1. وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز 2 این درست نیست که بگوییم
- وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز 2
این درست نیست که بگوییم: «من خودم نماز می خوانم ولی به عبادت دیگران کار ندارم»
ابلیس عقاید محکمی داشت:
- خالقیت خدا را قبول داشت : «خَلَقْتَني مِنْ نارٍ» (ص: 76)
- ربوبیت و پرورش خدا را نیز قبول داشت : «قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَني» (حجر : 39)
- معاد و قیامت را باور داشت : «قالَ أَنْظِرْني إِلى يَوْمِ يُبْعَثُون» (أعراف : 14)
همچنین در حوزه رفتار عبادت چند هزار ساله داشت، آن چه باعث مردود شدن او شد این بود که گفت من سجده بر آدم را قبول ندارم.
اقامه نماز جزئی از دستورات دین است و خداوند از ما بازخواست می کند. پس نباید مثل ابلیس و کفار «نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْض» (نساء : 150) باشیم و بگوییم مداومت و محافظت بر نماز را قبول داریم ولی اقامه نماز را قبول نداریم و موسی به دین خود و عیسی به دین خود.
آیات و روایت زیادی «امر به معروف» را از وظایف مسلمانان شمرده است که نمونه کامل امر به معروف امر به نماز است . گسترش آن در جامعه است.
- وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 1
«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها» (طه : 132)
و خانواده ات را به نماز فرمان ده و بر آن پايدار باش.
گسترش نماز در جامعه را از خانواده خود شروع کنیم.
خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: خانواده ات را به نماز دعوت کن و البته در این کار سخت باید صبر و استقامت داشته باشی.
همچنین حضرت اسماعیل را این گونه توصیف می کند که مدام خانواده اش را به نماز امر می کرد. «وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ» (مريم : 55)
- وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 2
مهمترین وظیفه ی پدر و مادر، تربیت دینی فرزندان است.
آیا همانگونه که دغدغه غذا و لباس فرزند را داریم، دغدغه نماز و یاد دادن واجبات دینی را به فرزندمان داریم؟
خدا از ما خواسته اولین نامی که نوزادمان می شنود نام الله باشد (یعنی در گوش او اذان و اقامه بگوییم)
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از پدران آخر الزمان گلایه کردند که واجبات دینی مثل نماز را به فرزندانشان یاد نمی دهند ولی پست و مقام و مال دنیای زودگذر برای فرزندانشان را مهم تر می دانند.
«رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى بَعْضِ الْأَطْفَالِ فَقَالَ وَيْلٌ لِأَوْلَادِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ لَا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِينَ لَا يُعَلِّمُونَهُمْ شَيْئاً مِنَ الْفَرَائِضِ وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلَادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُمْ بِعَرَضٍ يَسِيرٍ مِنَ الدُّنْيَا فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِيءٌ وَ هُمْ مِنِّي بِرَاءٌ» (جامع الأخبار، ص 106)
پيامبر صلى الله عليه و آله به برخى كودكان، نگاه كرد و فرمود: «واى بر كودكان آخر زمان از دست پدرانشان!».
گفته شد: اى پيامبر خدا! از پدران مشركشان؟
فرمود: «نه. از پدران مؤمنشان كه چيزى از واجبات را به آنان نمىآموزند و چون فرزندانشان، خود بياموزند، آنان را باز مىدارند و نسبت به آنان از [داشتن] چيز اندكى از دنيا راضى مىشوند. من، از آنان بيزارم و آنان، از من بيزارند»
- وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 3
شخصی به امام رضا عرض کرد پسرم مریض شده و دو روز است نماز نخوانده است. حضرت پرسیدند: چند ساله است؟ گفت: هشت ساله. حضرت با تعجب فرمودند: «سُبْحَانَ اللَّه» نماز را ترک کرده؟ او گفت: درد مریضی دارد. حضرت فرمودند: به هر صورت می تواند باید نماز بخواند.
«عَنِ الْحَسَنِ بْنِ قَارِنٍ أَنَّهُ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا أَوْ سُئِلَ وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الرَّجُلِ يُجْبِرُ وَلَدَهُ وَ هُوَ لَا يُصَلِّي الْيَوْمَ وَ الْيَوْمَيْنِ فَقَالَ وَ كَمْ أَتَى عَلَى الْغُلَامِ فَقُلْتُ ثَمَانِي سِنِينَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ يَتْرُكُ الصَّلَاةَ قَالَ قُلْتُ: يُصِيبُهُ الْوَجَعُ قَالَ يُصَلِّي عَلَى نَحْوِ مَا يَقْدِرُ.» (وسائل الشيعة، ج4، ص 20)
وقتی امام رضا راضی نمی شوند یک پسر هشت ساله نماز را برای دو روز ترک کند، پدران و مادران بایستی از خود بپرسند برای نماز فرزندانشان چه کرده اند؟
البته عمل به این روایت مقدماتی دارد و اگر تا کنون در نماز فرزندان کوتاهی نموده ایم، با برنامه و به مرور دعوت کنیم و یک دفعه سخت نگیریم.
- وظیفه ما در برابر نماز؛ اقامه نماز در خانواده 4
تربیت دینی فرزند را از کی باید شروع کرد؟
آیا از 9 سالگی، یا 7 سالگی، یا هنگام تولد فرزند؟ آیا از زمانی که در رحم مادر است یا لحظه انعقاد نطفه؟
نظر صحیح و کامل این است که از زمان بله گفتن در هنگام ازدواج به فکر تربیت فرزندمان باشیم. بدانیم که او پدر یا مادر فرزندمان خواهد بود.
شخصی برای دخترش خواستگار آمده بود و آمده بود با امام صادق علیه السلام مشورت کند. حضرت سه راه به او نشان داد برای اینکه بفهمد به او دختر بدهد یا نه؟
- نمازش را کی و چگونه می خواند؟
- دوستان و رفقای او چه کسانی هستند؟
- اموالش را از چه راهی به دست می آورد و در کجا خرج می کند؟
نماز در قرآن 4؛ دعوت به نماز
- شرایط دعوت کننده به نماز؛ درک اهمیت دعوت
پیامبر صلی الله علیه و آله به امیرالمومنین علی السلام فرمودند: اگر یک نفر به دست تو هدایت شود، فایده اش برای تو بیشتر است از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب می کند.
«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ: بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِلَى الْيَمَنِ، وَ قَالَ لِي: يَا عَلِيُّ، لَاتُقَاتِلَنَّ أَحَداً حَتّى تَدْعُوَهُ، وَ ايْمُ اللَّهِ لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ عَلى يَدَيْكَ رَجُلًا خَيْرٌ لَكَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَ غَرَبَتْ». (كافي، ج9، ص 410)
این حدیث اهمیت و فضیلت ترغیب دیگران به نماز را نشان می دهد.
نسبت به بی نماز های جامعه بی تفاوت نباشیم، همان گونه که نسبت به کسانی که مشکل جسمی یا مادی دارند بی تفاوت نیستیم.
- شرایط دعوت کننده به نماز؛ اخلاص
«اُدْعُ إِلى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ ...» (نحل : 125)
(اى پيامبر! مردم را) با حكمت (و گفتار استوار و منطقى) و پند نيكو، به راه پروردگارت بخوان
خدا از ما می خواهد تا دعوت به راه خدا کنیم ، نه دعوت به مسجد من، هیئت من و...
اخلاص یعنی از غیر خدا توقع پاداش و تشکر نداشته باشیم، همانگونه که خانواده امیرالمؤمنین به فقیر و یتیم و اسیر طعام دادند و گفتند فقط به خاطر خدا می دهیم: «إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَانُرِيدُ مِنكُمْ جَزَآءً وَلَا شُكُوراً» (انسان، آيه 9) ما شما را بخاطر خدا، اطعام مىدهيم و از شما هيچ پاداش و سپاسى نمىخواهيم.
در زیارت جامعه کبیره خطاب به امامان بزرگوار می گوییم : «اِلَی اللهِ تَدعُون» شما فقط به سوی خدا دعوت می کنید.
- شرایط دعوت کننده به نماز؛ لقمه حلال 1
این ضرب المثل که هر سخن از دل برآید لاجرم بر دل نشیند همیشه درست نیست، شنونده هم بایستی آمادگی پذیرش را داشته باشد و لقمه حرام سبب می شود انسان سخن حق را نپذیرد.
امام حسین علیه السلام در روز عاشورا مردم را دعوت به حق کرد و سخنش از دل بر می آمد ولی اثر نکرد. خود حضرت فرمودند علت اثرگذار نبودن آن است که شکم های شما از حرام پر شده است.
«وَ كُلُّكُمْ عَاصٍ لِأَمْرِي غَيْرُ مُسْتَمِعٍ قَوْلِي فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ مِنَ الْحَرَام» (بحار الأنوار؛ ج45 ؛ ص8)
خمس و زکات بدهیم، از ربا و رشوه و کم فروشی و گران فروشی دوری کنیم تا فرزندانمان آسان تر به معنویت گرایش پیدا کنند.
- شرایط دعوت کننده به نماز؛ لقمه حلال 2
اگر شوهر یا پدر ما اهل خمس یا زکات نیست، چه کنیم؟
باید دانست لقمه حلال زمینه را ایجاد می کند ولی تمامّ علت بی نمازی نیست، با قدرتِ اختیاری که خدا به ما داده می توانیم اهل عبادت شویم.
خدا از حضرت آسیه سلام الله علیها در قرآن نام می برد که شوهرش (فرعون) اهل حرام خواری و ظلم به مردم بود و عاقبت بخیر شد و از پسر نوح نام می برد که پدرش لقمه حلال بر سفره می آورد ولی او با بدان بنشست و عاقبت به شر شد.
خداوند می فرماید: من به اندازه توانایی هر کس از او انتظار دارم. «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها» (بقرة : 286)
فقط اگر می توانید پدر یا همسر خود را به حلال دعوت کنید، آن را انجام دهید.
- شرایط دعوت کننده به نماز؛ زمینه سازی
حضرت ابراهیم هزار و دویست کیلومتر با آن همه سختی هجرت کرد برای اینکه فرزندانش اهل نماز شود.
«رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتي بِوادٍ غَيْرِ ذي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِيُقيمُوا الصَّلاةَ» (ابراهيم : 37)
پروردگارا! من يكى از ذريّه ام را در وادى و درّهاى بىآب و بىگياه، در كنار خانهى گرامى و با حرمت تو ساكن ساختم. پروردگارا! چنين كردم تا نماز برپا دارند.
اگر لازم است و محیط زندگی ما معنوی نیست و فضای مناسبی ندارد، محله یا شهر یا مدرسه مان را تغییر دهیم.
- اصول دعوت به نماز (1) ؛ اصل گفتگو
حضرت لقمان قبل از دعوت فرزندش به نماز کارهایی انجام داده که ما از آن اصول دعوت به نماز را استفاده کرده ایم
«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُه» (لقمان: 13)
اصل اول در دعوت به نماز، اصل گفتگو است «وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ» ارتباط کلامی با فرزندمان را زیاد کنیم.
در قرآن بیش از 300 بار لفظ «قُل» آمده است که پیام آن گفتگو با مردم است.
قبلاً میزان گفتگو در خانواده ها 17 دقیقه بوده که طبق آمار ها به 12 دقیقه رسیده است و این یعنی انفجار خانواده.
چگونه به فرزندی که با او ارتباط کلامی نداریم، می خواهیم بگویم نماز بخوان!؟
- اصول دعوت به نماز (2) ؛ اصل موعظه
«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُه» (لقمان: 13)
اصل دوم در دعوت به نماز، اصل موعظه است «وَ هُوَ يَعِظُه» متأسفانه برخی روانشناسان که با قرآن بیگانه اند موعظه و نصیحت را قبول ندارند در حالی جزء آیات قرآن است.
پیامبر از جبرئیل درخواست موعظه کردند و جبرئیل هم موعظه کردند که هر چه خواهی زندگی کن، ولی بدان خواهی مرد. و هر کس را دوست داری بدان روزی از او جدا خواهی شد و هر عمل می خواهی بکن که آن را ملاقات خواهی کرد.
«جَاءَ جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ! عِشْ مَا شِئْتَ، فَإِنَّكَ مَيِّتٌ، وَ أَحْبِبْ مَنْ شِئْتَ فَإِنَّكَ مُفَارِقُهُ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مُجْزِي بِهِ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مَلَاقِيهِ» (کافی؛ ج 3؛ ص 255)
همچنین ابوذر و امیرالمومنین از پیامبر در خواست موعظه می کرند.
البته موعظه باید دقت کنیم که همراه با تحقیر نباشد، علنی و آشکار نباشد، با حس برتری طلبی نباشد.
- اصول دعوت به نماز (3) ؛ اصل تصحیح اعتقادات
«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم» (لقمان : 13)
اصل سوم در دعوت به نماز، اصل تصحیح عقاید است. حضرت لقمان ابتدا فرزندش را موحّد بار می آورد و بعد از او می خواهد که نماز را اقامه کند. «لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ»
همانطور که در سوره بقره ابتدا اعتقادات یک شخص با تقوا که ایمان به غیب باشد آورده شده و بعد اقامه نماز او را مطرح می کند. «لِلْمُتَّقينَ ـ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2و 3)
اگر اعتقادات شخص صحیح باشد، با تمسخر دیگران دست از نماز نمی کشد.
- اصول دعوت به نماز (4) ؛ اصل استدلال و منطق
«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم» (لقمان : 13)
اصل چهارم در دعوت به نماز، اصل استدلال است، یعنی از لحاظ عقلی او را قانع کنیم و به شبهات و سؤالات او پاسخ مناسب بدهیم.«إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم»
حضرت لقمان بعد از اینکه می فرماید به خدا شرک نورز، دلیل آن را نیز بیان می کند که شرک ظلم بزرگی است. (واژه اِنَّ در بسیاری از آیان قرآن بیان دلیل و علت است)
در قرآن در کنار دعوت به نماز دلیلش را هم می آورد که نماز از گناه نهی می کند: «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)
می پرسند چرا نماز را عربی بخوانیم؟
- در اسلام اصول دین داریم و فروع دین.
اصول دین تقلیدی نیست و بایستی هر کس با دلیل عقلی بپذیرد. اگر اصول دین را پذیرفتیم دیگر لازم نیست دلیل و مدرک تمام دستورات فروع دین مثل نماز را بدانیم، چون در اصول دین، خدا را حکیم دانستیم که دستور بدون دلیل و بی فایده نمی دهد. حالا اگر او برای تک تک دستوراتش دلیل و فایده ای ذکر نکرد، باز هم به او اعتماد می کنیم. مثل پزشک متخصصی که می دانیم تمام دارو های او فایده دارد و اگر او برای تک تک داروهایش دلیل و فایده ذکر نکرد قبول می کنیم.
- واژه های عربی معادل فارسی ندارند، پس بایستی به همان واژه ها بخوانیم تا دقیقاً همان مفهومی را در جملات خود برسانیم که خدا از ما خواسته است.
- اصول دعوت به نماز (5) ؛ اصل معاد باوری
«يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ في صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا» (لقمان : 16 )
اى فرزندم! اگر (عمل تو) هم وزن دانه ى خردلى باشد و در دل تخته سنگى يا در آسمانها يا در زمين نهفته باشد، خداوند آن را (در قيامت براى حساب) مىآورد.
اصل پنجم در دعوت به نماز، اصل معاد باروی است. اینکه بعد از زنگ انشاء حتما زنگ حسابی وجود دارد و در دستگاه الهی حساب و کتاب وجود دارد. حضرت لقمان می فرماید: هر کاری انجام دهی حتی اگر بسیار کم و کوچک باشد، در قیامت آن را مشاهده خواهی کرد.
اعتقاد به معاد، انگیزه انسان ها را برای عمل به دستورات خداوند زیاد می کند.