سخنرانی های سه دقیقهای با موضوع نماز
#همنشین_خدا 102 ؛ گل زمین کجاست؟
یا رَبَّ البَیتِ الحَرام
به نام خدای کعبه
سلام به شما معلم عزیز. دعا میکنم طواف خانهی خداوند نصیب من و شما شود.
در روایت آمده پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هنگامِ طواف با کعبه سخن گفت و فرمود:
« الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی شَرَّفَک » [1]، آن خدایی را ستایش میکنم و سپاس میگویم که به تو شرافت داد.
خداوند از هر چیزی گُلش را انتخاب کرد، از زمین کعبهاش را « وَ اخْتَارَ مِنَ الْأَرْضِ مَوْضِعَ الْکعْبَة » [2]
پیامبر اکرم فرمودند: بهترین قطعهی زمین است، سید زمین است، « سَیّدُ البِقاع » [3]
میخواهم چند تا از مواردی که خداوند شرافت به کعبه داد را با هم مرور کنیم:
* خداوند اولین پیامبرش یعنی حضرت آدم را مأمور ساخت کعبه قرار داد.
* در طوفان نوح تخریب شد، خداوند دو نفر از پیامبرانش یعنی حضرت ابراهیم و اسماعیل را مأمور تجدید بنا کرد ؛ « وَ إِذْ یرْفَعُ إِبْراهِیمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَیتِ وَ إِسْماعِیلُ » [4] هر دو خادمِ بیت الله و مأمور طهارت و نظافت کعبه شدند.
* اصحابِ فیل نگاه چپ به این خانه انداختند، خودشان چپ شدند. « فَجَعَلَهُمْ کعَصْفٍ مَأْکول » [5]
* خداوند با تولد امیرالمؤمنین علیه السلام داخل این خانه شرافت این خانه را بالا برد. [6]
* شروع حکومت جهانی حضرت مهدی عجّل الله فرجه الشریف را کنار کعبه قرار داد.
* خداوند اجازه نداده است انسان هنگام قضای حاجت، رو یا پشت به این مکان باشد تا شرافتش لکه دار نشود.
* تشویق کرد که اگر نشستن شما، خوابیدن شما، وضو گرفتن شما، رو به این مکان باشد من پاداش بیشتری به شما میدهم.
*و فرمود: هر یک از بندگانم که روزانه پنج بار میخواهد با من گفتگو کند باید حتما رو به این مکان بایستد تا من گفت و گویش را بپذیرم. « فَوَلِّ وَجْهَک شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرام » [7]
بنابراین وقتی میخواهیم نماز را شروع کنیم اول توجه کنیم رو به چه مکان شریفی ایستاده ایم و بعد بگوییم « اللَّهُ أَکبَر ».
#همنشین_خدا 103 ؛ فنر فشرده نباشیم
یا مُسَبّبُ الاَسباب
به نام فرمانده ای که همه ابزار ثروت، قدرت، لذت و زیبایی، سربازان او هستند.
سلام به شما معلم عزیز. دعا میکنم من و شما از سربازان خوب خداوند باشیم.
میخواهم دو تا از سخنهای خداوند درباره انسان را با هم مقایسه کنیم:
یک.
روزی که آفرید ما را صورت آفرین * از آفریدنِ ما به خودش گفت آفرین
خداوند تبارک و تعالی بعد از خلقت ما در حضور فرشتگان به خودش تبریک گفت و فرمود: « فَتَبارَک اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقین » [8]
دو. مهمان سر سفره دیدهاید، بعد خوردنُ غذا مثل فنرِ فشرده فرار میکند، بنده وقتی نمازش را سریع میخواند و بلافاصله بعد از سلامِ نماز، بدون انجام مستحبات و تعقیبات، سریع فرار میکند و میرود، این پیام را میرساند که خدایا ! حال و حوصله ات را ندارم میروم دنبال حل مشکلاتم. خدایا فرصت همنشینی با تو را ندارم.
خداوند وقتی میبیند بندهاش این جوری رفتار میکند در حضورِ فرشتگان از او گلایه میکند. میگوید: به بنده من نگاه کنید « أَ مَا یعْلَمُ أَنَّ قَضَاءَ حَوَائِجِهِ بِیدِی؟ » [9] آیا نمیداند باز شدن گرههای زندگیاش دست من است؟ !
مشکلِ ازدواج دارد؟ وام میخواهد؟ تست خوب برای کنکور میخواهد؟ شغل خوب میخواهد؟ آیا نمیداند من میتوانم راه میانبر برایش باز کنم، سریعتر به این حوائجش برسد؟ منِ خدای این عالم ارزش آن را نداشتم که بنده ام پنج دقیقه بیشتر با من بنشیند و با من گفتگو کند؟ از من، همان حاجتش را بخواهد؟
آقا امام صادق علیه السلام در فضیلت تعقیباتِ نماز صبح بیان میفرمودند: که چقدر خوب است که در سجاده بنشینم و ذکر و دعا داشته باشیم. شاگرد حضرت از آقا پرسید: گاهی اوقات کار ضروری پیش میآید که لازم است آن کار انجام شود وگرنه فوت میشود. حضرت فرمودند: خُب بعد از نمازش دنبال آن کار برود « یُدْلِجُ فِیهَا وَ لْیذْکرِ اللَّهَ » تا وقتی که با وضو هست در حالی که همان کارها را انجام میدهد ذکر خداوند را هم بگوید [10] و تعقیباتش را هم بخواند در این صورت از کسانی است که تعقیبات نماز را انجام داده است. [11]
پس اگر شما در مسافرتی و ماشین و قطار حرکت میکند
یا کارمند اداره هستی و بعد از نماز در اداره ارباب رجوع منتظرت است
یا مادرِ خانه هستی و میخواهی غذا را درست کنی نوزادت را تَر و خُشک کنی بعد از سلام نماز دنبال آن کارت برو و در حالی که وضو داری تعقیبات نماز مثل تسبیحات حضرت زهراء علیها السلام، آیت الکرسی و ذکر و دعاهای دیگر را هم بخوان.
سعی کنیم برای خداوند وقت بیشتری بگذاریم.
#همنشین_خدا 104 ؛ کف و سقف
یا مَنْ ذِکرُهُ شَرَفٌ لِذّاکِرین
به نام خدایی که هر که او را یاد کرد به بزرگی و شرافت رسید.
سلام به شما معلم عزیز. میخواهم با هم پنج اثر پلکانی نماز را از آیات قرآن مرور کنیم:
پله اول: خداوند میفرماید: « وَ أَقِمِ الصَّلاةَ » نماز بخوان، چون اثرش این است « إِنَّ الْحَسَناتِ یذْهِبْنَ السَّیئاتِ » [12] نماز یک خوبی است که بدی گناه را از بین میبرد. نماز صابونی است که چرک را از روح شما میشوید. پس کف آثار نماز پاک شدن از گناه است.
پله دوم: « إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکرِ » [13] اثر نماز این است که نمیگذارد در گردابِ فحشا و منکر بیفتی، هوایت را دارد تا به درّه گناه نیفتی.
معلوم است هر چه نماز بهتر باشد اثرش بیشتر میشود و ما را بیشتر از گناه دور میکند. پس اثر دوم نماز پاک ماندن از گناه است.
پله سوم: خداوند میفرماید: انسان هَلوع است یعنی وقتی شرّ و بدی به او برسد جَزع و فَزع او بلند میشود جیغ میکشد، ناله میزند که خدایا زیر این آسمان کبود کس دیگری غیر از ما نبود؟ !
وقتی خیر و خوبی به او برسد بخل میورزد به دیگران نمیدهد « إِلَّا الْمُصَلِّین » [14] مگر نمازگزاران، نمازگزاران بخیل نیستند. نمازگزاران در سختیها جزع و فزع نمیکنند. پس از اثر سوم نماز این است قدرت تحمل را بالا میبرد و ما را از بخل دور میکند.
پله چهارم: قرآن میفرماید: « أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکری » [15] نماز بخوان تا به یاد من باشی و هر چه نمازت بیشتر سرشار از یاد من باشد آرامش تو بالا میرود که « أَلا بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب » [16] پس چهارمین اثر نماز آرامش است.
پله پنجم: اگر شخصی بگوید ؛ من در محضر امام زمان عجّل الله فرجه الشریف بودم، حضرت شما را یاد کرد چقدر خوشحال میشوی که آقا منِ ناقابل را یاد کرده است !
خدای امام زمان که با ایشان قابل مقایسه نیست میفرمایند: « فَاذْکرُونی أَذْکرْکم » [17] اگر یادم کنی، یادت میکنم.
در خلوت یادم کنی ـ نماز بخوانی ـ در خلوت هم یادت میکنم.
در جمع یادم کنی، در جمعی بهتر از آن جمع یادت میکنم. [18]
پس وقتی من ضعیفِ سراپا نیاز نماز میخوانم و با نمازم یاد خداوند میکنم ـ همان لحظه ـ خدای قویِ بینیاز من را یاد میکند.
من یادش میکنم با عبادت، او یادم میکند با رحمت.
بنابراین کف آثار نماز پاکی از گناه است سقف آن یاد خداوند بزرگ از بنده کوچکش است.
#همنشین_خدا 105 ؛ بهترین تعقیب نماز
یا مَنْ ذِکْرُهُ حُلْو
به نام خدایی که یادش شیرینِ شیرینِ شیرین است. سلام به شما معلم عزیز.
از خداوند میخواهم شیرینی یادش را به من و شما بچشاند.
خداوند متعال تعقیباتِ متعدد و متنوعی را بعد از نمازها قرار داده و دوست دارد با خواندن آنها بیشتر به او نزدیک شویم، بیشتر به یادش باشیم.
از آیت الله بهجت رضوان الله علیه پرسیدند: کدام تعقیب نماز را بخوانیم بهتر است و پاداش آن بیشتر است؟ ! ایشان موردی را تعیین نکردند. قاعده یاد دادند تا خودمان انتخاب کنیم:
یک. آن تعقیبی که معتبر باشد و در کتابهای معروف شیعه آمده باشد.
دو. آنکه که با خواندنش حضور قلب بیشتری را کسب میکنیم، توجه ما هنگام خواندنش بیشتر به خداست.
سه. مناسب با نیاز ویژه ما باشد. مثلاً جوان است و نیاز به ازدواج دارد. ذکر و دعاهایی که مخصوص ازدواج است.
ازدواج کرده فرزند میخواهد دعاهای مربوط به فرزند.
قرض دارد ذکر هایی که سبب ادای قرض میشود، طول عمر میخواهد، مرگ آسان میخواهد، شفاعت پیامبر میخواهد، از بین ادعیه آن ها را انتخاب کند.
و فرمودند: که سعی کنید بر آن تعقیبی که میخوانید مداومت داشته باشید. چون شرط اثر گذاری دعاها مُداومت ـ یعنی همیشه خواندن آنها ـ است.
متن ایشان را من برای شما میخوانم:
تمامی آنچه که از تعقیبات در کتابهای معروف و معتبر ذکر شده، چه تعقیبات مشترک و چه تعقیبات مخصوص به هر نماز واجب، چه به صورت مفصل و چه به صورت مختصر، [نماز گزار میتواند] با در نظر گرفتن گنجایش وقت، آنها را بجا آورد. پس برترین آن، صحیح و ثابت از آنهاست [یعنی سند آن معتبر باشد و همیشه بر آن تعقیب مداومت داشته باشد]... و در میان ادعیه صحیح، آنهایی را انتخاب کند که هر چه که حضور قلب در آن بیشتر باشد یا با حال نمازگزار و نیازهای ویژه او سازگاری بیشتری داشته باشد. [19]
از ایشان سؤال پرسیدند که دعای « اَللَّهُمَّ کُن لِوَلیّکَ » از اعمال مختص شب ۲۳ ماه رمضان است آیا میتوانیم در قنوت نماز یا تعقیبات بخوانیم؟
ایشان فرمودند: دعاهای وارده در اَمکنه و اَزمنهی خاص مانند دعاهای وارده در مقامهای مسجد کوفه و دعاهای رجب، مثل دعای « یا مَنْ أَرْجُوهُ لِکلِّ خَیر » و شب قدر مثل دعای « اَللَّهُمَّ کُن لِوَلیّکَ » اختصاصی نیست به گونه ای که نتوان در وقت یا جای دیگری خواند. بلکه میشود دعا را در غیر آن زمان و مکان خواند. [20]
بنابراین وقتی نگاه میکنیم در مفاتیح نوشته تعقیبات مختص نماز صبح، معناش این نیست که فقط بعد از نماز صبح میشود این دعا را خواند ! معنا آن این است که در آن زمان سفارش بیشتری به آن دعا شده و اثر بیشتری آن دعا دارد.
#همنشین_خدا 106 ؛ علت اختلاف احکام
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز
بدون مقدمه میخواهم به یک پرسش پاسخ بدهیم: آن هم این است که خداوند یکی است و پیامبر هم یکی و حرف هایشان هم یکی است، پس چرا نظر مراجع تقلید مختلف است؟
یکی میگوید: وضو و نماز این گونه صحیح است و یکی دیگر میگوید: وضو و نماز آن گونه صحیح است ! علت اختلاف فتوای آنها چیست؟
قبل از اینکه پاسخ را بدهم سه مقدمه خدمت شما عرض میکنم:
نکته اول: بین متخصصین رشتههای دیگر هم اختلاف نظر است. مثلاً پزشکی میگوید ؛ این بیمار با دارو خوب میشود یکی دیگر میگوید ؛ باید حتماً عمل جراحی انجام دهد تا خوب شود.
نکته دوم: حُکم خداوند در هر مسئله ای یک چیز است.
اگر مرجع تقلید در تلاش و دقت نظر به آن رسید، طبق فرموده پیامبر صلی الله علیه و آله « فَلَهُ اَجران » دو پاداش میبرد اجرا تلاش و اجر رسیدن به « حُکمُ الله » و اگر نا خواسته اشتباهی کرد و به حُکم خداوند نرسید « فلَهُ أجرٌ واحِدٌ » به یک پاداش میرسد آن هم پاداش تلاش است. [21]
در این صورت بر خودش و مقلیدین او هیچ گناهی نیست و نزد خداوند عذر دارند.
نکته سوم: در اصول و کلیات، مراجع اتحاد دارند. مثلاً همه میگویند نماز واجب است.
در بیشتر جزئیات هم نظرهایشان یکی است. مثلاً همه میگویند ؛ نماز صبح دو رکعت است، با « اللَّهُ أَکبَر » شروع میشود، با سلام تمام میشود، در نماز سورهی حمد را باید بخوانیم، باید با وضو و رو به قبله باشیم، در هر رکعت یک رکوع و دو سجده داریم. در بعضی از جزئیات با یکدیگر اختلاف نظر دارند.
با این مقدمات خدمت شما عرض میکنم که: علت اختلاف نظر مراجع هوا و هوس نیست، اختلاف در برداشت از آیات و روایات است. که سه از موارد اختلاف را با هم دوره میکنیم.
یک. اختلاف در معانی کلمات: مثلاً قرآن میفرماید: در وضو تا « کَعْب » را مسح بکشید، برخی ها میفرمایند: « کَعْب » برآمدگی روی پا است و بعضی ها میفرمایند: که چالی بعد از برآمدگی، یعنی مَفصَل ساق. به همین خاطر برخی تا برآمدگی روی پا را واجب میدانند و بعضی تا چالیِ بعد از برآمدگی.
دو. اختلاف در علم اصول: مثلاً در ترجیح دو روایت یک مرجع تقلید روایتِ « الف » را ترجیح میدهد و طبق آن فتوا میدهد و مرجع تقلید دیگر روایتِ « ب » را ترجیح میدهد، و این ها همه بحث علمی دارد.
سه. اختلاف در علمِ رجال: مثلاً یک مرجع تقلید تمامِ راویان یک حدیث را ثِقِه و مورد اعتماد میداند و طبق آن روایت کاری را حرام اعلام میکند، ولی مرجع تقلید دیگر برخی راویان آن حدیث را مورد اعتماد نمیداند، آن روایت را کنار میگذارد و آن عمل را حلال اعلام میکند.
ان شاء الله که مُقلّدین خوبی برای مراجع باشیم.
[1] ِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله طَافَ بِالْکعْبَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ الرُّکنَ الْیمَانِی رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى الْکعْبَةِ ثُمَّ قَالَ- الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی شَرَّفَک وَ عَظَّمَک. (الکافی، ج4، ص 410)
[2] امام صادق علیه السلام : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اخْتَارَ مِنْ کلِّ شَیءٍ شَیئاً وَ اخْتَارَ مِنَ الْأَرْضِ مَوْضِعَ الْکعْبَة. (من لا یحضره الفقیه، ج2، ص 243)
[3] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله : بَیتُ اللَّهِ الْحَرَامِ سَیدُ الْبِقَاع. (بحار الأنوار، ج40، ص 54)
[4] سوره بقره، آیه 127.
[5] سوره فیل، آیه 5.
[6] چون شَرَفُ المکانِ بالمکین. شرافت یک مکان به شخصی است که در آن مکان قرار گرفته است.
[7] سوره بقره، آیه 144.
[8] سوره مؤمنون، آیه 14.
[9] الکافی، ج3، ص 269.
[10] َ یدْلِجُ فِیهَا وَ لْیذْکرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّهُ فِی تَعْقِیبٍ مَا دَامَ عَلَى وُضُوءٍ. (الکافی، ج5، ص 310)
[11] عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یقُولُ لَجُلُوسُ الرَّجُلِ فِی دُبُرِ صَلَاةِ الْفَجْرِ إِلَى طُلُوعِ الشَّمْسِ أَنْفَذُ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ مِنْ رُکوبِ الْبَحْرِ قُلْتُ یکونُ لِلرَّجُلِ الْحَاجَةُ یخَافُ فَوْتَهَا فَقَالَ یدْلِجُ فِیهَا وَ لْیذْکرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّهُ فِی تَعْقِیبٍ مَا دَامَ عَلَى وُضُوئِهِ. (وسائل الشیعة، ج17، ص 78)
[12] سوره هود، آیه 114.
[13] سوره عنکبوت، آیه 45.
[14] إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً وَ إِذا مَسَّهُ الْخَیرُ مَنُوعاً إِلَّا الْمُصَلِّین. (سوره معارج، آیه 19 تا 22)
[15] سوره طه، آیه 14.
[16] سوره رعد، آیه 28.
[17] سوره بقره، آیه 152.
[18] قالَ اللّهُ تَعالى : ابنَ آدَمَ، اذکرنی فی نَفسِک أذکرک فی نَفسی. ابنَ آدَمَ، اذکرنی فی خَلاءٍ أذکرک فی خَلاءٍ. ابنَ آدَمَ، اذکرنی فی مَلَأٍ أذکرک فی مَلَأٍ خَیرٍ مِن مَلَئِک. (بحار الأنوار، ج 93، ص 158).
[19] صدای سخن عشق، مجموعه ای از حکمت ها و حکایت های نماز، از زبان آیت الله العظمی بهجت، ص 103.
[20] در محضر آیت الله بهجت، ج 1، نکته 19.
[21] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله : إذا حَکمَ الحاکمُ فاجتَهَدَ فَأصابَ فلَهُ أجرانِ، وإذا حَکمَ فَاجتَهَدَ فَأخطَأَ فلَهُ أجرٌ واحِدٌ. (میزان الحکمة، ج9، ص 487)