فداییان امام هادی علیه السلام

خوشا آنان که دائم در نمازند

استاد فرحزاد فرمودند : خدمت بزرگی رسیده بودیم. ایشان مُدام این شعر سعدی را تکرار می‌کردند:

هرگز حدیث حاضر غایب شنیده ای

من در میان جمع و دلم جای دیگر است

این شعر مطابق سخن امیر المؤمنین علیه السلام است که می‌فرمایند: کُنْ فِی النَّاسِ وَ لَا تَكُنْ مَعَهُمْ [1] ؛ با مردم باش، و با آنان نباش.

[همانطور که قرآن فرموده گروهی دائم در نماز هستند " ٱلَّذِينَ هُمۡ عَلَىٰ صَلَاتِهِمۡ دَآئِمُونَ " [2] یعنی حالت ارتباط آنها با خدا در غیر نماز هم مثل نماز پیش خداست][3]

حاج اسماعیل دولابی می فرمود : زیارتت، نمازت، ذکرت و عبادتت را تا زیارت بعد، نماز بعد، ذکر بعد و عبادت بعد حفظ کن.

کار بد، حرف بد، دعوا و جدال و ... نکن و آن را سالم به بعدی برسان.

اگر این کار را بکنی دائمی می‌شوی دائم در زیارت و نماز و ذکر و عبادت خواهی بود. [4] [قرآن هم می فرماید : الَّذِینَ هُمْ عَلَی صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ]

برتر از چهل سال عبادت

امام کاظم علیه السلام فرمودند: مردی در بنی اسرائیل چهل سال عبادت خدا را کرد و سپس قربانی نمود و از او پذیرفته نشد. با خود گفت: " فَقَالَ لِنَفْسِهِ مَا أُوتِيتُ إِلَّا مِنْكَ وَ مَا اَلذَّنْبُ إِلاَّ لَكَ ؛ این وضع از خودت پیش آمد و غیر از تو گناهکار نیست. "

امام علیه السلام فرمود: خدای تبارک و تعالی به او وحی نمود: ذَمُّكَ لِنَفْسِكَ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَتِكَ أَرْبَعِينَ سَنَةً ؛ نکوهشی که از خود کردی از عبادت چهل سالت بهتر بود. [5]

از خودش ناامید شد. به خودش گفت: این از بدی خود توست. اگر آدم خوبی بودی، خدا هدیه ات را قبول می‌کرد. این نا امیدی از خود و متهم کردن نفسش این همه ارزش پیدا کرد.

[برخی که اهل نماز و عبادت هستند وقتی مشکلی پیدا می کنند و حل نمی شود به خدا اعتراض می کنند که ما با تو خوب بودیم و تو با ما بد کردی]

شیطان با شش هزار سال عبادت، چرا سرنگون شد؛ به خاطر عجب و غرور و تکبری که در او پیدا شد.

[و به جای توبه و اینکه عیب و نقص را از خودش بداند گفت خدایا تو مرا گمراه کردی قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ [6] ] [7]

بدتر از گناه قضا شدن نماز صبح

[برخی وقتی نمازشان قضا می شود می گوید این که چیزی نیست نه آدم کشتم و نه مال مردم را بالا کشیدم]

گناه چیز بسیار بدی است، ولی بدتر از گناه کوچک شمردن گناه است. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: أَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَخَفَّ بِهِ صَاحِبُهُ ؛ [8] بدترین گناه آن است که گنهکار آن را سبک شمارد.

بدترین گناه آن گناهی است که صاحبش بگوید این که چیزی نیست. گناه هرچه باشد، مخالفت خدای متعال است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌فرماید: يَا أَبَاذَرْ، لَا تَنْظُرْ إِلَى صِغَرِ الْخَطِيئَةِ، وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى مَنْ عَصَيْتَ ؛ [9] ای ابوذر! به کوچکی خطا نگاه نکن؛ بلکه به آن کسی که معصیت او را کرده ای، بنگر.

به خدای بزرگ نگاه کن که معصیت و مخالفت او را کرده ای، به کوچکی گناه نگاه نکن. [10]

دو عنایت خداوند به علامه طباطبایی

مرحوم آیت الله شیخ محمّد تقی انصاری می فرمودند: روزی در حرم امام رضا علیه السّلام ، به محضر علاّمه طباطبایی رسیده و با عطش خاصی از ایشان پرسیدم :

از آن چیزهایی که اهل البیت علیهم السلام به شما عنایت فرموده اند ، نکاتی را بیان بفرمایید . آن جناب ابتدا خودداری کردند اما ایشان را به امام رضا قسم دادم، و ایشان فرمودند :

چیزهای زیادی اهل البیت علیهم السلام عنایت فرموده اند که تنها دو مورد را به شما می گویم :

اوّل این که : هر گاه نماز می خوانم ، روحم در بالاست و جسم خود را که در حال نماز است ، مشاهده می کنم و در حقیقت روحم از بدنم جدا می شود .

دوم اینکه : مدتی است که شب ها نمی توانم بخوابم ، زیرا می بینم همه ی اشیاء مشغول ذکر خدا هستند و با مشاهده ی آن وضع ، از خوابیدن حیاء می کنم .[11]

خداوند در قرآن می فرماید : وَإِن مِّن شَىْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَـٰكِن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ؛ و هیچ موجودی نیست جز آنکه تسبیح و حمد او می گوید ولی [بسیاری از] شما تسبیح آن را نمی فهمید. [12]

‌‎‎‌‎‎‎‌‎‌‎‎‌‎‎‎‌ دستور خدا برای خوشبختی انسان

آیت الله مصباح یزدی : استاد ما آیت الله بهجت برای اهمیت نماز این استدلال را می آورند که :

خداوند مىخواهد بندگانش را هدایت كند و به كمال سعادت برساند بر مطالبى كه بیشتر در سعادت انسان مؤثّر است یا بیشتر تأكید مىكند، نه چیزهاى پیش پا افتاده.

بنابراین، اگر بخواهیم بدانیم چه چیزهایى بیشتر موجب سعادت انسان مىشود، باید ببینیم خداوند بر چه چیزهایى بیشتر تأكید كرده، هر مطلبى كه در قرآن و روایات و كلمات اهل بیت (علیهم السلام) و سیره عملى آنان بیشتر مورد توجّه بوده، معلوم مىشود در تكامل انسان بیشتر مؤثّر است...

و روایات فراوان درباره رعایت وقت نماز، حضور قلب در نماز، آداب نماز وجود دارد كه شاید در هیچ بابى از ابواب فقه و دستورات شرع این همه دستور نداشته باشیم، پس مهمترین چیزى كه انسان را به سعادت مىرساند همین نماز است. بنابراین باید به نماز اهمیت داد. [13]

‌‎‎‌‎‎‎‌‎‌‎‎‌‎‎‎‌ فایده دائم الذکر بودن

آیت الله محمّد حسین احمد فقیه یزدى : آیت الله بهجت بارها مى فرمودند كسى كه دائم الذكر باشد پیوسته خود را در محضر خدا مى بیند و با خدا گفتگو مى كند. [14]

[در حدیث قدسی هم داریم که خداوند به حضرت موسی می فرماید من همنشین کسی هستم که مرا یاد کند ؛ أَنَا جَلِيسُ مَنْ ذَكَرَنِي] [15]

راه حضور قلب از نظر آیت الله بهجت

حجت الاسلام والمسلمین شیخ هادی قدس شاگرد آیت الله بهجت رضوان الله علیه:

روزى از آقا پرسیدم: آقا، چه كار بكنم در نمازم حضور قلب بیشتر داشته باشم؟

آقا ابتدا سر به پایین افكند سپس سرش را بلند كرد و فرمود: " روغن چراغ كم است. "

من به نظر خودم از این جمله این معنى را فهمیدم كه یعنى معرفت [و شناخت ما نسبت به خداوند] كم است و ایمان قلبى و باطنى ضعیف است، وگرنه ممكن نیست با شناخت كافى، قلب حاضر نباشد. [16]

شبهه : به جای نماز شب تفکر می کنم که از یکسال عبادت برتر است!!

حجت الاسلام والمسلمین شیخ هادی قدس : آیت الله بهجت نقل می‌کردند که یكى از علماى بزرگ نجف اشرف هنگام سحر و وقت نماز شب پسر نوجوانش را كه در اطاق آقا خوابیده بود صدا زد و گفت: برخیز و چند ركعت نماز شب بخوان. پسر پاسخ داد: چشم.

آقا مشغول نماز شد و چند ركعت نماز خواند. ولى آقا زاده برنخاست. مجدّداً آقا او را صدا زد كه: پسرم، پا شو چند ركعت نماز بخوان. باز پسر گفت: چشم. آقا مشغول نماز شد ولى دید فرزندش از رختخواب برنمى خیزد، براى بار سوّم او را صدا زد.

پسر گفت: حاج آقا، من دارم فكر مى كنم، همان فكرى كه درباره آن در روایت آمده است كه امام صادق (علیه السلام) مى فرماید: " تَفُكّرُ ساعَة خَیرٌ مِنْ عِبادَةِ سَنَة " یك ساعت تفكر بهتر از یك سال عبادت است.

آیت الله العظمى بهجت فرمودند: آقا پرخاش كرد و گفت:...

(خود آیت الله بهجت كلمه را بر زبان جارى نكرد، ولى ما همه فهمیدیم كه آن بزرگ مرد فرموده بود: پدر سوخته! آن فكرى از عبادتِ یك یا شصت سال بهتر است كه انسان را به خواندن نماز شب وادارد، نه اینكه انسان وقت نماز شب دراز بكشد و فكر بكند و به این بهانه از خواندن آن شانه خالى كند. [17]

عبادتی که کمر شیطان را می شکند

حجت الاسلام والمسلمین سید رضا خسروشاهی : آیت الله بهجت می‌فرمودند سجده طولانى از عباداتى است كه كمر شیطان را مى شكند، اما كسى كه سجده طولانى انجام مى دهد باید مواظب باشد كه مرتكب ریا نشود، و به عنوان طنز و مثال مى فرمودند: بعد از سجده باید جلوى آینه بایستد و ببیند آیا جاى مهر در پیشانى اش نقش بسته یا نه؟ اگر نقش بسته بود مقدارى بمالد تا اینكه به صفت رذیله ریا مبتلا نشود. [18]

تصرف آیت الله بهجت برای بیداری نماز شب

استاد مهدی هادوی تهرانی : در دوران جنگ یكى از كسانى كه مى خواست به جبهه برود، خدمت آیت الله بهجت مى رسد و عرض مى كند: مى خواهم به جبهه بروم، ولى نگران هستم كه توفیق نماز شب را پیدا نكنم.

آقا فرموده بودند: من براى نماز شب شما را بیدار مى كنم. آن آقا مى گوید: مدّتى كه در جبهه بودم، همواره براى نماز شب بیدار مى شدم. [19]

[طلبه ای می گفت تقریباً هیچ شبی برای نماز شب بلند نمی شدم، مدتی پس از رحلت ایشان در یک شب عبادتی را انجام دادم و به ایشان هدیه کردم و عرض کردم اگر امشب برای نماز شب مرا بیدار کردید ثواب آن را به خود شما هدیه می کنم و آن شب با اینکه خسته بودم، با کمال تعجب بلند شدم و نشاط خوبی هم برای خواندن نماز شب پیدا کردم]

آیا خدا ما را آفریده تا فقط او را عبادت کنیم؟

جواب : خلقت انسان دو هدف میانی و نهایی دارد. همان‌گونه که هدف میانی از رفتن به دانشگاه گرفتن مدرک و هدف نهایی رسیدن به ثروت و مقام و جایگاه اجتماعی است.

در آیه ۵۶ سوره ذاریات هدف میانی آفرینش آمده است که : " وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیعْبُدُونِ " و من جنّ و انس را نیافریدم مگر برای اینکه مرا (به یکتایی) پرستش کنند.

اما هدف نهایی در این حدیث قدسی آمده است که :

عَبْدِي أَطِعْنِي أَجْعَلْكَ مِثْلِي، أَنَا حَيٌّ لَا أَمُوتُ، أَجْعَلْكَ حَيًّا لَا تَمُوتُ، أَنَا غَنِيٌّ لَا أَفْتَقِرُ، أَجْعَلْكَ غَنِيًّا لَا تَفْتَقِرُ، أَنَا مَهْمَا أَشَأْ يَكُنْ، أَجْعَلْكَ مَهْمَا تَشَأْ يَكُنْ. [20] ؛ ای بنده من، مرا اطاعت کن، تاتو را همانند خود سازم. همان طور که من زنده هستم و نمی میرم، تو هم همیشه زنده باشی. و همان طور که من غنی هستم و فقیر نمیشوم، تو هم همیشه غنی باشی و فقیر نشوی. و همان طور که من هرچه می‌خواهم می‌شود، تو هم هرچه بخواهی بشود؟

چرا توفیق نماز شب از من گرفته شده است؟

استاد فرحزاد : گاهی سؤال می‌کنند: ما نماز شب می‌خواندیم، زیارت می‌خواندیم، قرآن می‌خواندیم، روزه می‌گرفتیم، ناگهان تمام این توفیقات قطع شده است. چرا چنین اتفاقی می‌افتد؟

گاهی غرور باعث میشود که از این خیرها محروم شویم. یعنی چند وقت نماز شب می‌خواند و فکر می‌کند خبری شده! چند وقت روزه می‌گیرد، ذکر می‌گوید، اعتکاف می‌رود، سر خود را بالا می‌آورد و می‌گوید کار من خیلی درست است. خدا چنان او را می‌خواباند که به خود نبالد و خود را سرزنش کند و بگوید: وای بر من که از همه اینها بدتر هستم! من به این حال دوم او غبطه می‌خورم. این از هزارها عبادت بالاتر است.

آدم احمق دو رکعت نماز می‌خواند و می‌گوید: چرا بر من وحی نازل نمی شود؟ [21]

تعویض جایگاه عابد و فاسق

امام صادق علیه السلام فرمودند: دو نفر وارد مسجد شدند. یک نفر عابدی بود که سجاده آب می‌کشید و همیشه مشغول عبادت بود و به خود افتخار می‌کرد و می‌بالید و تفاخر می‌کرد و دیگران را تحقیر می‌کرد. یک نفر هم فاسق و گناهکار بود. پشیمان شده بود، می‌گفت: بروم مسجد توبه و خود را اصلاح کنم.

هر دو در یک مسیر به مسجد می‌آمدند. عابد به خود بالید و گفت: چرا او به مسجد آمده و مسجد را ملوث و آلوده کرده است. اینجا جای من است. با تبختر و خیلی از خود راضی و متکبرانه دو رکعت نماز خواند. آن فاسق هم با شرمندگی و انفعال دو رکعت نماز خواند.

امام صادق ع فرمود: این دو از مسجد بیرون آمدند و خدا جای آنها را عوض کرد. یعنی فاسق شد مؤمن و بنده خوب خدا و خدا آن عابد را به خاطر تفاخر و تکبر و عجب و غرور به زمین زد و عبادات او را باطل کرد.

مواظب باشیم غرور ما را نگیرد. یکی از راههای رهایی از عجب و غرور این است که همیشه خدا را ببینیم. اگر خدا را ببینیم، اصلا خود را نمی بینیم.

در تعقیبات نماز ظهر می خوانیم : اللَّهُمَّ مَا بِنَا مِن نِعمَةٍ فَمِنکَ لَا إِلَه إِلَّا أَنت؛ [22] خدایا، هر نعمتی که به ما برسد از سوی توست، خدایی جز تو نیست! [23]

اهمیت صلوات از نگاه آیت الله بهاءالدینی

آیت الله بهاءالدینی : ما به زیارت اهل قبور هم که می رویم به جای قرآن و حمد و سوره صلوات می‌فرستیم سه صلوات به جای یک همه، چون همه خیرات از نبی خاتم است.

آیت الله بهاءالدینی : هر اندازه هم اوضاع و احوال آدمی در برزخ خوب باشد و متنعم به نعمت های الهی، باز چشم به دنیا دارد تا توسط فرزندان و خویشان و دوستان خیراتی برای او برسد و موجب ترفیع درجه از درجات عالم قبر و برزخ گردد. صلواتی که بر نبیّ خاتم و و اهل بیت او فرستاده می‌شود ترفیع درجات است با اینکه پیامبر در اعلا درجه از مقام و موقعیت است‌. [بنابراین هدیه خیرات به اموات یا برای رفع گرفتاری آنان است است یا برای ترفیع درجه آنان] [24]

دو نکته نمازی از آیت الله بهاءالدینی

آیت الله بهاءالدینی : حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف پیغام دادند در قنوت نماز به من دعا کنید. [ایشان در قنوت نمازشان دعای اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ ... را می خواندند] [25]

آیت الله بهاءالدینی : برای رهایی از مشکلات و رسیدن به حاجات نذر کردن گوسفند برای فقرا ، خواندن حدیث کسا به طور پی در پی ، پرداخت صدقه و ختم صلوات را حسّ کردیم. [برای نماز خوان شدن فرزند از این نذرها استفاده کنید ، ان شاء الله اثرکذار باشد] [26]

روزنه ای باز بگذاریم

کربلایی احمد میرزا حسنعلی تهرانی : زمانی در نزدیکی منزل ما زن بدکاره‌ای زندگی می‌کرد که هر شب تا نیمه‌های شب در مجالس بزم و عیاشی و فساد به سر می‌برد.

می‌گفتند او هر وقت به منزل برمی‌گشت، بلافاصله غسلی می‌کرد و سجاده پهن می‌کرد و دو رکعت نماز می‌خواند.

به او گفتند: " این کارا چیه و این نماز چیه؟ " [یا رومی روم یا زنگی زنگ]

پاسخ داده بود: " می‌خواهم راه آشتی با خداوند را نبندم تا اگر روزی خواستم با او آشتی کنم، روی برگشت داشته باشم. "

و درست از همین راه آشتی، باعث شد که او پس از مدتی نجات یافت.

قضیه این‌گونه بود که یکی از بازاری‌ها زمانی عاشق او شد و با او ازدواج کرد، سپس او را با خود به مکه برد، در همان‌جا توبه‌اش داد و پس از مدتی، آن زن تبدیل به یک زن عابده شد.

[گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند * نگاه دار سر رشته تا نگه دارد] [27]

در مجلس عزای امام حسین شرکت می کنم ولی نماز نمی خوانم

در این صورت از دوستداران امام حسین هستی ولی از شیعیان حضرت نخواهی بود.

امام صادق علیه‌السلام: لَیسَ مِنْ شِیعَتِنَا مَنْ قَالَ بِلِسَانِهِ وَ خَالَفَنَا فِی أَعْمَالِنَا وَ آثَارِنَا وَ لَكِنْ شِیعَتُنَا مَنْ وَافَقَنَا بِلِسَانِهِ وَ قَلْبِهِ وَ اتَّبَعَ آثَارَنَا وَ عَمِلَ بِأَعْمَالِنَا أُولَئِكَ شِیعَتُنَا.

از شیعیان ما نیست کسی که به زبان [از دوستی ما] دم زند، اما در اعمال و اخبار ما با ما مخالفت کند. و لیکن شیعه ما کسی است که با زبان و قلبش با ما موافق باشد و از اخبار ما پیروی کند و همانند ما عمل کند. [28]

[1] من هدی القرآن ، ج ۹ ، ص ۳۴۱.

[2] معارج ، آیه ۲۳.

[3] استغفار راه رهایی از تنگناها ؛ ص: 137.

[4] مردانه به میدان بیایید ص: ۲۸۵.

[5] بحار الأنوار ، ج ۱۴ ، ص۵۰۰.

[6] سوره حجر ؛ آیه 39.

[7] استغفار راه رهایی از تنگناها ؛ ص: ۱۴۲.

[8] بحارالانوار ، ج ۷۰ ، ص ۳۶۴.

[9] الأمالی للطوسی ، ص ۵۲۸.

[10] استغفار راه رهایی از تنگناها ؛ ص: ۱۶۲.

[11] ز مهر افروخته ، ص 204.

[12] سوره ی اسراء ، آیه 44.

[13] بهجت عارفان در حدیث دیگران ؛ ص: ۴۱.

[14] بهجت عارفان در حدیث دیگران ، ص ۸۴.

[15] بحار الأنوار ؛ ج ۱۳ ؛ ص: ۳۴۵.

[16] بهجت عارفان در حدیث دیگران ؛ ص: ۹۳.

[17] بهجت عارفان در حدیث دیگران ؛ ص: ۱۰۸.

[18] بهجت عارفان در حدیث دیگران ؛ ص: ۱۱۸.

[19] بهجت عارفان در حدیث دیگران ؛ ص: ۱۲۷.

[20] الجواهر السنیة ، ۷۰۴.

[21] یک گام تا خدا ؛ ص: ۳۲۱.

[22] البلد الامین ، ص ۱۵ ؛ تعقیب نماز ظهر.

[23] یک گام تا خدا ؛ ص: ۳۲۴.

[24] حسین حیدری کاشانی ؛ "سیری در آفاق" ؛ ص: 271 و ۳۰۹.

[25] آیت بصیرت ، ص ۱۹.

[26] آیت بصیرت ، ص۱۴.

[27] کتاب "تندیس عشق" نوشته حمید احمدی جلفایی.

[28] وسائل‌الشیعه ، ج۱۵ ، ص۲۴۷.