم زیر سجاده ی کودک شکلات (یا خوراکی مورد علاقه اش را) بگذاریم و به او بگوییم اگر شکلات خواستی از زیر سجاده ات بردار و چون شیرینی و نماز قرین یکدیگر می شود ، نماز هم برای او شیرین جلوه می کند. (یادمان باشد نگوییم این را فرشتگان آورده است، همچنین نگوییم هر که نماز بخواند خدا زیر سجاده او شکلات می گذارد)
امام مجتبی علیه السلام : نماز ظهر وعصر را در محضر رسول خدا خواندم همین که حضرت سلام دادند به ما فرمودند: بر جایتان بمانید وآنگاه برای تقسیم ظرف حلوایی در میان نماز گزاران از جا بر خواستند و به هر کدام مقداری حلوا خوراندند تا اینکه به من رسیدند.
من کودک بودم آن حضرت قدری حلوا به من خوراندند سپس فرمودند: باز هم بدهم؟ عرض کردم: آری. آن حضرت به خاطر خردسال بودنم باز هم مقداری به من خورانیدند «ثِمَّ قال: اَزیدک؟ اَزیدَک؟ قُلتُ نَعَم فَاَلعَقَنی اَخری لِصِغَری» و بدین حال بودند تا آن که به همگان حلوا خوراندند. (کتاب العیال ، ج 1 ، ص 380)
- نقل داستانهای شیرین در مورد نماز
کودکان به داستان علاقه مند هستند و دوست دارند تا بزرگ تر ها برایشان قصّه بگویند؛ از این رو می توانیم از علاقه آن ها استفاده کنیم. با نقل داستان های شیرین، از نماز و نمازگزاران، برای نماز خواندن آنها انگیزه کافی ایجاد کنیم.
البته بهتر است نقش اول قصّه کودک باشد و لفظ نماز دائماً تکرار نشود و در حد امکان به طور غیر مستقیم ذکر شود. مثلا امام مجتبی علیه السلام وقتی هفت ساله بود مسجد می رفت وقتی برمی گشت سخنرانی های پیامبر را برای مادرش تکرار می کرد. (سفینة البحار ، ج1 ، ص254)
- قرین کردن بوی خوش با نماز
قرین کردن بوی خوش با نماز موجب خوشایند شدن فضای نماز برای کودک می شود و سبب ایجاد انگیزه در کودک و جذب به نماز می شود.
حضرت فاطمه سلام اللّه علیها در لحظات آخر عمر، چند لحظه قبل از مغرب به اسماء فرمود: عطر مرا بیاور تا خود را خوش بو کنم و لباسی را که با آن نماز می خوانم نیز بیاور. سپس وضو گرفت وقتی خواست نماز بخواند، حالش منقلب شد، سرش را به زمین نهاد. به اسماء گفت: کنارم بنشین هنگامی که وقت نماز فرا رسید مرا بلند کن... (به نظر می رسد عادت حضرت استفاده از عطر برای اقامه نماز بوده و در لحظات آخر عمر چون توان جسمی نداشتند از اسماء خواستند تا برای ایشان عطر حاضر کنند)
- آموزش نماز
آموزش نماز و مسائل و احکام آن به کودکان، با زبان کودکانه کودک را به نماز علاقه مند می کند. شیوه های آموزش با شعر ، قصه و بازی می باشد.
یکی از کودکان را امام جماعت و بقیه با او اقامه ببندند و طی بازی کودکانه نماز را آموزش دهید.
وقتی کودک هنگام سجده بر پشت ما سوار می شود ذکر یا دعا را بلند بخوانید و آن را تکرار کنیم تا کودک خودش بلند شود. غیر مستقیم به آن ذکر حس خوشایندی پیدا می کند.
کودک را به آموختن مجبور نکنیم و آموزش در زمانی باشد که او راغب باشد. آسان گیری در آموزش را فراموش نکنیم. آموزش همراه با تنبیه بدنی و توبیخ و سخت گیری آثار سوء بر کودک خواهد گذاشت.
به جای آموزش دفعی در یک جلسه که اثر ماندگار ندارد از شیوه تدریج و قطره چکانی استفاده کنیم تا او خسته نشود و آموزش در جان او ثبت شود.
(خلاصه ای از ص 53 تا 71)
ظاهر زیبا برای کودک و نوجوان جاذبه دارد و نشاط آور است پس با تهیه سجاده زیبا، مهر و تسبیح دلخواه، عطر و لباس مناسب برای پسر، مقنعه و چادر زیبا برای دختر، شوق و رغبت او را به نماز زیاد کنیم.
(صفحه ۷۲)
نوجوان بهموجب روح لطیف، هیجانی بودن و احساسی عمل کردن، بیشتر از بزرگترها به محبت نیاز دارد.
با رفتار و گفتار سرشار از مهر و محبت کودک را به نماز تشویق کنیم مثل دختر گلم ، پسر عزیزم و.. و از اجبار و تندی در کلام بپرهیزیم.
خداوند در سوره ابراهیم آیه ۳۱ ابتدا با عبارت «به بندگانم بگو» رابطه عاطفی برقرار میکند و سپس دستور اقامه نماز صادر می کند.
قُل لِّعِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الصَّلَاةَ.ﺑﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎﻥ ﻣﺆﻣﻨﻢ ﺑﮕﻮ ﻧﻤﺎﺯ ﺭﺍ ﺑﺮ ﭘﺎ ﺩﺍﺭﻧﺪ
(صفحه ۷۳)
شروع دعوت به نماز کودک از چه سنی بایستی باشد؟
در روایات این چند مطلب آمده است
۱. هنگامی که دست چپ و راستش را بشناسد.
۲. از شش سالگی
۳. از هفت سالگی
۴. از هشت سالگی
۵. بین شش و هفت سالگی
از مجموع روایات و جمع بندی آنها می توان گفت وظیفه والدین است که قبل از بلوغ فرزند، با شیوههای گوناگون تربیتی او را به نماز خواندن عادت دهند.
(مستدرک الوسائل جلد ۳ ص ۱۹ و جلد ۱۵ ص ۱۶۰ ، تحف العقول ص ۱۱۰ ، وسائل الشیعه جلد ۳ صفحه ۱۲)
(صفحه ۷۴)
دانش آموزی اولین نماز خود را اینگونه توصیف می کند :
«مشوق من برای نماز خواندن خانم مدیر ما بود. وقتی کلاس سوم بودم برای اولین بار نماز خواندم. آن هم به جماعت در مدرسه.
آن روز خانم مدیر برای تبریک گفتن به ما نقل و نخودچی و کشمش داد و گفت : به نمازخانه خوش آمدید. بعد از نماز از ما خواست برای مریضان و حاجتمندان دعا کنید و شکر خدای را به جای آوریم.»
برخورد خوب خانم مدیر همراه با پخش خوراکی در نماز جماعت اولین نماز این دانش آموز را در ذائقه او شیرین کرد.
(صفحه ۷۵)
عبادت در حضور کودک تشویقی است برای جلب او به نماز و نیایش.
امام صادق علیه السلام فرمودند: امیرالمومنین علیه السلام در خانه خود اتاق متوسطی برای نماز داشت هرشب که طفلی به خواب نمی رفت امام او را به آن اتاق می برد و نماز می خواند. (جامع آیات و احادیث نماز ج ۲، ص ۱۱۱)
حال کودکی که شاهد نماز خواندن والدین نیست یا به ندرت آنها را در حال نماز می بیند چگونه اهل نماز شود؟؟
باید دانست که پدر و مادر نخستین الگوی کودک هستند.
(صفحه ۷۷)
خاطره ای از یک بی نماز :
«پدرم هر صبح با چوب بالای سر من می آمد و مرا برای خواندن نماز صبح بیدار می کرد. اگر لحظهای دیر بر می خواستم با همان چوب به سر و صورتم میزد»
یادمان باشد در ترغیب و جذب کودک به نماز آسان گیری از زور و اجبار تاثیر گذار تر است.
کودک نمازی که با زور و اجبار باشد را بیمیل و رغبت خواهد خواند و وقتی اجبار برداشته شود ترک می شود.
(صفحه ۷۹)