بلوغ پسران

چه بگوییم و چگونه بگوییم؟

جلسه 1

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

بنده رحیمیان هستم توفیق دارم که چند جلسه در خدمت شما باشم با پاسخ به این پرسش که در رابطه با احکام بلوغِ پسران و وظایف شان به آنها چه بگوییم و چگونه بگوییم تا آثار سوء و منفی نداشته باشد.

باید ابتدا با نشانه‌های بلوغِ پسران آشنا باشیم :

یک. روییدن موی زِبر در اطراف شرمگاه

دو. تمام شدن ۱۵ سال قمری که یعنی ۱۴ سال و شش ماه و ۱۵ روز شمسی می‌شود.

سه. خروجِ مایع لزجی به نام «مَنی» است که با ترشح هورمونی از غده هیپوفیز اتفاق می‌افتد.

خروج این مایع سه تا ویژگی دارد

  1. همراه با شهوت و حسّ لذت است
  2. بعد از اینکه مایع از بدن خارج شد بدن سست می‌شود.
  3. خروج این مایع همراه با جهش اتفاق می‌افتد.

البته ممکن است شخصی در خواب باشد و این سه تا نشانه را متوجه نشود.

یکی از علل سست نمازی برخی نوجوانان این است که یا وظیفه شرعی خودشان را بعد از خروجِ «مَنی» نمی‌دانند یا اینکه وظیفه خودشان را‌ می‌دانند ولی خجالت می‌کشند که چند روز یک بار حوله خودشان را بردارند و در حضور پدر، مادر، خواهر و برادر به سوی حمام بروند برای غسل کردن مخصوصاً برای نماز صبح ـ اگر قبل از نماز صبح این حالت به آنها دست داده باشد ـ

در جلسه‌های بعدی با همدیگر گفتگو می‌کنیم که چگونه آنها را آموزش دهیم آنها را برای انجام وظیفه شرعی شان ترغیب کنیم.

جلسه 2

در ابتدا باید به نوجوانان آموزش دهیم که چند نوع آب است که از بدن خارج می‌شود :

یک. «ادرار» نجس است و با شستنِ محل ادرار وظیفه مان را انجام دادیم و نیازی به غسل ندارد.

دو. «منی» است که وقتی «مَنی» از انسان خارج می‌شود آن لباسی که به «مَنی» آغشته شده باید شسته شودو برای نماز باید غسل انجام بدهیم.

سه. هنگامی که انسان در رابطه با یک موضوعِ جنسی صحبت می‌کند یا صحنه‌ای را می‌بیند یا آبی را که بعد از ادرار از انسان خارج می‌شود.

این آب اگر آغشته به ادرار و «مَنی» نشده باشد پاکِ پاک هست، نیاز به غسل ندارد و حتی نیاز به شستن ندارد.

اگر در بین نماز آن آب از بدن خارج شود نماز باطل نیست، وضوی ما را هم باطل نمی‌کند.

بعضی از نوجوان‌ها فکر می‌کنند که در این صورت نمازِ آنها باطل است یا اگر در حال روزه این آب‌ها از بدنشان خارج شود روزه آنها باطل می‌شود که چنین فکری، فکر اشتباه است.

چهار. وقتی «منی» از بدن انسان خارج می‌شود فقط همان قسمتی که «منی» بهش رسیده نجس است و بقیه بدن انسان پاک است.

حتی اگر بقیه بدن انسان خیس باشد و دست به جایی بگذارد جایی را نجس نمی‌کند.

پنج. به آنها آموزش دهیم که غسل به چه صورتی انجام می‌شود.

غسل ترتیبی و ارتماسی را آموزش دهیم و فیلم‌ها را برایشان ارسال کنیم و به آنان بگوییم که قبل از غسل کردن حتماً ادرار کنند تا مجاری ادرارشان از «منی» تخلیه بشود.

شش. به آنها آموزش بدهیم بعد از ادرار کردن «اِستبراء» کنند تا اینکه مجاری آنها از «ادرار» هم تخلیه بشود که باقی ماندن ادرار در مجاری به مرور زمان ممکنه سبب بیماری هایی بشود.

شیوه «اِستبراء» صحیح در رساله و سایت احکام مراجع تقلید نوشته شده است.

جلسه 3

در جلسه قبل شش نکته را بیان کردیم.

هفت. نکته مهمّی که باید به دانش آموزان آموزش بدهیم این است که «اگر کسی شک کرد آبی که از او خارج شده «مَنی» است یا نه؟»

بنا را بر این می‌گذارد که «منی» نیست و غسلی بر او واجب نشده.

هشت. انسان در چه صورتی اگر در ماهِ رمضان غسل جنابت انجام ندهد، روزه او باطل است؟

انسان‌ها در ماه رمضان پنج حالت دارند:

  1. قبل از اذانِ صبح از خواب بیدار شده و می‌بیند «جُنب» شده و فرصت برای غُسل دارد غسلش را انجام می‌دهد و روزه‌اش صحیح است.
  2. قبل از اذانِ صبح بیدار می‌شود ولی می‌بیند دقایقی بیشتر تا اذانِ صبح باقی نمانده و او فرصتِ غسل ندارد.

یا اینکه زمان زیادی قبل اذان صبح بیدار شده، ولی عمداً غسلش را انجام نداده ـ مثلاً خجالت کشیده ـ و چند دقیقه مانده به اذانِ صبح «تیمّمِ به جای غسل» می‌کند و با طهارتی که از تیمّم کسب کرده وارد اذانِ صبح می‌شود، در این صورت باز هم روزه او صحیح است.

بعد از اذانِ صبح تا طلوع آفتاب فرصت دارد برود غسلش را انجام بدهد و نماز صبحش را با آن غسل بخواند.

  1. بعد از اذانِ صبح بیدار می‌شود و می‌بیند «جُنب» شده چون بعد از اذان متوجه شده، روزه او صحیح است و باید برای نمازِ صبحش برود غسل انجام بدهد.
  2. بعد از اذان صبح خوابیده و مثلاً ساعت ده صبح، یا ساعت سه عصر وقتی از خواب بیدار می‌شود، متوجه می‌شود «جُنب» شده.

چون در طول روز و بعد از اذانِ صبح «جُنب» شده روزه ی او صحیح است.

  1. قبل از اذان صبح بیدار شده و فرصت برای غسل یا تیمّم هم دارد.

عمداً نه غسلی انجام می‌دهد و نه در دقایقِ آخر قبل از اذانِ صبح «تیمّم به جای غسل» انجام‌ می‌دهد.

در این صورت روزه او باطل است و او گناه کرده است.

پس به نوجوانمان یاد بدهیم که در شرایطِ اضطراری که زمانی برای غسل ندارد و یا خجالت می‌کشد حداقل در دقایق آخر «تیمّم به جای غسل» را انجام بدهد.

نُه. به دانش آموز بگوییم که انجام وظیفه‌ای که خدا بر عُهده انسان گذاشته خجالت ندارد و اینجا حیا کردن، حیایِ نادرست است.

و اگر پدر و مادر انسان متوجه بشوند که فرزندشان مقیّد است که تکلیف الهی را انجام بدهد ـ فرزند حوله اش را برمی‌دارد و می‌رود غسلش را انجام می‌دهد و می‌آید نمازش را می‌خواند ـ دلشان خوشحال می‌شوند و آن فرزند را تحسین می‌کنند.

جلسه 4

در جلسات قبل هشت نکته خدمت تون عرض کردم.

ده. نکته‌ مهمّی را که باید به دانش آموز یاد بدهیم این است که هرگاه برای غسلِ جنابت به حمام رفتی با لیف به دقت بدنت را بشور.

چون گاهی اوقات نوجوان از حمام بیرون می‌آید بعد از یکی دو ساعت متوجه می‌شود آثارِ جنابت هنوز بر بدنش باقی مانده است و باید دوباره برود غسل کند و بعضی از نوجوان‌ها خجالت می‌کشند که در فاصله ی زمانی یک ساعت دو بار به حمام بروند، پس وظیفه غسل را انجام نمی‌دهند.

یازده. پدر به فرزند بگوید که : «لباس زیرت را خودت بشور تا حُرمت و احترام تو در نزد مادرت محفوظ باشد». هر چند مادران بزرگوار به روی فرزندانشان نمی‌آورند و لباس آنها را می‌شورند.

دوازده. به آنها بگوییم هرگاه حمام رفتی و غسل هم بر گردنت نیامده بود، بگو :

«خدایا نیت می‌کنم به نیت تمام غسل‌های واجب و مستحبی که بر گردنم آمده است یک غسل انجام بدهم».

وقتی از حمام آمدی بیرون متوجه شدی امروز روز جمعه است غسلِ جمعه پای شما نوشته شده.

یا اگر از حمام بیرون آمدی و متوجه شدی که قبلش شما «جُنب» شدی باز هم غسلِ جنابت را انجام داده‌ای.

اما یادت باشد اگر مطمئن نیستی که غسلِ جنابتی بر گردنت آمده، در این صورت با آن غسلِ احتیاطی نمی‌توانی نماز بخوانی و وقتی بیرون آمدی باید برای نماز وضو بگیری.

سیزده. آنچه بر «جُنب» حرام است را به دانش آموزمان آموزش بدهیم تا او مرتکب حرام نشود.

مثلِ رساندن بدن به خطوطِ قرآن، یا نام خداوند متعال، یا نامِ پیامبران و امامان علیهم السلام ،

مثلِ توقفِ در مسجد،

مثلِ خواندن حتی یک آیه از سوره فصلت، نجم، علق و سوره ی سجده که سجده واجب دارد. البته برخی از مراجع می‌فرمایند فقط آیاتِ سجده واجبِ این سوره‌ها را نباید شخصِ «جُنب» بخواند.

جلسه 5

در این جلسه می‌خواهیم به سه سوال پاسخ بدهیم.

یک. چه کسی وظایفِ نوجوان هنگام بلوغ را به او آموزش بدهد؟

جواب : خداوند متعال این وظیفه را بر دوش پدر خانواده قرار داده است.

او بدون خجالت و شرم و حیا با پسرش صحبت کند و علائم بلوغ را به او یادآور شود و بگوید اگر حالتِ جنابت بر تو اتفاق افتاد خجالت نکش، ناراحت نشو، این یک نشانه مَرد شدن توست و غُسل را انجام بده و نمازت را بخوان.

اگر پدر خانواده نتوانست، از کسی که آگاه به این احکام است و مورد اعتماد است کمک می‌گیرد. مثل عمو یا دایی یا روحانیِ محل که با نوجوان صمیمی هست یا مدیر مدرسه، از معلم دینی یا قرآن، یا از یک روحانی دعوت می‌کند به مدرسه بیاید این احکام را برای نوجوان‌های پسر بیان کند.

در آموزش هم سعی می‌شود از کلماتِ کنایی استفاده بشود به جای کلمات صریح و روشن.

استفاده از طنز و شوخی اگر منجر به بی‌حرمتی و پرده دری نشود خیلی خوب است و فضا را صمیمی می‌کند.

آقا امیرالمومنین علیه السلام وظایف فرزندش را درنامه‌ای به او گوشزد می‌کرد.

آقای علی صفایی حائری کتابی دارد به نام «نامه‌های بلوغ» که وظایف فرزندش را به او یادآوری می‌کرد.

ما هم می‌توانیم در فضای مجازی همین احکام و وظایف را به صورتِ پیام برای پسرمان ارسال کنیم یا کلیپ‌هایی که این مباحث را آموزش داده به صورت خصوصی برای او ارسال کنیم.

دو. زمان شروع این آموزش چه زمانی باشد؟

جواب: حدود ۱۳ سالگی اما اگر پدری متوجه شد در سن ۱۲ سالگی پسرش زیاد عرق می‌کند و بدن او بوی عرق می‌دهد، یا سرعتِ رشد بدن او زیاد شده، یا زیر بغلِ او مو در آمده، یا تُن صدای او تغییر کرده، یا در لباس او مشاهده کردند که آثار جنابت وجود دارد سریع آموزش را شروع می‌کنند.

سه. مکان آموزش کجا باشد؟

پیشنهاد ما این است که در یک مکانِ معنوی و مذهبی باشد تا آموزش به حاشیه نرود و آثار منفی نداشته باشد. مثلاً حرم امامزادگان علیهم السلام باشد بعد از یک زیارت این مباحث مطرح شود. یا در مسجد بعد از اقامه نماز این مباحث مطرح بشود.

البته اگر به صورت دو نفری این مباحث مطرح‌ می‌شود ـ مثل صحبت پدری با پسر خودش ـ خوب است در یک فضای تفریحی مثل فضای خوردن بستنی یا پارک باشد.

اگر معلمان‌ می‌بینند زیادی جمعیت باعث شوخی‌های نابجا می‌شود‌ می‌توانند دانش‌آموزان را در گروه‌های پنج نفره قرار بدهند و آنها را به مثلاً امامزاده‌ای ببرند و آنجا این مباحث را مطرح کنند. کمی جمعیت سبب می‌شود که هر شوخی انجام نشود و او بتواند راحت‌تر این جلسه را مدیریت کند و این مباحث را مطرح کند.

جلسه 6

در جلسه آخر چند نکته پایانی را تذکر می‌دهم :

یک. هنگامِ آموزش نباید ما، سوالاتِ تهاجمی و حالت بازجویی داشته باشیم مثلاً

ـ تا حالا این اتفاقات برای تو افتاده؟

ـ چرا من را خبر نکردی؟

ـ هفته‌ای چند بار «جُنب» می‌شدی؟

ـ چرا همه‌اش یک روز در میان حمام می‌روی؟

ـ من خسته شده‌ام از بس رخت و لباس شستم.

این مباحث باعث می‌شود که نوجوان ما به پنهانکاری روی بیاورد و ممکن است اصلاً نماز را کنار بگذارد یا چند روز با حالتِ جنابت نماز بخواند، از ترس اینکه با رفتنِ به حمام مورد بازخواست قرار گیرد.

دو. خوب است آموزش به صورت تدریجی باشد نه اینکه همه مطالب را در یک جلسه به او آموزش بدهیم.

سه. اگر هنگام گفتگو با فرزندمان متوجه شدیم او حالت سرخ و سفید شدن و خجالت بهش دست داده‌ می‌توانیم گفتگو را به زمان دیگری بیندازیم.

یا از کس دیگری بخواهیم این مطالب را آموزش بدهد.

یا شیوه ی آموزش را از گفتاری به نوشتاری تغییر بدهیم و برای او پیام بفرستیم.

چهار. «جُنب» در خواب تقریباً هر ۱۰ روز یک بار برای نوجوان‌های پسر اتفاق می‌افتد.

البته برخی از کارها این زمان را کوتاه‌تر می‌کند. مثلاً اگر رُمانِ عشقی یا جوک‌های جنسی بخوانند،

دیدن کلیپ‌های مستهجن، شوخی کردن و سخن گفتن با نامحرم.

اگر در مهمانی‌هایی حاضر شوند که زن و مرد نامحرم در کنار یکدیگر هستند و حالت اختلاط دارند.

‌اینها سبب می‌شود تخیّل نوجوان ما به سمتِ گناه زیاد شود.

پنج. ورزش کردن سبب می‌شود که از لحاظ فیزیکی آنها به تعادل برسند و فاصله زمانی بین دو جنابت آنها بیشتر شود.

خوردن غذاهای گرم مثل خرما، فلفل، پیاز، گردو، عسل، زمان احتلام را کاهش می‌دهد.

پوشیدن لباس‌های تنگ و چسبان به خصوص اگر جنس آن از پلاستیک باشد زمانِ احتلام را کاهش می‌دهد.

شش. به طور کلی افزایشِ معنویت در فرزندان سبب می‌شود آنها از تخیلاتِ شیطانی در امان بمانند. مثل حضور در حرم امامزادگان علیه السلام ، در مساجد، در هیئت‌های مذهبی، در پیاده‌روی اربعین، با وضو خوابیدن، رو به قبله خوابیدن، اینها فاصله زمانی بین دو جنابت را در آنها افزایش می‌دهد.

از خداوند متعال درخواست می‌کنیم که من و شما را با وظایف خودمان آشنا بگرداند و فرزندان ما را سربازان خوبی برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار بدهد.