فصل نهم: بركتهای ياد خدا ياد كردن خدا
فصل نهم: بركتهای ياد خدا
ياد كردن خدا از ياد كنندهاش
عن الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللّهُ تَعالی: ابنَ آدَمَ، اذكُرني في نَفسِكَ أذكُركَ في نَفسي. ابنَ آدَمَ، اذكُرني في خَلاءٍ أذكُركَ في خَلاءٍ. ابنَ آدَمَ، اذكُرني في مَلَأٍ أذكُركَ في مَلَأٍ خَيرٍ مِن مَلَئِكَ.
و قالَ: ما مِن عَبدٍ يَذكُرُ اللّهَ في مَلَأٍ مِنَ النّاسِ، إلّا ذَكَرَهُ اللّهُ في مَلَأٍ مِنَ المَلائِكَةِ.
امام صادق عليه السلام: «خدای متعال میفرمايد:" ای پسر آدم! مرا در درونت ياد كن، تو را در درونم ياد كنم. ای پسر آدم! مرا در خلوت ياد كن، تو را در خلوت، ياد میكنم. ای پسر آدم! مرا در ميان جمع ياد كن، من تو را در ميان جمعی بهتر از جمع تو، ياد میكنم"».
[سپس] فرمود: «هيچ بندهای نيست كه در ميان جمعی از مردم خدا را ياد كند، مگر آن كه خداوند در ميان جمعی از فرشتگان، از او ياد میكند».
بحار الأنوار: ج 93 ص 158.
الإمام الباقر عليه السلام في قَولِهِ تَعالی: «وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ»: يَقولُ: ذِكرُ اللّهِ لِأَهلِ الصَّلاةِ أكبَرُ مِن ذِكرِهِم إيّاهُ، أ لا تَری أنَّهُ يَقولُ: «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ»؟
امام باقر عليه السلام در باره اين سخن خداوند متعال: «و قطعاً ياد خدا بالاتر است»: يادكرد خدا از نمازگزاران، بزرگتر از يادكرد ايشان از اوست. نمیبينی كه میفرمايد: «پس مرا ياد كنيد، تا شما را ياد كنم»؟
بحار الأنوار: ج 82 ص 199.
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ فِي التَّوراةِ مَكتوبا: يَا ابنَ آدَمَ، اذكُرني حينَ تَغضَبُ أذكُركَ عِندَ غَضَبي؛ فَلا أمحَقُكَ فيمَن أمحَقُ.
امام صادق عليه السلام: در تورات نوشته است: «ای فرزند آدم! در زمانی كه به خشم میآيی، به ياد من باش تا در هنگام خشمم به ياد تو باشم و تو را با آنان كه نابود میكنم، نابود نكنم». (هنگام خشم مناسب است دو رکعت نماز بخوانیم مثل نماز خواندن مالک اشتر پس از بی احترامی بازاری با ایشان)
الكافي: ج 2 ص 304.
مصباح الشريعة فيما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام: اجعَل ذِكرَ اللّهِ مِن أجلِ ذِكرِهِ لَكَ؛ فَإِنَّهُ ذَكَرَكَ و هُوَ غَنِيٌّ عَنكَ، فَذِكرُهُ لَكَ أجَلُّ و أشهی و أتَمُّ مِن ذِكرِكَ لَهُ و أسبَقُ.
و مَعرِفَتُكَ بِذِكرِهِ لَكَ يورِثُكَ الخُضوعَ، وَ الاستِحياءَ، وَ الانكِسارَ، و يَتَوَلَّدُ مِن ذلِكَ رُؤيَةُ كَرَمِهِ و فَضلِهِ السّابِقِ، و تَخلُصُ لِوَجهِهِ، و تَصغُرُ عِندَ ذلِكَ طاعاتُكَ و إن كَثُرَت في جَنبِ مِنَنِهِ.
و رُؤيَتُكَ ذِكرَكَ لَهُ تورِثُكَ الرِّياءَ، وَ العُجبَ، وَ السَّفَهَ، وَ الغِلظَةَ في خَلقِهِ، وَ استِكثارَ الطّاعَةِ و نِسيانَ كَرَمِهِ و فَضلِهِ، و لا يَزدادُ بِذلِكَ مِنَ اللّهِ إلّا بُعدا، و لا يَستَجلِبُ بِهِ عَلی مُضِيِّ الأَيّامِ إلّا وَحشَةً.
مصباح الشريعة در سخنی كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است: خدای را از آن روی ياد كن كه او تو را ياد كرده است؛ چه، او با آن كه از تو بینياز است، يادت كرده است. پس ياد كردن او از تو، مهمتر و خواستنیتر و كاملتر و پيشتر از ياد تو برای اوست.
اين كه بدانی او تو را ياد میكند، خود، برايت فروتنی و شرمساری و شكستهنفسی به بار میآورد، و اين خود، باعث میگردد كه بزرگواری و لطف پيشين او را نسبت به خودت ببينی و به او اخلاص ورزی، و در اين هنگام، طاعتهايت، هر اندازه بسيار باشد، در كنار نواختهای او كوچك میآيد.
ولی اگر يادكرد خويش از او را در نظر آوری، اين، برايت خودنمايی و خودپسندی و نابخردی و درشتی كردن با خلق او، و افزون شمردن طاعت خويش و از ياد بردن بزرگواری و لطف او را به بار آورد، و بدين سان، جز بر دوری تو از خدا افزوده نمیگردد، و با گذشت روزها، جز تنهايی به دست نمیآيد.
مصباح الشريعة: ص 47.
جامع الأخبار: أوحَی اللّهُ تَعالی إلی عيسَی بنِ مَريَمَ عليه السلام: يا عيسی، إنّي لا أنسی مَن يَنساني، فَكَيفَ أنسی مَن يَذكُرُني! أنَا لا أبخَلُ عَلی من عَصاني، فَكَيفَ أبخَلُ عَلی مَن يُطيعُني!
جامع الأخبار: خدای متعال به عيسی بن مريم عليه السلام وحی فرمود كه: «ای عيسی! من [حتّی] كسی را كه فراموشم كند، فراموش نمیكنم. پس چگونه كسی را كه به ياد من است، فراموش كنم؟! من [حتّی] به كسی كه نافرمانیام كند، بخل نمیورزم. پس چگونه به كسی كه فرمانم میبرد، بخل و رزم؟!». (پس علت ندادن حاجت نمازگزاران بخل خداوند نیست، بلکه مانند پزشک مهربان است که ندادن او از روی حکمت و لطف است)
جامع الأخبار: ص 509.
راندن شيطان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إذا سَمِعَ الشَّيطانُ ذِكرَ اللّهِ، ذَهَبَ حَتّی يَكونَ كَمَكانِ الرَّوحاءِ
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: شيطان، هرگاه نام و ياد خدا را بشنود، تا محلّ روحاء دور میشود. (روحاء: محلّی ميان مكه و مدينه در سی و يا چهل ميلی مدينه است و نيز روستايی در رحبه شام است. به هر حال، مراد، جای دور دست است.)
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 388
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إذَا اجتَمَعَ قَومٌ يَذكُرونَ اللّهَ تَعالی، اعتَزَلَ الشَّيطانُ وَ الدُّنيا عَنهُم، فَيَقولُ الشَّيطانُ لِلدُّنيا: أ لا تَرَينَ ما يَصنَعونَ؟ فَتَقولُ الدُّنيا: دَعهُم، فَلَو قَد تَفَرَّقوا أخَذتُ بِأَعناقِهِم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هرگاه عدّهای گِرد آيند و به ياد خدای متعال بپردازند، (مثل نماز جماعت در مسجد) شيطان و دنيا از ايشان كناره میگيرند، و شيطان به دنيا میگويد: نمیبينی چه میكنند؟ دنيا میگويد: مهم نيست؛ زيرا پراكنده كه شدند، گردنشان را میگيرم. (در خلوت ها هم برای دوری شیاطین زیاد ذکر بگوییم و زیاد در جمع های مذعبی شرکت کنیم)
بحار الأنوار: ج 74 ص 189.
الإمام عليّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ مَطرَدَةُ الشَّيطانِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، مايه رانده شدن شيطان است.
غُرَر الحكم: ح 5162.
مصباح الشريعة فيما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام: لا يَتَمَكَّنُ الشَّيطانُ بِالوَسوَسَةِ مِنَ العَبدِ إلّا و قَد أعرَضَ عَن ذِكرِ اللّهِ، وَ استَهانَ بِأَمرِهِ، و أسكَنَ إلی نَهيِهِ، و نَسِيَ اطِّلاعَهُ عَلی سِرِّهِ.
مصباح الشريعة در سخنی كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است: شيطان، نمیتواند بنده را وسوسه كند، مگر آن كه خدا را از ياد ببرد و فرمان او را سبُك شمرده، و به نهی او روی آورده و فراموش كرده باشد كه خداوند، از درون او آگاه است. (راه نفوذ شیطان را ببندیم)
بحار الأنوار: ج 72 ص 124.
آرامش دل
الإمام علیّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ جِلاءُ الصُّدورِ، و طُمَأنينَةُ القُلوبِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، جلا دهنده سينهها و آرامبخش دلهاست.
غُرَر الحكم: ح 5165.
گشايش سينه
الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ يَشرَحُ الصَّدرَ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، سينه را گشايش میبخشد. (شرح صدر ظرفيّت روحی، تحمّل و آرامش دل بهترین ابراز ریاست و تربیت است و هم مانع خشمِ شیطانی می شود)
غُرَر الحكم: ح 835.
جلای دل
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ لِكُلِّ شَيءٍ سَقالَةً، و إنَّ سَقالَةَ القُلوبِ ذِكرُ اللّهِ، و ما مِن شَيءٍ أنجی مِن عَذابِ اللّهِ مِن ذِكرِ اللّهِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر چيزی را صيقل دهندهای است و صيقل دهنده دلها ياد خداست. هيچ چيز مانند ياد خدا، آدمی را از عذاب خدا نجات نمیدهد.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 407
شفای دل
الإمام عليّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ دَواءُ أعلالِ النُّفوسِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، داروی دردهای جانهاست.
غُرَر الحكم: ح 5169.
الإمام علیّ عليه السلام مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ: يا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ، و ذِكرُهُ شِفاءٌ.
امام علی عليه السلام از دعای ايشان، معروف به «دعای كميل»: ای كسی كه نامش دوا و يادش شفاست.
مصباح المتهجّد: ص 850.
زنده شدن دل
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: بِذِكرِ اللّهِ تَحيَا القُلوبُ، و بِنِسيانِهِ مَوتُها.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: با ياد خدا، دلها زندهاند، و با فراموش كردن او میميرند.
تنبيه الخواطر: ج 2 ص 120.
الإمام الكاظم عليه السلام: اللّهُمَّ ... صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و أحيِ قُلوبَنا بِذِكرِكَ.
امام كاظم عليه السلام: بار خدايا! ... بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست، و دلهای ما را با ياد خودت زنده بدار.
بحار الأنوار: ج 86 ص 53.
روشنايی دل
الإمام علیّ عليه السلام: دَوامُ الذِّكرِ يُنيرُ القَلبَ وَ الفِكرَ.
امام علی عليه السلام: مداومت بر ياد خدا، دل و انديشه را روشن میگردانَد.
غُرَر الحكم: ح 5144.
الإمام علیّ عليه السلام: ثَمَرَةُ الذِّكرِ استِنارَةُ القُلوبِ.
امام علی عليه السلام: ثمره ياد خدا، نورانی شدن دلهاست.
غُرَر الحكم: ح 4631.
موفّقيت در كارها
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: اذكُرِ اللّهَ؛ فَإِنَّهُ عَونٌ لَكَ عَلی ما تَطلُبُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خدا را ياد كن؛ زيرا ياد خدا، تو را در آنچه میطلبی، كمك میكند.
بحار الأنوار: ج 21 ص 60.
الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ مَا استَنجَحتَ بِهِ الامورَ ذِكرُ اللّهِ سُبحانَهُ.
امام علی عليه السلام: بهترين وسيله موفّقيت تو در كارها، ياد خداوند سبحان است.
غُرَر الحكم: ح 4987.
روزی بدون سرمايه
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللّهِ رَزَقَهُ اللّهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر كه خدا را بسيار ياد كند، خداوند، روزیاش میدهد.
بحار الأنوار: ج 66 ص 325.
نيكنامی
الإمام عليّ عليه السلام: مَنِ اشتَغَلَ بِذِكرِ اللّهِ، طَيَّبَ اللّهُ ذِكرَهُ.
امام علی عليه السلام: هر كه به ياد خدا سرگرم شود، خداوند، نام و ياد او را خوش میگرداند.
غُرَر الحكم: ح 8235.
زدودن گناهان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: كابِدُوا اللَّيلَ بِالصَّلاةِ، وَ اذكُرُوا اللّهَ كَثيرا؛ يُكَفِّر عَنكُم سَيِّئاتِكُم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: رنج شبزندهداری با نماز را تحمّل كنيد، و خدای را بسيار ياد كنيد تا گناهانتان را از شما بزُدايد.
بحار الأنوار: ج 82 ص 223.
همدمی با خدا
الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ مِفتاحُ الانسِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، كليد همدمی است.
غُرَر الحكم: ح 541.
الإمام علیّ عليه السلام: ذاكِرُ اللّهِ مُؤانِسُهُ.
امام علی عليه السلام: ياد كننده خدا، همدم اوست.
غُرَر الحكم: ح 5160.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ: يا أنيسَ الذّاكِرينَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در دعای «جوشن كبير»: ای همدمِ ذاكران.
بحار الأنوار: ج 94 ص 395.
عدّة الداعي: في بَعضِ الأَحادِيثِ القُدسِيَّةِ: أيُّما عَبدٍ اطَّلَعتُ عَلی قَلبِهِ فَرَأَيتُ الغالِبَ عَلَيهِ التَّمَسُّكَ بِذِكري، تَوَلَّيتُ سِياسَتَهُ، و كُنتُ جَليسَهُ و مُحادِثَهُ و أنيسَهُ.
عدّة الداعی: در يكی از احاديث قدسی آمده است: «هر بندهای كه بر دلش نظر افكنم و ببينم كه تمسّك به ياد من بر آن چيره است، تربيت او را خود بر عهده میگيرم و همنشين و همسخن و همدم او میشوم».
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
محبوبيت در نزد خداوند
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللّهِ عز و جل أحَبَّهُ اللّهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: كسی كه خداوند عز و جل را بسيار ياد كند، خداوند، او را دوست میدارد.
بحار الأنوار: ج 66 ص 325.
رسول الله صلی الله عليه و آله في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ: يا أبا ذَرٍّ، إنَّ أحَبَّكُم إلَی اللّهِ جَلَّ ثَناؤُهُ أكثَرُكُم ذِكرا لَهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در سفارش به ابو ذر: ای ابو ذر! محبوبترين شما نزد خداوند عز و جل كسی است كه بيشتر به ياد او باشد.
بحار الأنوار: ج 77 ص 86.
الإمام عليّ عليه السلام: إذا رَأَيتَ اللّهَ سُبحانَهُ يُؤنِسُكَ بِذِكرِهِ، فَقَد أحَبَّكَ.
امام علی عليه السلام: هرگاه ديدی كه خداوند سبحان، تو را با يادش مأنوس ساخته است، بیگمان، دوستت دارد.
غُرَر الحكم: ح 4040.
مصونيت از اشتباه
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: قالَ اللّهُ سُبحانَهُ: إذا عَلِمتُ أنَّ الغالِبَ عَلی عَبدِي الاشتِغالُ بي، نَقَلتُ شَهوَتَهُ في مَسأَلَتي و مُناجاتي، فَإِذا كانَ عَبدي كَذلِكَ فَأَرادَ أن يَسهُوَ حُلتُ بَينَهُ و بَينَ أن يَسهُوَ، اولئِكَ أولِيائي حَقّا، اولئِكَ الأَبطالُ حَقّا.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خداوند سبحان فرمود: «هرگاه بدانم كه بندهام غالبا به ياد من است، خواست او را به درخواست و راز و نياز با خودم منتقل میكنم، و هرگاه بندهام چنين [همواره خواهان درخواست از من و راز و نياز با من] باشد، اگر بخواهد اشتباه كند، مانع اشتباه كردنش میشوم. اينان، اوليای حقيقی مناند. اينان، پهلوانان حقيقیاند».
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
فرود آمدن فرشتگان
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ لِمَلائِكَتِهِ عِندَ انصِرافِ أهلِ مَجالِسِ الذِّكرِ وَ العِلمِ إلی مَنازِلِهِم: اكتُبوا ثَوابَ ما شاهَدتُموهُ مِن أعمالِهِم. فَيَكتُبونَ لِكُلِّ واحِدٍ ثَوابَ عَمَلِهِ، و يَترُكونَ بَعضَ مَن حَضَرَ مَعَهُم فَلا يَكتُبونَهُ.
فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: ما لَكُم لَم تَكتُبوا فُلانا أ لَيسَ كانَ مَعَهُم، و قَد شَهِدَهُم؟ فَيَقولونَ: يا رَبِّ، إنَّهُ لَم يَشرَك مَعَهُم بِحَرفٍ، و لا تَكَلَّمَ مَعَهُم بِكَلِمَةٍ!
فَيَقولُ الجَليلُ جَلَّ جَلالُهُ: أ لَيسَ كانَ جَليسَهُم؟ فَيَقولونَ: بَلی يا رَبِّ. فَيَقولُ: اكتُبوهُ مَعَهُم، إنَّهُم قَومٌ لا يَشقی بِهِم جَليسُهُم. فَيَكتُبوهُ مَعَهُم. فَيَقولُ تَعالی: اكتُبوا لَهُ ثَوابا مِثلَ ثَوابِ أحَدِهِم.
امام صادق عليه السلام: چون اهل مجلسهای ذكر و علم به خانههايشان باز گردند، خداوند عز و جل به فرشتگانش میفرمايد: «ثواب اعمالی را كه از ايشان ديدهايد، بنويسيد».
فرشتگان، برای هر يك ثواب عملش را بنويسند و يكی را كه در انجمن آنان حاضر بودهاند، وا مینهند و برايش چيزی نمینويسند.
خداوند عز و جل میفرمايد: «چرا برای فلانی ننوشتيد؟ مگر نه اين كه با آنان بود و در جمعشان حضور داشت؟».
فرشتگان میگويند: «ای پروردگار ما! او حتّی يك حرف با آنان شريك نشد و يك كلمه با ايشان هم سخنی نكرد.
خداوند عز و جل میفرمايد: «آيا نه اين كه با آنان، همنشين بود؟». فرشتگان میگويند: چرا، ای پروردگار ما!
پس، خدای متعال میفرمايد: «برای او نيز ثوابی چون ثواب يكی از آنان بنويسيد».
بحار الأنوار: ج 1 ص 202.
فرود آمدن رحمت
الإمام عليّ عليه السلام: بِذِكرِ اللّهِ تُستَنزَلُ الرَّحمَةُ.
امام علی عليه السلام: با ياد خدا، رحمتْ فرود میآيد.
غُرَر الحكم: ح 4209.
تبديل شدن بدیها به خوبیها
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ما جَلَسَ قَومٌ يَذكُرونَ اللّهَ إلّا نادی بِهِم مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: قوموا؛ فَقَد بُدِّلَت سَيِّئاتُكُم حَسَناتٍ، و غُفِرَ لَكُم جَميعا. و ما قَعَدَ عِدَّةٌ مِن أهلِ الأَرضِ يَذكُرونَ اللّهَ، إلّا قَعَدَ مَعَهُم عِدَّةٌ مِنَ المَلائِكَةِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هيچ گروهی برای ذكر خدا نمینشينند، مگر اين كه [در پايان آن مجلس،] مُنادیای از آسمان به آنان ندا میدهد: «برخيزيد كه بدیهايتان به خوبی بدل شده و همه شما آمرزيده شديد». و هيچ تعدادی از زمينيان برای ذكر خدا نمینشينند، مگر اين كه تعدادی از فرشتگان نيز با آنان مینشينند.
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
درآمدن به باغهای بهشت
الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله عليه و آله: بادِروا إلی رِياضِ الجَنَّةِ. قالوا: و ما رِياضُ الجَنَّةِ؟ قالَ: حَلَقُ الذِّكرِ.
امام علی عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «به سوی باغهای بهشت بشتابيد». گفتند: باغهای بهشت، كداماند؟ فرمود: «انجمنهای ياد خدا».
بحار الأنوار: ج 93 ص 156.
خير دنيا و آخرت
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن اعطِيَ لِسانا ذاكِرا، فَقَد اعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: به هر كس زبانی ذكر داده شود، خير دنيا و آخرتْ داده شده است. (یکی از اجزای مهم نماز های واجب و مستحبی ذکر می گوییم و خداوند با نماز ما را به ذکر زبانی عادت می دهد)
الكافي: ج 2 ص 499.