سخنرانی سه دقیقه ای نماز
#همنشین_خدا 73 ؛ شکایت خداوند، رضایت خدا
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز
از خداوند میخواهم آنچه به خوبانِ درگاهش کرامت میکند به من و شما هم عنایت کند.
میخواهم با هم یک تصور اشتباه را اصلاح کنیم آن تصور این است که در قنوت، در سجده و در تعقیباتِ نماز باید فقط حاجت آخرتی را از خداوند بخواهیم ! و زشت است، بیادبی است به محضر خداوند اگر حاجت دنیایی را بخواهیم !
در حالی که خداوند « قاضِیُ الْحاجات » است برآورنده نیازهای ماست ؛ چه دنیایی چه آخرتی.
در قرآن فرمودند « اُدْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکمْ » [1] از من حاجت بخواهید تا به شما عطا کنم. نفرمودند حاجت آخرتی ! فرمودند: هر حاجتی که میخواهید از من بخواهید.
حضرت سلیمان حاجت دنیایی خیلی بزرگی از خداوند خواست، گفت: حکومتی به من بده که قدرتش، شوکتش، بینظیر باشد. « هَبْ لِی مُلْکا لَّا ینبَغِی لِأَحَدٍ مِّن بَعْدِی » [2]
خداوند به حضرت موسی فرمودند: حتی حاجتهای خیلی کوچک دنیایی ات را هم از من بخواه. حتی علف گوسفندت، حتی نمک طعامت « حَتَّى عَلَفَ شَاتِک وَ مِلْحَ عَجِینِک » [3]
اهل بیت علیهم السلام به ما یاد دادند در تعقیبات نماز حاجتهای دنیایی هم بخواهیم، طول عمر بخواهیم « اَللَّهُمَّ امْدُدْ لِی فِی عُمُرِی » [4]، رزق و روزی زیاد بخواهیم « وَ أَوْسِعْ لِی فِی رِزْقِی » [5]، سلامتیِ بدن بخواهیم « اَللَّهُمَّ اَللَّهُمَّ اجْعَلِ السَّلَامَةَ فِی نَفْسِی » [6]، از خداوند بخواهیم قرضهای ما را ادا کند « اَللّهُمَّ اقْضِ عَنِّی دَینِی ». [7]
البته خداوند در سوره بقره شکایت میکند از آنهایی که فقط حاجت دنیایی میخواهند و کاری به آخرت ندارند.
در حاجت دنیا هم میگویند، ما این را میخواهیم، این ازدواج، این شغل، این زمین، این امکانات، این فرزند، چه خیر باشد، چه شرّ. چه به نفع ما باشد چه به ضرر ما. در آیه بعد خداوند میفرماید: من راضی ام از کسانی که هم دنیا را میخواهند هم آخرت را و میگویند: در دنیا و آخرت آنچه که خیر ماست به ما عطا کن و اگر به نفع ما نیست آن حاجت را به ما عطا نکن.
« رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً » [8]
#همنشین_خدا 74 ؛ شبیه پیامبران، شبیه فرشتگان
یا حاضِرُ یا ناظِر
ای خدایی که همیشه کنار من هستی و کارم را نگاه میکنی.
سلام به شما معلم عزیز. دعا میکنم لحظه به لحظه من و شما به خداوند نزدیک و نزدیکتر شویم.
با هم میخواهیم به یک پرسش پاسخ بدهیم ؛ آن هم اینکه من میدانم طولانی کردن نماز و طولانی کردن تعقیبات ـ هر دو ـ خوب هستند ! اگر فرصت کم باشد کدام را طولانی کنم بهتر است؟ نماز را یا تعقیبات را؟
مثلاً برای نماز صبح ؛ اگر نماز دو دقیقه و تعقیبات سه دقیقه باشد بهتر است یا نماز را چهار دقیقه بخوانم و تعقیبات یک دقیقه باشد؟
سه جواب خدمتتان میدهم:
یک. دو دوست صمیمی را فرض کنید در مهمانی کنار هم هستند کدام رفتار را انجام بدهم بهتر است؟ ! اینکه دو ساعت در اتاق مشغول پذیرایی از هم باشند و سه ساعت کنار در خروجی مشغول خداحافظی یا چهار ساعت در اتاق مشغول پذیرایی از هم باشند، و یک ساعت آخر را کنار در مشغول خداحافظی باشند؟ خُب معلوم است ! هر چه در اتاق پذیرایی کنار هم بنشینند بهتر است.
آقا امام سجاد علیه السلام فرمودند نمازگزار تا وقتی در نماز است در اتاق پذیرایی خدا، در مقابل او نشسته است « فَهُوَ وَاقِفٌ بَینَ یدَی اللَّهِ » [9] و ما وقتی مشغول تعقیبات هستیم مثل این است که کنار در مشغول خداحافظی هستیم، بنابراین هر چه در اتاق پذیرایی بنشینیم بهتر است.
دو. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند امت من سه گروهند:
اول. شبیه پیامبران: « فَهِمَّتُهُمُ الصَّلَاةُ وَ الزَّکاة » فکر و ذکر آنها نماز و زکات است.
دوم. شبیه فرشتگان: همتشان ذکر گفتن است. ذکرِ سُبْحانَ اللَّه، اَلحَمدُلله، لا اِلهَ اِلَّا اللَّه و...
سوم. شبیه چهارپایان: فقط به خوردن و خوابیدن و نوشیدن فکر میکنند. [10]
ما وقتی داخل نماز هستیم شبیه پیامبران میشویم و وقتی در تعقیبات نماز هستیم مشغول ذکر گفتن هستیم، شبیه فرشتگان میشویم. خُب معلوم است که مقامِ پیامبران از مقامِ فرشتگان بالاتر است، کارشان بهتر است.
سه. قرآن میفرماید « إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ » [11] شیطان دشمن سرسخت شماست. میخواهد شما را به زمین بزند، شما هم با او دشمنی کنید، سعی کنید بینی او را به خاک بمالید.
حالا ما از آقا امام زمان عجّل الله فرجه الشریف میخواهیم بپرسیم با کدام یکی از این دو عمل یعنی نماز یا تعقیبات بهتر میتوانیم به شیطان ضربه وارد کنیم؟
آقا میفرمایند اگر میخواهید بینی شیطان را به خاک بمالید، بدانید با هیچ چیزی مثل نماز نمیتوانید این کار را انجام دهید. « فَمَا أُرْغِمَ أَنْفُ الشَّیطَانِ بِشَیءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ فَصَلِّهَا وَ أَرْغِمْ أَنْفَ الشَّیطَان » [12]
بنابراین طولانی کردن نماز بهتر است از طولانی کردن تعقیبات نماز.
پیشنهاد ما این است: آن ذکرهایی را که میخواهید در تعقیبات نماز بگویید، در رکوع و سجدههای نماز بگویید. و آن دعاهایی که میخواهید در تعقیبات نماز بخوانید، در قنوت و سجده نمازتان بخوانید تا این گونه بیشتر شیطان را زیر پا لِه کرده باشید.
#همنشین_خدا 75 ؛ هم عبادت، هم اطاعت
یا من ذِکرُهُ حُلْوٌ
به نام خدایی که یادش شیرین است شیرینِ شیرین.
سلام به شما معلم عزیز
یک خانم معلم از مرکز تخصصی نماز سؤال پرسیده که من تازه ازدواج کردهام و در زمان مجردی همیشه نیم ساعت قبل از اذان صبح، مشغول نمازِ شب بودمو نمیگذاشتم نماز شبم ترک شود. اما الان بعضی شبها به نمازِ شب موفق نمیشوم. این سبب ناراحتی و اضطراب من شده است. حالا سؤال من این است بین خواندن نماز شب و بودن با شوهر کدام را انتخاب کنم که انتخاب درستی باشد؟
سه جواب به این پرسش میدهیم:
یک. تبریک عرض میکنیم خدمت شما این ازدواج را، بدان ! با این ازدواج خداوند عبادت و نماز شما را گرانتر میخرد.
امام صادق علیه السلام فرمودند: « رَکعَتَانِ یصَلِّیهِمَا مُتَزَوِّجٌ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِینَ رَکعَةً یصَلِّیهِمَا أَعْزَب » [13] یعنی دو رکعت نمازی که الان بعد از ازدواج شما میخوانید، ارزشش از هفتاد رکعت نماز زمان مجردی شما بیشتر است. خداوند بهتر میخرد و پاداش بیشتری به شما میدهد.
دو. از سؤال شما مشخص است که شوهر شما میگوید: به جایِ نماز شب بیا کنار من باش ! اگر این گونه باشد ؛ عبادتِ نماز شب میشود مستحب. اطاعت شوهر میشود واجب. و آقا امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند هرگاه انجام مستحب به واجب ضربه زد ضرر وارد کرد « فَارْفُضُوهَا » [14] مستحب را ترک کن ! رها کن. با این اوصاف شما باید نمازِ شب را ترک کنید.
سه. اینکه چند تا پیشنهاد خدمت شما دارم: یکی اینکه قبل از اینکه بخوابی حتی اگر نیمه شب شرعی هم نشده، نماز شب را بخوان و بعد بخواب. دوم اینکه بگذار فردا قضایش را بجا بیاور. که این دومی سفارش بیشتری شده.
یک آیه بخوانم تا خوشحال شوی: « وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ اللَّیلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً » خداوند کسی است که شب و روز را جایگزین یکدیگر قرار داد « لِّمَنْ أَرَادَ أَن یذَّکرَ أَوْ أَرَادَ شُکورًا » [15] برای کسی که میخواهد یاد خداوند کند یا از نعمتهای خداوند تشکر کند.
شخصی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: گاهی اوقات یک ماه، دو ماه، سه ماه، میگذرد و من، نمازِ شب اصلاً نخواندم ؛ آیا اجازه هست که قضایش را در طول روز بخوانم؟ حضرت فرمودند: بله ! کار او را تأیید کردند. تشویق کردند، که این کار را حتماً انجام بده. بعد این آیه شریفه را تلاوت فرمودند که معنایش این است عبادات مستحبی که در شب از ما قضا میشود، خداوند به لطف و کرمش اجازه داده در طول روز قضایش را بجا بیاوریم. [16]
پس هرگز جای نگرانی و اضطراب نیست. زندگی شیرینی داشته باشید.
#همنشین_خدا 76 ؛ جمله مبهم
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز، شما که دلت نورانی است به کلام اهل بیت علیهم السلام.
میخواهم با هم یک مثال بزنیم تا چند حدیث نماز را بهتر بفهمیم ؛
معلمی به دانش آموزش مشق میدهد و میگوید باید درست بنویسی و بهتر است درشت بنویسی، ریز نباشد. وقتی دانش آموز مشق را نشان میدهد معلم میبیند و میگوید اینکه مشق نیست.
اینکه مشق نیست یکی از این دو معنا را دارد:
یک. درست ننوشتی، برو دوباره بنویس.
دو. درشت ننوشتی، لازم نیست دوباره بنویسی، دفعه بعد دقّت کن درشت بنویسی.
جمله معلم مبهم است که ما با توجه کردن به مشقِ دانش آموز منظور معلم را میفهمیم.
در روایات اهل بیت علیهم السلام یک جمله مبهم آمده به نام « لا صَلاةَ » که با توجه به قرائن مختلف میفهمیم منظور اهل بیت یکی از این سه منظور بوده است:
الف. « لَا صَلَاةَ إِلَّا بِفَاتِحَةِ الْکتَابِ » [17] بدون سوره حمد، نماز، نماز نیست.
ب. « لَا صَلَاةَ إِلَّا بِطَهُور » [18] اگر وضو، غسل یا تیمم انجام ندادی و نماز خواندی، نمازت نماز نیست.
ج. « مَنْ صَلَّى وَ لَمْ یصَلِّ عَلَى النَّبِی وَ تَرَک ذَلِک مُتَعَمِّداً فَلَا صَلَاةَ لَه » [19] اگر در تشهد نمازت عمداً بر پیامبر صلوات نفرستادی، نمازِ تو نماز نیست.
چون این سه مورد از شرایطِ صحت نماز است پس منظور اهل بیت علیهم السلام این است « لا صَلاةَ صَحیحَةً » اگر این سه کار را انجام ندادی، دوباره نمازت را بخوان.
دو. روایاتی که میگوید « فَمَنْ لَا یزَکی لَا صَلَاةَ لَه » [20]کسی که زکات نمیدهد نمازی بر او نیست. یا روایتی که مضمونش این است « لا صَلاة اِلّا بِحُضورِ القَلْب » [21] نمازی که در آن حضور قلب نباشد، نماز نیست.
چون این دو از شرایط قبولی نماز است پس منظور این است « لا صَلاةَ مَقبُولَةً ». اگر اینها را رعایت نکردی لازم نیست دوباره نماز را بخوانی اما اگر دوست داری نمازت مُهر قبولی بخورد دقت کن این دو مورد را رعایت کنی ؛ زکات بدهی و با حضور قلب باشی.
سه. روایاتی که میگوید « لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدِ » [22] همسایه مسجد اگر نمازش را در مسجد نخواند نمازش نماز نیست. یا روایاتی که میگوید « لَا صَلَاةَ لِحَاقِنٍ وَ لَا لِحَاقِب » [23] کسی که در فشار ادرار و مدفوع است اگر به نماز بایستد آن نمازش نماز نیست. چون این دو ؛ یعنی حضور در مسجد و بدون ادرار و مدفوع نماز خواندن از آدابِ نماز است پس اینجا منظور « لا صَلاةَ کامِلَةً » است یعنی اگر این طور نماز خواندی آن نمازی که از تو توقع بود بجا نیاوردی نمره نمازت بیست نبوده است.
پس روایات امامانِ معصوم، مبهم بود که با توجه به روایات دیگر از ابهام در میآید و به یکی از سه جمله « لا صلاة صحیحةً »، « لا صلاة مقبولة »، « لا صلاة کاملة » تفسیر میشود.
سعی کنیم احادیث را خوب بفهمیم و خوب بفهمانیم.
#همنشین_خدا 77 ؛ جامع و کامل
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز ؛ شما که دوست دوستان خدایی و دشمن دشمنان خدا.
شاید این سؤال به ذهن شما هم آمده باشد که چرا در هر نمازی باید حتماً سوره حمد را بخوانیم؟
میخواهم دو پاسخ خدمتتان عرض کنم.
یک. آقا امام رضا علیه السلام فرمودند: علتش این است که این سوره جامعترین و کاملترین سوره قرآن است. این سوره پر از خیر و حکمت دنیا و آخرت است. « جَوَامِعِ الْخَیرِ وَ الْحِکمَةِ فِی أَمْرِ الْآخِرَةِ وَ الدُّنْیا ». [24]
میخواهیم چند تا از مصادیق جامع بودن سوره حمد را با هم دوره کنیم.
در این سوره تشکر از خداوند هست، « اَلحَمدُلله ».
دعا هست، دعا اینکه در راه راست بیاییم و بمانیم « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ».
بیان اعتقادات هست، اعتقاد اینکه، مربّی من و بقیه موجودات خداست « رَبِّ العالَمین ».
اعتقاد اینکه، عالم دیگری وجود دارد ما در آن عالم دوباره زنده میشویم « یَوْمِ الدّین ». آن عالم حساب و کتاب دارد، تنبیه و تشویق دارد، برای کارهای درست و اشتباهی که در این دنیا انجام دادیم.
اعتقاد به اینکه فقط و فقط باید خداوند را عبادت کرد و اطاعت کرد « اِیّاکَ نَعْبُدُ ».
اعتقاد به اینکه فقط در مشکلات باید به خداوند پناه برد و از او کمک خواست « اِیّاکَ نَسْتَعین ».
ما در سوره حمد یاد دوستان خداوند میکنیم یاد کسانی که خداوند به آنها نعمت داده « اَنْعَمْتَ عَلَیهم ».
پناه میبریم به خداوند از دشمنان خداوند ؛ آنهایی که خداوند به آنها غضب کرده « مَغْضُوبِ عَلَیهم ».
برای اینکه جامعیت سوره حمد را درک کنیم پیشنهاد میکنم تفسیر این سوره را در تفسیر نمونه آیت الله مکارم شیرازی یا تفسیر نور استاد قرائتی مطالعه کنید.
دو. ما در نماز از زبان خودمان با خداوند سخن میگوییم و از ۱۱۴ سوره قرآن فقط سوره حمد است که از زبان مخلوق با خالق سخن گفته شده.
ما در نماز از زبان خداوند نمیگوییم « اِیایَّ تَعْبُدون » فقط مرا عبادت کنید. میگوییم « اِیّاکَ نَعْبُدُ » ما بندگان فقط تو را عبادت میگوییم.
نمیگوییم از زبان خداوند که کسانی هستند که « اَنْعَمْتُ عَلَیهِم » من خداوند به آنها نعمت دادهام، از زبان خودمان میگوییم کسانی که تو ای خداوند ! به آنها نعمت دادهای. « اَنْعَمْتَ عَلَیهِم »
جواب این سؤال که چرا در هر نماز باید سوره حمد را بخوانیم این است که کاملترین سوره قرآن سوره حمد است و این سوره از زبانِ مخلوق با خالق سخن گفته است.
[1] وَقَالَ رَبُّکمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکمْ. (سوره غافر، آیه 60)
[2] قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِی وَهَبْ لِی مُلْکا لَّا ینبَغِی لِأَحَدٍ مِّن بَعْدِی. (سوره ص، آیه 35)
[3] حدیث قدسی : یا مُوسَى سَلْنِی کلَّ مَا تَحْتَاجُ إِلَیهِ حَتَّى عَلَفَ شَاتِک وَ مِلْحَ عَجِینِک. (وسائل الشیعة، ج7، ص 32)
[4] إقبال الأعمال، ج1، ص 210.
[5] همان.
[6] الکافی، ج2، ص 550.
[7] إقبال الأعمال، ج1، ص 52.
[8] سوره بقره، آیه 201.
[9] اَلْمُصَلِّی مَا دَامَ فِی صَلَاتِهِ فَهُوَ وَاقِفٌ بَینَ یدَی اللَّه. من لا یحضره الفقیه، ج1، ص 199.
[10] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله : أُمَّتِی عَلَى ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ صِنْفٌ یشْبِهُونَ بِالْأَنْبِیاءِ وَ صِنْفٌ یشْبِهُونَ بِالْمَلَائِکةِ وَ صِنْفٌ یشْبِهُونَ بِالْبَهَائِمِ أَمَّا الَّذِینَ یشْبِهُونَ بِالْأَنْبِیاءِ فَهِمَّتُهُمُ الصَّلَاةُ وَ الزَّکاةُ وَ أَمَّا الَّذِینَ یشْبِهُونَ بِالْمَلَائِکةِ فَهِمَّتُهُمُ التَّسْبِیحُ وَ التَّهْلِیلُ وَ التَّکبِیرُ وَ أَمَّا الَّذِینَ یشْبِهُونَ بِالْبَهَائِمِ فَهِمَّتُهُمُ الْأَکلُ وَ الشُّرْبُ وَ النَّوْم. (جامع الأخبار(للشعیری)، ص : 101)
[11] إِنَّ الشَّیْطَانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا (سوره فاطر، آیه 6)
[12] من لا یحضره الفقیه، ج1، ص 498.
[13] من لا یحضره الفقیه، ج3، ص 384.
[14] إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا. (نهج البلاغه، حکمت 279)
[15] سوره فرقان، آیه 62.
[16] قَالَ لَهُ رَجُلٌ رُبَّمَا فَاتَتْنِی صَلَاةُ اللَّیلِ الشَّهْرَ وَ الشَّهْرَینِ وَ الثَّلَاثَةَ فَأَقْضِیهَا بِالنَّهَارِ أَ یجُوزُ ذَلِک قَالَ قُرَّةُ عَینٍ لَک وَ اللَّهِ ثَلَاثاً إِنَّ اللَّهَ یقُولُ وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ اللَّیلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً الْآیةَ فَهُوَ قَضَاءُ صَلَاةِ النَّهَارِ بِاللَّیلِ وَ قَضَاءُ صَلَاةِ اللَّیلِ بِالنَّهَار. (وسائل الشیعة، ج4، ص 279)
[17] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج4، ص 158.
[18] من لا یحضره الفقیه، ج1، ص 33.
[19] الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج1، ص 343.
[20] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج7، ص 11.
[21] امام صادق علیه السلام : اشغَل قَلبَک بِصَلاتِک، فَإِنَّهُ لا یقبَلُ مِن صَلاتِک إلّاما أقبَلتَ عَلَیهِ مِنها بِقَلبِک. (بحار الانوار، ج 84، ص 224)
[22] امیرالمؤمنین علیه السلام : لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدِ إِلَّا أَنْ یکونَ لَهُ عُذْرٌ أَوْ بِهِ عِلَّة. (دعائم الإسلام، ج1، ص 148)
[23] وسائل الشیعة، ج7، ص 252.
[24] امام رضا علیه السلام : فَقَدِ اجْتَمَعَ فِیهِ مِنْ جَوَامِعِ الْخَیرِ وَ الْحِکمَةِ فِی أَمْرِ الْآخِرَةِ وَ الدُّنْیا. (عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج2، ص 107)