فصل سوم: برکتهای پناه بردن به خدا جای گرفتن
فصل سوم: برکتهای پناه بردن به خدا
جای گرفتن در دژ خداوند
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل قالَ: و ما تَقَرَّبَ إلَی عَبدی بِشَیءٍ أحَبَّ إلَی مِمَّا افتَرَضتُ عَلَیهِ، و لا یزالُ عَبدی یتَقَرَّبُ إلَی بِالنَّوافِلِ حَتّی احِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ کنتُ سَمعَهُ الَّذی یسمَعُ بِهِ، و بَصَرَهُ الَّذی یبصِرُ بِهِ، و یدَهُ الَّتی یبطِشُ بِها، و رِجلَهُ الَّتی یمشی بِها، و إن سَأَلَنی لَاعطِینَّهُ، و لَئِنِ استَعاذَنی لَاعیذَنَّهُ.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز و جل فرمود: «بهترین وسیله تقرّب بندهام به من، چیزی است که بر او واجب ساختهام. بندهام از طریق نافلهها، پیوسته به من نزدیک میشود تا آنجا که دوستدار او میشوم، و چون دوستدار [و عاشقش] شدم، گوش او میشوم که با آن میشنود، و چشم او که با آن میبیند، و دست او که با آن کار میکند و پایش که با آن راه میرود. (يعنی: من، همه چيز او میشوم و عشق به من، تمام وجود او را فرا میگيرد و همه حركات و سكناتش خدايی میشود) اگر از من بخواهد، حتما به او میدهم و اگر از من پناه بخواهد، بیگمان، پناهش میدهم».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 1982.
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إلهی، مَنِ الَّذِی استَغفَرَک فَلَم تَغفِر لَهُ! إلهی، مَنِ الَّذِی استَعاذَ بِک فَلَم تُعِذهُ!
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در مناجات: معبود من! کیست که از تو آمرزش خواسته باشد و تو او را نیامرزیده باشی؟! معبود من! کیست که از تو پناه خواسته باشد و تو پناهش نداده باشی؟!
بحار الأنوار: ج 90 ص 342.
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: قَضَی اللّهُ عَلی نَفسِهِ أنَّهُ مَن آمَنَ بِهِ هَداهُ ... و مَنِ التَجَأَ إلَیهِ آواهُ.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، وظیفه خود قرار داده است که هر کس را به او ایمان آورَد، هدایت کند ... و هر کس را به او پناه ببرد، پناه دهد.
مستدرك الوسائل: ج 11 ص 218.
الإمام العلی علیه السلام: إنَّ لُقمانَ الحَکیمَ قالَ لِابنِهِ و هُوَ یعِظُهُ: یا بُنَی مَنِ الَّذِی ابتَغَی اللّهَ عز و جل فَلَم یجِدهُ؟! و مَن ذَا الَّذی لَجَأَ إلَی اللّهِ فَلَم یدافِع عَنهُ؟!
امام علی علیه السلام: لقمان حکیم در اندرز به فرزندش گفت: «پسرم! کیست که خدای را جست و نیافت؟! و کیست که به خدا پناه بُرد و خدا از او دفاع نکرد؟!».
بحار الأنوار: ج 13 ص 433.
بهرهمند شدن از رحمت خدا
مصباح الشریعة فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ علیه السلام: إذا عَلِمَ اللّهُ عز و جل مِن قَلبِک صِدقَ الالتِجاءِ إلَیهِ، نَظَرَ إلَیک بِعَینِ الرَّأفَةِ وَ الرَّحمَةِ وَ اللُّطفِ، و وَفَّقَک لِما یحِبُّ و یرضی.
مصباح الشریعة در حدیثی که به امام صادق علیه السلام نسبت داده است: هرگاه خداوند عز و جل بداند که از سویدای دل، به او پناهنده گشتهای، به دیده رأفت و مهربانی و لطف، به تو مینگرد و تو را به آنچه دوست دارد و میپسندد، توفیق میدهد.
بحار الأنوار: ج 83 ص 374.
عن علی بن عیسی رفعه، قال: إنَّ موسی علیه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَک و تَعالی فَقالَ لَهُ فی مُناجاتِهِ: یا موسی، مُر عِبادی یدعونی عَلی ما کانَ، بَعدَ أن یقِرّوا لی أنَّی أرحَمُ الرّاحِمینَ ....
فَمَن لَجَأَ إلَیک وَ انضَوی إلَیک مِنَ الخاطِئینَ فَقُل: أهلًا و سَهلًا، بأرَحبَ الفِناءِ بِفِناءِ رَبِّ العالَمینَ، وَ استَغفِر لَهُم.
علی بن عیسی، در حدیثی که سند آن را به یکی از اهل بیت علیهم السلام رسانده است: خداوند تبارک و تعالی با موسی علیه السلام به نجوا سخن گفت و در نجوایش به او فرمود: «ای موسی! به بندگانم دستور بده، پس از این که اقرار کردند که من مهربانترینِ مهربانانم، در هر حال [حتی با همه گناهان و خطاهایی که کردهاند]، مرا بخوانند ....
پس هر کس از گنهکاران که به تو پناه آورْد و دست به دامن تو شد، بگو:" به فراخترین درگاه، درگاه پروردگار جهانیان، خوش آمدی"، و برایشان آمرزش بخواه».
بحار الأنوار: ج 77 ص 38.
ایمن ماندن از شیطان
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: تَعَوَّذوا بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ، فَإِنَّ مَن تَعَوَّذَ بِاللّهِ مِنهُ أعاذَهُ اللّهُ، و تَعَوَّذوا مِن هَمَزاتِهِ و نَفَخاتِهِ و نَفَثاتِهِ.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از اهریمن رانده شده، به خدا پناه ببرید؛ زیرا هر که از او به خدا پناه ببرد، خداوند او را در پناه میدارد. از فشارها و دمیدنها و وسوسههای او، [به خدا] پناه ببرید.
بحار الأنوار: ج 63 ص 204.
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إذا لُعِنَ الشَّیطانُ قالَ: لَعَنتَ مَلعونا، و إذَا استَعَذتَ اللّهَ مِنهُ قالَ: کسَرتَ ظَهری.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هرگاه شیطان لعنت شود، میگوید: لعنت شدهای را لعنت کردی. هرگاه از او به خدا پناه ببری، میگوید: کمرم را شکستی.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 1919.
الإمام علی علیه السلام: مَن تَعَوَّذَ مِنَ الشَّیطانِ عَشرَ مَرّاتٍ فی دُبُرِ صَلاةِ الغَداةِ، بَعَثَ اللّهُ إلَیهِ مَلَکینِ یحرُسانِ بَیتَهُ حَتّی یمسِی، و مَن قالَها بَعدَ المَغرِبِ، فَمِثلُها حَتّی یصبِحَ.
امام علی علیه السلام: هر کس در پی نماز صبح، ده بار از شیطان [به خدا] پناه برد، خداوند دو فرشته به سوی او میفرستد که تا شب، خانه او را پاسداری کنند، و هر کس بعد از نماز مغرب آن را بگوید، تا صبح این چنین است.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 1924.
عن یزید بن قسیط: کانَتِ الأَنبِیاءُ لَهُم مَساجِدُ خارِجَةٌ مِن قُراهُم، فَإِذا أرادَ النَّبِی أن یستَنبِئَ رَبَّهُ عَن شَیءٍ، خَرَجَ إلی مَسجِدِهِ فَصَلّی ما کتَبَ اللّهُ لَهُ، ثُمَّ سَأَلَ ما بَدا لَهُ، فَبَینَما نَبِی فی مَسجِدِهِ، إذ جاءَ عَدُوُّ اللّهِ حَتّی جَلَسَ بَینَهُ و بَینَ القِبلَةِ، فَقالَ النَّبِی علیه السلام: «أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ». فَقالَ عَدُوُّ اللّهِ: أرَأَیتَ الَّذی تَعوذُ مِنهُ، فَهُوَ هُوَ.
فَقالَ النَّبِی علیه السلام: «أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ»، فَرَدَّدَ ذلِک ثَلاثَ مَرّاتٍ. فَقالَ عَدُوُّ اللّهِ: أخبِرنی بِأَی شَیءٍ تَنجو مِنّی؟ ...
قالَ النَّبِی علیه السلام: و یقولُ اللّهُ تَعالی ذِکرُهُ: «وَ إِمَّا ینْزَغَنَّک مِنَ الشَّیطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ» (الأعراف: 200.) ، و إنّی وَ اللّهِ ما أحسَستُ بِک قَطُّ إلَا استَعَذتُ بِاللّهِ مِنک. فَقالَ عَدُوُّ اللّهِ: صَدَقتَ، بِهذا تَنجو مِنّی.
فَقالَ النَّبِی علیه السلام: فَأَخبِرنی بِأَی شَیءٍ تَغلِبُ ابنَ آدَمَ؟ قالَ: آخُذُهُ عِندَ الغَضَبِ، و عِندَ الهَوی.
یزید بن قسیط: پیامبران در بیرون از آبادیهای خود، مسجدهایی داشتند. هرگاه پیامبری میخواست از پروردگارش در باره چیزی خبر بگیرد، به مسجدش میرفت و نمازی را که خدا بر او نوشته [و واجب کرده] بود، به جای میآورد و سپس آنچه میخواست، درخواست میکرد. روزی پیامبری در مسجدش نشسته بود که دشمن خدا (شیطان) آمد و میان او و قبله نشست. آن پیامبر علیه السلام گفت: «پناه میبرم به خدا از شیطان رانده شده!».
دشمن خدا گفت: آیا کسی را که از او [به خدا] پناه میبری، دیدهای؟ خود اوست. (خود من هستم).
پیامبر علیه السلام گفت: «پناه میبرم به خدا از شیطانِ لعین!» و سه بار آن را باز گفت. دشمن خدا گفت: به من بگو که با چه چیز، از من میرهی؟
پیامبر علیه السلام گفت: «خدای بلند آوازه میفرماید: «و اگر از شیطان وسوسهای به تو میرسد، به خدا پناه ببر؛ زیرا او شنوای داناست». به خدا سوگند که من هرگز وجود تو را احساس نکردم، مگر آن که از تو به خدا پناه جستم». دشمن خدا گفت: راست گفتی، با همین [کارت]، از من میرهی.
پیامبر علیه السلام گفت: «حال، تو به من بگو که چگونه بر آدمیزاد چیره میشود؟». گفت: در هنگام خشم و در هنگام هوس، او را فرو میگیرم.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 1925.
مصباح الشریعة فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ علیه السلام: و أمَّا المُهمِلُ لِأَوقاتِهِ فَهُوَ صَیدُ الشَّیطانِ، وَ اعتَبِر بِما فَعَلَ بِنَفسِهِ مِنَ الإِغواءِ وَ الاستِکبارِ، حَیثُ غَرَّهُ و أعجَبَهُ عَمَلُهُ و عِبادَتُهُ و بَصیرَتُهُ و جُرأَتُهُ عَلَیهِ، قَد أورَثَهُ عَمَلُهُ و مَعرِفَتُهُ وَ استِدلالُهُ بِمَعقولِهِ اللَّعنَةَ عَلَیهِ إلَی الأَبَدِ، فَما ظَنُّک بِنَصیحَتِهِ و دَعوَتِهِ غَیرَهُ.
فَاعتَصِم بِحَبلِ اللّهِ الأَوثَقِ، و هُوَ الالتِجاءُ وَ الاضطِرارُ بِصِحَّةِ الافتِقارِ إلَی اللّهِ فی کلِّ نَفَسٍ، و لا یغُرَّنَّک تَزیینُهُ الطّاعاتِ عَلَیک، فَإِنَّهُ یفتَحُ لَک تِسعَةً و تِسعینَ بابا مِنَ الخَیرِ، لِیظفَرَ بِک عِندَ تَمامِ المِئَةِ، فَقابِلهُ بِالخِلافِ وَ الصَّدِّ عَن سَبیلِهِ، وَ المُضادَّةِ بِأَهوائِهِ.
مصباح الشریعة در حدیثی که به امام صادق علیه السلام نسبت داده است: اما آن که مراقب اوقاتش نباشد، شکار شیطان است. از آنچه شیطان بر اثر اغواگری و گردن فرازی با خود کرد، عبرت بگیر. آنجا که عمل او و عبادتش و بینشش و گستاخیاش او را فریفت و خودبینش کرد، عملش و معرفتش و استدلالات عقلیاش، او را تا ابد گرفتار لعنت کرد. حال [که او با خود چنین کرد،] در باره نصیحت و دعوت او نسبت به دیگران، چه خیال میکنی؟!
پس به استوارترین ریسمان خدا چنگ بزن که همان پناه بردن به خداست و این که [بدانی] در هر دمی، به او نیازمندی و تو را از او گزیری نیست. زنهار که شیطان با زیبا جلوه دادن طاعاتت در نظر تو، فریبت ندهد؛ چرا که شیطان نود و نه در از خوبی را بر تو میگشاید تا در صدمین در، بر تو چیره گردد. پس با ناسازگاری و بستن راه بر شیطان و مخالفت با خواهشهایش، با او مقابله کن.
بحار الأنوار: ج 72 ص 125.
بستن درهای گناه و نافرمانی خدا
الإمام الصادق علیه السلام: أغلِقوا أبوابَ المَعصِیةِ بِالاستِعاذَةِ، وَ افتَحوا أبوابَ الطّاعَةِ بِالتَّسمِیةِ.
امام صادق علیه السلام: با پناه جستن [از خداوند]، درهای نافرمانی را ببندید و با بردن نام او، درهای فرمانبری را بگشایید.
بحار الأنوار: ج 92 ص 216.
فرو نشاندن خشم
رسول اللّه صلی الله علیه و آله: لَو یقولُ أحَدُکم إذا غَضِبَ «أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ» ذَهَبَ عَنهُ غَضَبُهُ.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر یک از شما آنگاه که به خشم میآید، اگر بگوید: «به خدا پناه میبرم از شیطانِ رانده شده»، خشمش از بین خواهد رفت.
بحار الأنوار: ج 95 ص 339.
عن معاذ بن جبل: استَبَّ رَجُلانِ عِندَ النَّبِی صلی الله علیه و آله حَتّی عُرِفَ الغَضَبُ فی وَجهِ أحَدِهِما. فَقالَ النَّبِی صلی الله علیه و آله: إنّی لَأَعلَمُ کلِمَةً لَو قالَها لَذَهَبَ غَضَبُهُ: أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ.
از معاذ بن جبل: دو مرد در محضر پیامبر صلی الله علیه و آله چندان به یکدیگر ناسزا گفتند که خشم در چهره یکی از آن دو نمایان شد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «من عبارتی را میشناسم که اگر گفته بود، خشمش فرو مینشست: پناه میبرم به خدا از شیطانِ رانده شده».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 3 ؛ حدیث 1934.
رفع غم و اندوه
الإمام الصادق علیه السلام: دَعا أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یومَ الهَریرِ حینَ اشتَدَّ عَلی أولِیائِهِ الأَمرُ دُعاءَ الکربِ، مَن دَعا بِهِ و هُوَ فی أمرٍ قَد کرَبَهُ و غَمَّهُ نَجّاهُ اللّهُ مِنهُ، و هُوَ:
اللّهُمَّ لا تُحَبِّب إلَی ما أبغَضتَ، و لا تُبَغِّض إلَی ما أحبَبتَ، اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِک أن أرضی سَخَطَک، أو أسخَطَ رِضاک، أو أرُدَّ قَضاءَک، أو أعدُوَ قَولَک، أو اناصِحَ أعداءَک، أو أعدُوَ أمرَک فیهِم، اللّهُمَّ ما کانَ مِن عَمَلٍ أو قَولٍ یقَرِّبُنی مِن رِضوانِک، و یباعِدُنی مِن سَخَطِک، فَصَبِّرنی لَهُ وَ احمِلنی عَلَیهِ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ.
امام صادق علیه السلام: در روز هریر (از سختترين روزهای جنگ صفّين كه ميان امام علی عليه السلام و معاويه در گرفت.) آنگاه که کار بر یاران علی علیه السلام زار شدامیر مؤمنان دعای اندوه را خواند. هر کس وقتی مشکل برایش پیش آید که سبب غم و اندوهش شود، این دعا را بخواند، خداوند او را از آن میرهانَد. آن دعا این است:
«بار خدایا! آنچه را که تو ناپسند میداری، محبوب من مگردان و آنچه را که تو میپسندی، منفور من مساز. بار خدایا! به تو پناه میبرم از این که ناخشنودی تو را بپسندم، یا خشنودی تو را ناخوش بدارم، یا قضای تو را نپذیرم، یا گفته تو را فرو نهم، (يا: از گفته تو فراتر روم.) یا با دشمنان تو دوستی و رزم، یا از فرمان تو در باره آنان چشم بپوشم. بار خدایا! هر کرداری یا گفتاری که مرا به خشنودی تو نزدیک سازد و از خشم و ناخشنودیات دور گردانَد، مرا بر آن شکیبا ساز و به آن وا دار، ای مهربانترینِ مهربانان!».
بحار الأنوار: ج 94 ص 237