حدیث تربیت ۴۰ حدیث تربیت
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِجْعَلِ الدُّنيا سِجْنَكَ فَتَكُونَ الآخِرَةُ جَنَّتَكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! دنیا را زندان خودت قرار ده تا آخرت بهشت تو باشد.
بحارالانوار: ج 13، ص 428، ح 23 (ا
وزاعیقالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا تأكُلْ مالَ اليَتيمِ فَتَفْتَضِحَ يَوْمَ القيامَةِ وَ تُكَلَّفَ اَنْ تَرُدَّهُ اِلَيهِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! مال یتیم را نخور که در روز قیامت رسوا میشوی و مجبور میشوی آن را برگردانی.
بحارالانوار: ج 13، ص 430، ح 23 (ا
وزاعیقالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اَحُثُّكَ عَلَى سِتِّ خِصالٍ لَيْسَ مِنْها خِصْلَةٌ اِلاّ وَ هِىَ تُقَرّبُكَ اِلى رِضْوان اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ وَ تُباعِدُكَ مِنْ سَخَطِهِ: الأُوْلى: اَنْ تَعْبُدَ اللّه َ لا تُشْرِكَ بِهِ شَيْئا الثّانِيَةُ: الرِّضَا بِقَدَرِ اللّه فيما اَحْبَبْتَ وَ كَرِهْتَ الثّالِثَةُ: اَنْ تُحِبَّ فِى اللّه ِ وَ تُبْغِضَ فِى اللّه ِ الرّابِعَةُ: أنْ تُحِبَّ للنّاسِ ما تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَتَكْرَهُ لَهُمْ ما تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ الخامِسَةُ: تَكْظِمُ وَ تُحْسِنُ اِلى مَن اساءَ اِلَيْكَ السّادِسَةُ: تَرْكُ الهَوى وَ مُخالَفَةُ الرَّدَى…
لقمان حکیم:
فرزندم! تو را به شش ویژگی تشویق میکنم که به هر یک از آنها رضایت خدا را نزدیک میسازد و از خشم او دور میکند: عبادت خدا کنی و با چیزی به او شرک نورزی؛ رضایت به قسمت خدایی باشد، چه دوست بداری یا ناخشنود باشی؛ دوستی و دشمنی تو برای خدا باشد؛ آنچه برای خودت دوست میداری، دوست بداری برای مردم و آنچه برای خودت ناپسند میدانی ناپسند بدانی برای مردم؛ به کسی که با تو بدی میکند بردباری و خوبی نمایی؛ دوری از هوس و جدایی از پستیها.
بحارالانوار: ج 78، ص 457، ح 26))قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اَحُثُّكَ عَلَى سِتِّ خِصالٍ لَيْسَ مِنْها خِصْلَةٌ اِلاّ وَ هِىَ تُقَرّبُكَ اِلى رِضْوان اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ وَ تُباعِدُكَ مِنْ سَخَطِهِ: الأُوْلى: اَنْ تَعْبُدَ اللّه َ لا تُشْرِكَ بِهِ شَيْئا الثّانِيَةُ: الرِّضَا بِقَدَرِ اللّه فيما اَحْبَبْتَ وَ كَرِهْتَ الثّالِثَةُ: اَنْ تُحِبَّ فِى اللّه ِ وَ تُبْغِضَ فِى اللّه ِ الرّابِعَةُ: أنْ تُحِبَّ للنّاسِ ما تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَتَكْرَهُ لَهُمْ ما تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ الخامِسَةُ: تَكْظِمُ وَ تُحْسِنُ اِلى مَن اساءَ اِلَيْكَ السّادِسَةُ: تَرْكُ الهَوى وَ مُخالَفَةُ الرَّدَى…
لقمان حکیم:
فرزندم! تو را به شش ویژگی تشویق میکنم که به هر یک از آنها رضایت خدا را نزدیک میسازد و از خشم او دور میکند: عبادت خدا کنی و با چیزی به او شرک نورزی؛ رضایت به قسمت خدایی باشد، چه دوست بداری یا ناخشنود باشی؛ دوستی و دشمنی تو برای خدا باشد؛ آنچه برای خودت دوست میداری، دوست بداری برای مردم و آنچه برای خودت ناپسند میدانی ناپسند بدانی برای مردم؛ به کسی که با تو بدی میکند بردباری و خوبی نمایی؛ دوری از هوس و جدایی از پستیها.
بحارالانوار: ج 78، ص 457، ح 26
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِن اِحْتَجْتَ اِلى السُّلْطانِ فَلا تُكْثِرِ الالحاحَ عَلَيْهِ وَ لا تَطْلُبْ حاجَتَكَ مِنْهُ اِلاّ فِى مَواضِعِ الطَّلَبِ وَذلِكَ حِيْنَ الرِّضا وَ طِيْبِ النَّفْسِ وَ لا تَضْجَرَنَّ بِطَلَبِ حاجَةٍ فَاِنّ قَضَاءَها بِيَدِ اللّه ِ وَ لَها اَوْقاتٌ وَ لكِنِ ارْغَبْ اِلَى اللّه ِ وَسَلْهُ وَ حَرَّكْ اَصابِعَكَ اِلَيْهِ…
لقمان حکیم:
فرزندم! اگر به پادشاه محتاج شدی، نزد او پافشاری مکن و از او، مگر در وقت نیاز، چیزی طلب مکن و این، هنگام رضایت و آرامش جان است و خودت را به حاجتخواهی خسته مکن زیرا انجام آن به دست خداست و برای آن زمانهایی است. ولی بهسوی خدا اشتیاق پیدا کن، از او درخواست کن و انگشتانت را بهسوی او حرکت بده.
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 420، ح 14
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِن اِحْتَجْتَ اِلى السُّلْطانِ فَلا تُكْثِرِ الالحاحَ عَلَيْهِ وَ لا تَطْلُبْ حاجَتَكَ مِنْهُ اِلاّ فِى مَواضِعِ الطَّلَبِ وَذلِكَ حِيْنَ الرِّضا وَ طِيْبِ النَّفْسِ وَ لا تَضْجَرَنَّ بِطَلَبِ حاجَةٍ فَاِنّ قَضَاءَها بِيَدِ اللّه ِ وَ لَها اَوْقاتٌ وَ لكِنِ ارْغَبْ اِلَى اللّه ِ وَسَلْهُ وَ حَرَّكْ اَصابِعَكَ اِلَيْهِ…
لقمان حکیم:
فرزندم! اگر به پادشاه محتاج شدی، نزد او پافشاری مکن و از او، مگر در وقت نیاز، چیزی طلب مکن و این، هنگام رضایت و آرامش جان است و خودت را به حاجتخواهی خسته مکن زیرا انجام آن به دست خداست و برای آن زمانهایی است. ولی بهسوی خدا اشتیاق پیدا کن، از او درخواست کن و انگشتانت را بهسوی او حرکت بده.
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 420
، ح 14
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنْ تَكُ فِى شَكٍّ مِنَ المَوْتِ، فَارْفَعْ عَنْ نَفْسِكَ النَّوْمَ وَ لَنْ تَسْتَطِيْعَ ذَلِكَ وَ اِنْ كُنْتَ فِى شَكٍّ مِنَ البَعْثِ، فَادْفَعْ عَنْ نَفْسِكَ الاِنْتِباهَ وَ لَنْ تَسْتَطِيْعَ ذَلِكَ، فَاِنّكَ اِذا فَكَّرْتَ عَلِمْتَ اَنّ نَفْسَكَ بِيَدِ غَيْرِكَ وَ اِنّما النَّوْمُ بِمَنْزِلَةِ الْمَوْتِ وَ اِنّما الْيَقْظَةُ بَعْدَ النَّوْمِ بِمَنْزِلَةِ البَعْثِ بَعْدَ المَوْتِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! اگر از مرگ در شکی، خواب را از خودت دور کن، ولی قدرت این را نداری و اگر در قیامت شک داری، بیداری را از خودت دور کن ولی نیروی این را نداری. پس تو اگر در این بیاندیشی میدانی که جانت در دست دیگر است و خواب مانند مرگ است و بیداری پس از خواب، مانند برخاستن پس از مرگ است.
(امام باقر علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 417
، ح 11
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اَقِمِ الصَّلاةَ مثل الصلاة فِى دينِ اللّه ِ كَمَثَلِ عَمودِ الفُسْطاطِ فَاِنّ العَمُودَ اِذا اسْتَقَامَ نَفَعَتِ الاَطْنابُ و الاَوْتادُ وَ الظِّلالُ وَ اِنْ لَمْ يَسْتَقِمْ لَمْ يَنْفَعْ وَتدٌ وَ لاطُنُبٌ و لاظِلالٌ.
لقمان حکیم:
فرزندم! نماز برپادار که نماز در دین خدا همانند ستون خیمه است اگر ستون برپا باشد ریسمان و میخ و سایه فایده دارد و اگر برپا نباشد میخ و ریسمان و سایه، بهرهای ندارد.
بحارالانوار: ج 13، ص 432
، ح 24
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنّكَ لَمْ تُكَلَّفْ اَنْ تَشِيْلَ الجِبالَ وَ لَمْ تُكَلَّفْ ما لاتُطِيْقُهُ فَلاتَحْمِلْ البَلاءَ عَلَى كَتِفِكَ وَ لاتَذْبَحْ نَفْسَكَ بِيَدِكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! تو مجبور نیستی کوهها را بلند کنی و وظیفه نداری که کار طاقتفرسا انجام دهی پس مشکلات را بر دوشت بار مکن و خود را به دست خودت هلاک مکن.
بحارالانوار: ج 13، ص 428، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنّكَ لَمْ تُكَلَّفْ اَنْ تَشِيْلَ الجِبالَ وَ لَمْ تُكَلَّفْ ما لاتُطِيْقُهُ فَلاتَحْمِلْ البَلاءَ عَلَى كَتِفِكَ وَ لاتَذْبَحْ نَفْسَكَ بِيَدِكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! تو مجبور نیستی کوهها را بلند کنی و وظیفه نداری که کار طاقتفرسا انجام دهی پس مشکلات را بر دوشت بار مکن و خود را به دست خودت هلاک مکن.
بحارالانوار: ج 13، ص 428، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِتَّقِ النَّظَرِ اِلى ما لا تَمْلِكُهُ وَاَطِلْ التَّفَكُّرِ فِى مَلَكُوتِ السّماواتِ وَالْأرْضِ وَالْجِبالٍ وَما خَلَقَ اللّه ُ فَكَفَى بِهذا واعِظا لِقَلْبِكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! از توجه به آنچه در اختیار نداری بپرهیز و اندیشه را به ملکوت آسمانها و زمین و کوهها و آفرینش خداوند سوق ده که این پند برای دل تو بس است.
بحارالانوار: ج 713، ص 431، ح 23
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا تَقْتَرِبْ فَيَكُونَ اَبْعَدَ لَكَ وَ لاتَبْعُدْ فَتُهانَ، كُلُّ دابَّةٍ تُحِبُّ مِثْلَها وَ ابْنُ آدَمَ لا يُحِبُّ مِثْلَهُ.
لقمان حکیم:
فرزندم! صمیمی مشو که دورتر میشوی و دوری نگزین که خوار میشوی هر جنبندهای همانند خود را دوست میدارد، اما فرزند آدم هم نوع خود را دوست نمیدارد.
(امام باقر علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 417، ح 11
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اَغْنَى النّاسِ مَنْ قَنَع بِما فِى يَدَيْهِ وَاَفْقَرُهُمْ مَنْ مَدَّ عَيْنَيْهِ اِلَى ما فِى اَيْدِى النّاسِ... اِرْضَ بِما قَسَمَ اللّه ُ لَكَ فَاِنّهُ سُبْحانَهُ يَقُولُ: أَعْظَمُ عِبادِى ذَنْبا مَنْ لَمْ يَرْضَ بِقَضائى وَلَمْ يَشْكُر نَعْمائى وَلَمْ يَصْبِرْ عَلَى بَلائى.
لقمان حکیم:
فرزندم! بینیازترین انسان کسی است که به آنچه در دست دارد خشنود است و نیازمندترین شخص کسی است چشمش به دست مردم خیره مانده است و فرمود: به آنچه خدا قسمت میکند راضی باش که خدای سبحان میفرماید: گناهکارترین بندگان من کسی است که به تقدیر من راضی نشود و نعمتهای من را قدردانی نکند و بر بلاها شکیبایی نکند.
ارشادالقلوب:73
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِيّاكَ وَ مُصاحَبَةَ الفُسّاقِ، هُمْ كَالْكِلابِ اِنْ وَجَدُوا عِنْدَكَ شَيْئا اَكَلُوهُ وَ اِلاّ ذَمُّوكَ وَ فَضَحُوكَ، وَ اِنَّما حُبُّهُمْ بَيْنَهُمْ ساعَةٌ.
لقمان حکیم:
فرزندم! از همنشینی با بدان بپرهیز زیرا آنان مانند سگانند اگر چیزی نزد تو پیدا کردند، میخورند وگرنه تو را مسخره و رسوا سازند و دوستی میانشان لحظهای بیش نیست.
بحارالانوار: ج 13، ص 428، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، تَعَلَّمْتُ بِسَبْعَةِ آلافٍ مِنَ الحِكْمَةِ فَاحْفَظْ مِنْها اَرْبَعَةً وَ مُر مَعِىَ اِلى الجَنَّةِ: اُحْكُمْ سَفِينَتَكَ فَاِنّ بَحْرَكَ عَمِيْقٌ وَ خَفِّفْ حِمْلَكَ فَاِنّ العَقَبَةَ كَؤُوْدٌ وَ اَكْثِرِ الزَّادَ فَاِنّ السَّفَرَ بَعيدٌ وَاَخْلِصِ العَمَلَ فَاِنّ النّاقِدَ بَصِيْرٌ.
لقمان حکیم:
فرزندم! من هفت هزار حکمت یاد گرفتم و تو چهار حکمت از آن را حفظ کن تا به همراه من به بهشت بیایی، کشتی خودت را محکم ساز که دریای تو بسیار عمیق است. بار خود را سبک ساز که گردنه سختی در پیش رو داری. توشه زیادی همراه خود داشته باش زیرا مسافرت درازی در پیش داری. عمل را خالص گردان زیرا آنکه اعمالت را میسنجد به همهچیز آگاه است.
بحارالانوار: ج 13، ص 431، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا تَدْخُلْ فِى الدُّنيا دُخُولاً يَضُرُّ بآخِرَتِكَ وَ لا تَتْرُكْها تَرْكا، تَكُونُ كَلاًّ عَلَى النّاسِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! در امور دنیا چنان وارد نشو که به آخرتت آسیب برساند و نیز آن چنان کنارهگیری مکن که سربار دیگران شوی.
بحارالانوار: ج 73، ص 124، ح 112
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنّ النّارَ تُحِيْطُ بِالعالَمِيْنَ كُلِّهِمْ فَلا يَنْجُوْ مِنْها اَحَدٌ اِلاّ مَنْ رَحِمَهُ اللّه ُ وَ قَرَّبَهُ مِنْهُ.
لقمان حکیم:
فرزندم! آتش جهنم بر همه جهانیان تسلط دارد و هیچکس از آن نجات نمییابد مگر کسی که خداوند او را رحمت کند و او را به خودش نزدیک گرداند.
بحارالانوار: ج 13، ص 430، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِذا امْتَلأَتِ المِعْدَةُ نامَتِ الفِكْرَةُ، وَ خَرِسَتِ الْحِكْمَةُ وَ قَعَدَتِ الاَْعْضاءُ عَنِ العِبادَةِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! هرگاه شکم پر شود اندیشه فرو میخوابد و حقیقت گنگ میشود و بدن از عبادت بازمیماند.
تنبیه الخواطر: ج 1، ص 102
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنّه لَيْسَ كُلُّ مَنْ قالَ: اغْفِرْلِى غُفِرَ لَهُ، اِنّهُ لا يُغْفَرْ اِلاّ لِمَنْ عَمِلَ بِطاعَةِ رَبِّهِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! اینگونه نیست که هرکس گفت «پروردگارا مرا ببخش»، بخشیده شود، همانا کسی بخشیده شود که پروردگارش را اطاعت نماید.
بحارالانوار: ج 13، ص 428، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا يَكُنِ الدِّيْكُ أَكْيَسَ مِنْكَ وَ اَكْثَرَ مُحافَظَةً عَلَى الصَّلَواة. اَلا تَراهُ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ يُؤذِّنُ لَها وَبِالأَسْحارِ يُعْلِنُ بِصَوْتِهِ وَ اَنْتَ نائِمٌ.
لقمان حکیم:
فرزندم! مبادا خروس از تو زرنگتر باشد و مواظبتر بر نمازها. آیا نمیبینی که برای هر نماز اذان میگوید و در سحرها با بانگ بلند خبر میدهد و تو در خواب هستی.
ارشاد القلوب: ص 72 (باب 18)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، عَلَيْكَ بِاَداءِ الاَمانَةِ تَسْلَمْ لَكَ دُنْياكَ وَآخِرَتُكَ وَكُنْ اَمِيْنا تَكُنْ غَنِيّا، فاِنّ اللّه َ تَعالى لايُحِبُّ الخائِنينَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! امانت را بپرداز تا دنیا و آخرت تو سالم بماند و امین باش تا بینیاز گردی که خداوند خیانتکاران را دوست ندارد.
(امام باقر علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 416، ح 9
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، جالِسِ العُلَماءَ وَ زاحِمْهُمْ بِرُكْبَتَيْكَ، فَاِنَ اللّه َ عَزّوَجَلّ يُحْيِى القُلُوبَ بِنُورِالحِكْمَةِ كَما يُحْيِى الاَرْضَ بِوابِلِ السَّماءِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! همنشین دانشمندان باش و نزدشان زانو بزن که خداوند دلها را به نور حکمت زنده میگرداند همانگونه که زمین را به باران زیاد زنده میسازد.
بحارالانوار: ج 1، ص 204، ح 22
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِيّاكَ وَ التَّقَنُّعَ فَاِنّها مَخُوفَةٌ بِاللَّيْلِ مَذَلَّةٌ بِالنَّهارِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! از چهره پوشی بپرهیز که مایه ترس در شب، خواری در روز است.
(رسول اللّه صلیالله علیه و آله) کنز العمال: 15/308/41149
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ،... إنّ السّارِقَ اِذا سَرَقَ حَبَسَهُ اللّه ُ مِن رِزْقِهِ وَ كَانَ عَلَيْهِ إثْمُهُ، وَ لَوْ صَبَرَ لَنالَ ذلِكَ، وَ جاءَهُ مِنْ وَجْهِهِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! دزد، هر گاه دزدی میکند، خداوند او را از روزی بازمیدارد و گناهش بر خود اوست و اگر شکیبا باشد روزی بهسوی او بیاید.
(امام سجاد علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 421، ح 15
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا تَشْتِمِ النّاسَ فَتَكُونَ اَنْتَ الَّذِى شَتَمْتَ اَبَوَيْكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! مردم را ناسزا مگو تا سبب دشنام به پدر و مادر خود نگردی.
بحارالانوار: ج 13، ص 430، ح 23
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِتَّخِذْ اَلْفَ صَدِيْقٍ و اَلْفٌ قَلِيلٌ وَ لا تَتَّخِذْ عَدُوّا واحِدا، وَ الواحِدُ كَثِيرٌ.
لقمان حکیم:
فرزندم! هزار دوست بگیر که هزار هم کم است و یک دشمن هم مگیر که یکی از آن هم زیاد است.
بحارالانوار: ج 13، ص 414، ح 4 (حسن صفار)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِجْعَلْ فِى اَيَّامِكَ وَ لَيالِيْكَ وَ ساعاتِكَ نَصِيبا لَكَ فِى طَلَبِ الْعِلْمِ، فَانَّكَ لَنْ تَجِدَلَكَ تضييعا مِثْلَ تَرْكِهِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! در روزها و شبها و لحظههایت، سهمی برای دانشپژوهی قرار ده، زیرا هیچ از دست رفتنی همانند از دست رفتن دانش نیست.
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 415، ح 7
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا تُكالِبِ النّاسَ فَيَمْقُتُوكَ وَ لا تَكُنْ مَهِيْنا فَيُذِلُّوكَ وَ لا تَكُنْ حُلْوا فَيأْكُلُوكَ وَ لا تَكُنْ مُرّا فَيَلفِظُوكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! با مردم درگیر مشو که منفور میشوی و خود را سبک مکن که ذلیل شوی؛ و خود را شیرین مکن که خورده شوی؛ و خود را تلخ مکن که کنار گذاشته شوی.
بحارالانوار: ج 13، ص 429، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنَّ الدُّنيا بَحْرٌ عَمِيْقٌ هَلَكَ فِيْها بَشَرٌ كَثِيرٌ، تَزَوَّدْ مِنْ عَمَلِها، وَ اتَّخِذْ سَفِيْنَةً حَشْوُها تَقْوَى اللّه ِ ثُمَّ ارْكَبْ لُجَجَ الفُلْكِ تَنْجُ وَ انّى لَخائِفٌ اَنْ لا تَنْجُوَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! دنیا دریای ژرفی است که انسانهای زیادی در آن غرق شدهاند. از کار در دنیا توشه برگیر و کشتیای برگزین که بارش پرهیزگاری باشد. سپس بر امواج دریا سوار شو تا نجات پیدا کنی؛ و من میترسم که نجات پیدا نکنی.
بحارالانوار: ج 13، ص 427، ح 22 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، شاوِرِ الكَبِيرَ وَ لا تَسْتَحيِ مِنْ مُشاوَرَةِ الصَّغِيْرِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! با بزرگان به مشورت پرداز و از مشاوره با کمسالان خجالت مکش.
بحارالانوار: ج 13، ص 428، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنْهَ النَّفْسَ عَنِ هَواها فَاِنَّكَ اِنْ لَمْ تَنْهَ النَّفْسَ عَن هَواها لَمْ تَدْخُلِ الجَنَّةَ وَ لَمْ تَرَها.
لقمان حکیم:
فرزندم! نفس خود را از هوسها بازدار؛ زیرا اگر چنین نکنی نه به بهشت میروی و نه آن را میبینی.
بحارالانوار: ج 13، ص 429، ح 23 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، خَفِ اللّه َ خِيْفَةً لَوْ جِئْتَهُ بِبِرِّ الثَّقَلَيْنِ لَعَذَّبَكَ وَ ارْجُ اللّه َ رَجاءً لَوْ جِئْتَهُ بِذُنُوبِ الثَّقَلَيْن لَرَحِمَكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! از خداوند چنان بترس که اگر نیکی جن و انسان را بهپیشگاهش ببری تو را کیفر کند و به خدا چنان امیدوار باش که اگر گناهان جن و انسان را به نزد او ببری امید آمرزش داشته باشی.
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ج 70، ص 352، ح 1
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لا تُؤَخَّرِ التَّوْبَةَ فَاِنَّ المَوْتَ يَأْتِى بَغْتَةً،... لا تَشْمَتْ بِالْمَوْتِ و لا تَسْخَرْ بِالمُبْتَلَى وَ لا تَمْنَع بالْمَعرُوفَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! توبه و بازگشت به خدا را به تأخیر میانداز که مرگ، ناگهان فرامیرسد. مرگ را سرزنش و گرفتار را مسخره مکن و از نیکی جلوگیری مکن.
بحارالانوار: ج 13، ص 426، ح 21
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ... عَلَيْكَ بِالتَّقْوَى فَاِنَّهُ أرْبَحُ التِّجارَاتِ وَ اِذا اَحْدَثْتَ ذَنْبَا فَاَتْبِعُهُ بِالاسْتِغْفارِ وَ النَّدَمِ وَ العَزْمِ عَلَى تَرْكِ العَوْدِ لِمِثْلِهِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! بر تو باد به پرهیزگاری که سودمندترین معامله است و اگر گناهی از تو سر زد در پی آمرزش و پشیمانی باش و بر رهایی دوباره از مانند آن بکوش.
ارشاد القلوب: 72
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِجْعَلْ غِناكَ فِى قَلْبِكَ وَ اِذا افْتَقَرْتَ فَلاتُحَدِّثْ النّاسَ بِفَقْرِكَ فَتَهُونَ عَلَيْهِمْ وَ لكِنَ اِسْأَلِ اللّه َ مِنْ فَضْلِهِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! بینیازی را در دلت قرار ده و هر گاه نیازمند شدی مردم را از آن آگاه مکن که نزد آنان بیارزش میشوی بلکه از دریای برکت خدا بخواه.
ارشاد القلوب: 72
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِيّاكَ اَنْ تَسْتَدِيْنَ فَتَحْزَنَ مِنَ الدَّيْنِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! از قرض گرفتن بپرهیز که از بدهی اندوهگین میشوی.
بحارالانوار: ج 13، ص 427، ح 22 (اوزاعی)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِيّاكَ و الضَّجَرَ وَ سُوْءَ الخُلْقِ وَقِلَّةَ الصَّبْرِ فَلا يَسْتَقِيمُ عَلَى هذِهِ الخِصالُ صاحِبٌ وَ اَلْزِمْ نَفْسَكَ التُّؤَدَةَ فِى اُمُورِكَ وَ صَبِّرْ عَلى مَؤُناتِ الاِخْوانِ نَفْسَكَ وَ حَسِّنْ مَعَ جَمِيعِ النّاسِ خُلْقَكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! مبادا بیقرار و بداخلاق و کمحوصله باشی زیرا با داشتن این خصلتها هیچ دوستی برایت باقی نمیماند. نفس خود را وادار کن تا در امور شکیبا باشد. در رفع مشکلات برادرانت تحمّل نما و با همه مردم اخلاق نیک داشته باش.
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 419، ح 14
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنْ تَأَدَّبْتَ صَغيرا انْتَفَعْتَ بِهِ كَبِيرا…
لقمان حکیم:
فرزندم! اگر در کودکی ادب آموختی در بزرگی از آن بهره میبری.
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ص 13، ج 419، ح 13
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِعْلَمْ اَنِّى خَدَمْتُ اَرْبَعْمِائةَ نَبِىِّ، وَاَخَذْتُ مِنْ كَلامِهِمْ أرْبَعَ كَلِماتٍ، وَهىَ: اِذا كُنْتَ فِى الصَّلوةِ فَاحْفَظْ قَلْبَكَ. اِذا كُنْتَ عَلَى المائِدَةِ فاحْفَظْ حَلْقَكَ. وَ اِذا كُنْتَ فِى بِيتِ الغَيْرِ فَاحْفَظْ عَيْنَكَ. وَ اِذا كُنْتَ بَيْنَ الخَلْقِ فَاحْفَظْ لِسانَكَ.
لقمان حکیم:
فرزندم! بدان که من چهارصد پیامبر را خدمت کردم و در کلام آنها چهار کلمه دریافتم: هر گاه در نمازی دلت را حفظ کن. هر گاه بر سفرهای گلویت را حفظ کن. هرگاه در خانه کسی هستی چشمانت را حفظ کن. هر گاه در بین مردمی زبانت را حفظ کن.
المواعظ العددیة: 238 (باب الرابع)
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، لِكُلِّ شَى ءٍ عَلامَةٌ يُعْرَفُ بِها وَاِنَّ لِلدِّينِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: العِفَّةُ وَ العِلْمُ وَ الحِلْمُ.
لقمان حکیم:
فرزندم! هر چیزی نشانهای دارد که با آن شناخته میشود و دین سه نشانه دارد: پاکدامنی، دانش، بردباری
(امام صادق علیهالسلام) بحارالانوار: ج 13، ص 420، ح 14
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، اِنْ كُنْتَ زَعَمْتَ اَنَّ الكَلامَ مِنْ فِضَّةٍ فَاِنَّ السُّكُوتَ مِنْ ذَهَبٍ.
لقمان حکیم:
فرزندم! اگر میپنداری که سخن از نقره است؛ همانا سکوت از طلاست.
(امام صادق علیهالسلام) اصول کافی: ج 2، ص 114، ح 6
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ، إِبدَأ النّاسَ بِالسَّلامِ وَ المُصافَحَةِ قَبْلَ الكَلامِ.
لقمان حکیم:
فرزندم! در برخورد مردم با سلام آغاز کن و در دست دادن قبل از گفتگو پیشقدم شو.
بحارالانوار: ج 13، ص 429، ح 23
قالَ لُقمانُ :
يا بُنَىَّ،... وَ عَلَيْكَ بِالْمَوْعِظَةِ فَاعْمَلْ بِها فَاِنَّها عِنْدَ الْعاقِلِ اَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ الشَّهْدِ وَهِىَ عَلَى السَّفِيهِ اَشَقُّ مِنْ صُعُودِ الدَّرَجَةِ عَلَى الشَّيْخِ الكَبِير.
لقمان حکیم:
فرزندم! بر تو باد پند و اندرز؛ پس به آن عمل کن که اندرز برای دانا از عسل گواراتر و برای نادان از بالا رفتن پیرمرد از نردبان دشوارتر است.
ارشاد القلوب: ص 72، باب 18