فصل هشتم : قاعده های طلایی
فصل هشتم : قاعده های طلایی :
آیت الله جوادی آملی علمای فقه از یک جمله لا تنقض الیقین باشک قاعده استصحاب را در آوردند و سال ها بحث کردند و کتاب ها نوشتند. بایستی قاعده های پاسخ گویی را در آوریم و متقن و مستحکم کنیم و کتاب کنیم تا طلاب فاضل آنها را یاد بگیرند و هنگام پرسیدن شبهه ای که تا کنون نشنیده اند به آن مراجعه کنند مهمترین منبع قرآن است و کتاب احتجاجات و علل الشریع
قواعدی که با آن بسیاری از شبهات را میتوان جواب داد :
توقیفی بودن عبادات
عبادات اختراعی نیست بلکه توقیفی هستند(در اقوال و افعال ، در گفتار و کردار) : پرستش خداوند باید به گونه ای باشد که او دستور میدهد و هیچ یک از مکلفین حق کم یا زیاد کردن آن را ندارند (هر عملی هر چند مستحب باشد را حق نداریم در نماز انجام دهیم. در دعا مستحب است که آنقدر دست ها بالا رود که بالای سر قرار گیرد ؛ ولی در نماز بایستی دست مقابل صورت باشد نه بالاتر از سر) یعنی چگونگی آن را بایستی خود خداوند توسط پیامبر یا قرآن بیان کنند ، و یا سکوت نمایند ، در غیر این صورت اجازه نداریم کم یا زیاد کنیم. مثلا آیا پیامبر هم برخودشان در تشهد صلوات میفرستادند؟ جواب : بله پیامبر هم بر خودشان درود میفرستادند. و فرمودند : صلوا کما رایتمونی اصلی. پس ایشان هم همین طور صلوات میفرستادند. همچنین پیامبر اسوه هستند پس ایشان جهت اسوه بودن بر خودشان صلوات میفرستادند. عمر بن الخطاب گفت تکتف در نماز با ادب سازگار تر است. شستن پا در وضو برای نظافت بهتر است... گفتن آمین پس از حمد... (مستحب است که بعد از حمد ، الحمد لله رب العالمین گفته شود) (کم یا زیاد کردن= بدعت) (اذان قبل از طلوع فجر را شیعه نمی گوید چون پیامبر چنین کاری نکرده است)
توقیفی یعنی حدود و صورت و كیفیت آن از طرف شارع مقدساسلام معین شده و تخلف از آن جایز نیست ، مانند نماز كه تمام جزئیات و شرایط و موانع آن معین شده و كسی حق ندارد چیزی بر آن بیفزاید یا چیزی از آن كم كند.
البقرة : 128 رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَینِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّیتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَینا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحیم
امتحان عبودیت و بندگی
(عبد و نوکر عقل خودت هستی یا نوکر خداوند) خدا به حضرت ابراهیم گفت سر فرزندت را ببر ابراهیم از خدا دلیل نخواست و خدا هم توضیح نداد الصافات : 102 فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْی قالَ یا بُنَی إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُك)
و به موسی فرار کنید و به حضرت نوح فرمود در بیابان کوفه کشتی بساز.خدا به فرشتگان : میخواهم انسان خلق کنم ، فرشتگان توضیح خواستند اتجعل فیها من یفسد فیها... خدا توضیح نداد و گفت چیزی میدانم که شما نمی دانید انی اعلم ما لا تعلمون فرشتگان گفتند قبول میکنیم.
خدا دستوری میدهد که عقل نمی تواند آن را درک کند تا امتحان شویم که واقعا چقدر خدا را قبول داریم. شیطان گفت : خلقتنی من نار و خلقتنی من طین. خداوند استدلال نکرد و شیطان گفت در عوض دو هزار سال عبادت میکنم و خدا قبول نکرد. الأعراف : 18 قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً
خداوند فلسفه برخی احکام را بیان نکرده است. و گاهی برخی فلسفه ها را میگویند نه همه را.
خداوند دستوری میدهد که عقل ما فلسفه آن ار درک نمی کند ، مثل چرا باید قبل از نماز وضو بگیریم و...
امام صادق به کسی که میگفت : قیام کنید شمشیر هایی در خراسان آماده برای شما هست فرمود : برو داخل تنور... نرفت و بعد یکی از شاگردان آمد رد شود و امام گفت برو داخل تنور... رفت. حضرت فرمودند چند نفر از این ها دارید؟ گفت یک نفر نیست. [1]
درباره حضرت ابراهیم علیه السلام : حنیفا مسلما... اسماعیل گفت : یا ابت افعل ما تومر؟ نگفت دلیلش چه بود؟
در سه جای نماز به این قاعده یادآور میشویم : در سوره حمد : «ایاک نعبد و ایاک نستعین» و در تشهد نماز و اشهد ان محمدا عبده و رسوله... السلام علینا و علی عباد الصالحین
من عبد اله عبّد الله له کل شیء... هدف از بندگی خدایی شدن است. عبدی اطعنی حتی اجعلک مثلی ان اقول....
بندگی کن تا که سلطانت کنند تن رها کن تا همه جانت کننند
ما در روز ده مرتبه از خداوند میخواهیم که بنده او باشیم و هر چه او گفت چشم بگوییم.
اگر یک دم بگویی بنده ی من رود تا عرش اعلا خنده من
بی تو دلی خرم و آباد نیست هر که نه در بند تو آزاد نیست
اهدنا الصراط المستقیم ؛ صراط مستقیم عبد خدا شدن است و هر چه او میگوید بگوییم چشم (ان اعبدونی هذا صراط المستقیم)
چرا خداوند سریع پاداش عبادت را نمی دهد ، به جهت امتحان بندگی ، چون اگر سریع پاداش میداد کسانی که خدا را برای او عبادت میکردند با کسانی که به خاطر پاداش دنیوی عبادت میکنند شناخته نمی شدند.
امتحان میزان عبودیت و بندگی ؛ خداوند برای سنج میزان اطاعت پذیری ما را به اعمال دستور داده اند که ظاهرش مشخص نیست هر چند مخالف عقل نیست ولی فوق عقل هست تا میزان عبودیت ما را بسنجد. مثل داستان ذبح ابراهیم و دریای سرخ و عصای حضرت موسی و... جریان موسی و خضر فوق عقل بود.
علت سجده نور پنج تن در صلب آدم بوده است [2]
حکمت وضو : امام باقر علیه السلام فرموده اند : «وضوء یكی از حدود دستورات الهی است كه خداوند برای شناسایی مطیع و عاصی آن را واجب فرموده است.» [3]
عن الرضا علیه السلام انما امر بالوضوء لیکون العبد طاهراً اذا قام بین یدی الجبّار عند مناجاته ایّاه ، مطیعا له فیها امره... (وسائل الشیعة ، ج1 ، ص367).
گزاره ها : ضد عقل (مخلوق خالق نداشته باشد. دو تا خدا در عالم باشد : محال است دو تا بی نهایت وجود داشته باشد)
طبق عقل :
فوق عقل :
بنده و نوکر عقل خودت یا بنده خدایی؟ دستورات طبق و فوق عقل داریم نه ضد عقل؟
دستورات فوق عقل را وحی میگوییم
پرسش زیاد و اینکه تا فلسفه چیزی را ندانم عمل نمی کنم ، یعنی سوء ظن به خداوند و اینکه به تو اعتماد ندارم
می شود به جای نماز ، صدقه بدهیم؟ پاسخ : باید متعبد بود
امام حسین اباعبدالله هست : نه دستور خدا که حتی به خواست خدا عمل میکند به محمد بن حنفیه فرمودند :
ان الله قد شاء ان یراک قتیلا
ان الله قد شاء ان یراهن سبایا
انسان ها دو گروه :
اول فلسفه نماز و حجاب بعد نماز میخوانم و حجاب
من نماز و حجاب انجام میدهم اگر میشود فلسفه و دلیل آن را بگو.
گروه اول در برابر خدا متکبر هستند ، ویژگی ابلیس «ابی و استکبر» اگر سربازی به فرمانده بگوید : اول بگو برای چی باید اینحا بایستم بعد من پست میدهم متکبر است و سزای آن بازداشت گاه است.
خدا به انسان همه صفاتش را میدهد مگر ازلیت و استقلال در صفات. خدا انسان را حی الذی لا یموت میکند. لازمه ازلیت دو تا بی نهایت است و بی نهایت فقط یکی است. بین مخلوق و ازلیت تناقض است. مخلوق یعنی نقطه شروع دارد و ازلیت یعنی نقطه شروع ندارد. صبغة الله... یعنی رنگ و بو و صفات خدا را بگیرید.
عبدی اطعنی حتی اجعلک مثلی انا اقول لشیء... هدف نهایی خلقت خدایی شدن است.
سه هدف برای خلقت است. هدف مقدماتی ترمینال است و هدف میانی مشهد است و هدف غایی زیارت امام رضا است. هدف نماز و عبادت... و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون. این هدف مقدماتی خلقت است. هدف میانی تقوا است لعلکم تتقون. هدف نهایی : ان المتقین فی جنات و نعیم. عند ملیک مقتدر.
حدیث قدسی : انا مطیع من اطاعنی و جلیس من اجلسنی. البته مطیع با عبد تفاوت دارد.
در اصول دین تقلید درست نیست.باید حتما با عقل توحید و نبوت و معاد و عدالت را اثبات کنی
در فروع دین لازم نیست فلسفه تمام احکام را با عقل بدانی.
1. خیلی ها عالم به الله هستند ولی عبدالله نیستند مثل ابلیس.
دانشمندانی مثل اسحاق نیوتن مقالاتی درباره شناخت خدا داشتند ولی بنده خدا نبودند.
علم چندان که بیشتر خوانی چون عمل در تو نیست نادانی
خدا چشم برزخی انسان را بسته و امتحان ایمان به غیب از او میگیرد به همین خاطر همه علل وجوب نماز را بیان نکرده تا روحیه تعبد که نشان دهنده ایمان به غیب است نشان دهد. اگر همه آثار نماز در دنیا و برزخ قابل مشاهده بود همه دشمنان خدا که با اشتیاق به سوی دنیا میروند ، به سوی نماز میرفتند اما نه برای خدا برای منافع دنیوی.
دوست داشتنی های خدا
ترجیح خواست معبود و محبوب بر خواست خود ؛ عبادات خدا را همانگونه که او دوست دارد بایستی انجام دهیم
عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ : أُمِرَ إِبْلِیسُ بِالسُّجُودِ لِآدَمَ فَقَالَ یا رَبِّ وَ عِزَّتِكَ إِنْ أَعْفَیتَنِی مِنَ السُّجُودِ لِآدَمَ علیه السلام لَأَعْبُدُكَ عِبَادَةً مَا عَبَدَكَ أَحَدٌ قَطُّ مِثْلَهَا قَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ إِنِّی أُحِبُ أَنْ أُطَاعَ مِنْ حَیثُ أُرِیدُ. عربی یا فارسی؟ فارسی بیشتر حال میده. به جای تشکر با نماز با زبانم تشکر میکنم.
شیطان گفت خدایا نظر تو در عبادت مهم نیست، نظر من این است که به جای این سجده عبادت جایگزین قرار می دهم.
خودخواهی جای خدا خواهی را گرفت.
خدای متعال فرمود:
امام صادق: فَقَالَ إِبْلِیسُ : یا رَبِّ أَعْفِنِی مِنَ اَلسُّجُودِ لِآدَمَ وَ أَنَا أَعْبُدُكَ عِبَادَةً لَمْ یعْبُدْكَهَا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لاَ نَبِی مُرْسَلٌ، فَقَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: لاَ حَاجَةَ لِی إِلَى عِبَادَتِكَ إِنَّمَا أُرِیدُ أَنْ أُعْبَدَ مِنْ حَیثُ أُرِیدُ لاَ مِنْ حَیثُ تُرِیدُ فَأَبَى أَنْ یسْجُدَ. (تفسیر القمی، ج ۱۱، ص۴۲، بحارالانوار، ج ۱۱، ص ۱۴۱.)
خداوند فرمود : خواست من این است که آن طور عبادت شوم که من میخواهم، نه آن طور که تو
میخواهی.
قُلتُ لِأَبی جَعفَرٍ علیه السلام : أصلَحَكَ اللَّهُ ، وَقتُ كُلِّ صَلاةٍ أوَّلُ الوَقتِ أفضَلُ ، أو أوسَطُهُ أو آخِرُهُ؟
فَقالَ : أوَّلُهُ ، إنَّ رَسولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قالَ : «إنَّ اللَّهَ عز و جل یحِبُّ مِنَ الخَیرِ ما یعَجَّلُ».
چرا باید در قنوت نماز حاجت خودمان را بخواهیم در حالی که خداوند حاجت ما را میداند؟
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ : وَ قَالَ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی لَیعْلَمُ مَا یرِیدُ الْعَبْدُ إِذَا دَعَاهُ وَ لَكِنْ یحِبُّ أَنْ یبُثَّ (آشکار کند) إِلَیهِ الْحَوَائِجَ وَ إِذَا دَعَوْتَ فَسَمِّ حَاجَتَكَ وَ مَا مِنْ شَیءٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنْ أَنْ یسْأَلَ.
وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ قَالَ قَالَ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یعْلَمُ حَاجَتَكَ وَ مَا تُرِیدُ وَ لَكِنْ یحِبُّ أَنْ تُبَثَّ إِلَیهِ الْحَوَائِجُ. (تشبیه مادر و نوزاد)
(الكافی (ط - الإسلامیة) ؛ ج2 ؛ ص476)
نماز مهمتر است یا روزه؟ یا خمس؟
امام علی میفرمایند : "لَیسَ عَمَلٌ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ الصَّلَاةِ فَلَا یشْغَلَنَّكُمْ عَنْ أَوْقَاتِهَا شَیءٌ مِنْ أُمُورِ الدُّنْیا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ ذَمَّ أَقْوَاماً فَقَالَ "الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ"[4] یعْنِی أَنَّهُمْ غَافِلُونَ اسْتَهَانُوا بِأَوْقَاتِهَا" ؛ [5] خداوند هیچ عملی را به اندازه نماز دوست ندارد. پس نباید کار دنیا شما را از اوقات نماز غافل کرده و به خود مشغول سازد. به راستی خداوند گروهی از مردم را که نسبت به نمازشان بیتوجهند و به اوقات نماز اهمیت نمیدهند ، مورد نکوهش قرار داده و میفرماید : [وای بر نمازگزاران] آنها که در مورد نمازشان سهلانگاری میکنند.[6]
چرا خداوند یکی از نماز ها را هنگام طلوع فجر واجب کرد؟ چون خداوند دوست داشت با شروع روز جدید اولین عمل بندگان عبادت او باشد. أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَحَبَّ أَنْ یبْدَأَ النَّاسُ فِی كُلِّ عَمَلٍ أَوَّلًا بِطَاعَةٍ وَ عِبَادَةٍ فَأَمَرَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ أَنْ یبْدَءُوا بِعِبَادَتِهِ ثُمَّ ینْتَشِرُوا فِیمَا أَحَبُّوا مِنْ مَئُونَةِ دُنْیاهُمْ فَأَوْجَبَ صَلَاةَ الْفَجْرِ عَلَیهِمْ
چرا اذان با الله شروع و با الله تمام میشود؟
فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ فَلِمَ بَدَأَ فِیهِ بِالتَّكْبِیرِ قَبْلَ التَّهْلِیلِ قِیلَ لِأَنَّهُ أَرَادَ أَنْ یبْدَأَ بِذِكْرِهِ وَ اسْمِهِ لِأَنَّ اسْمَ اللَّهِ تَعَالَی فِی التَّكْبِیرِ فِی أَوَّلِ الْحَرْفِ وَ فِی التَّهْلِیلِ اسْمُ اللَّهِ فِی آخِرِ الْحَرْفِ فَبَدَأَ بِالْحَرْفِ الَّذِی اسْمُ اللَّهِ فِی أَوَّلِهِ لَا فِی آخِرِه...
فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ فَلِمَ جَعَلَ آخِرَهَا التَّهْلِیلَ وَ لَمْ یجْعَلْ آخِرَهَا التَّكْبِیرَ كَمَا جَعَلَ فِی أَوَّلِهَا التَّكْبِیرَ قِیلَ لِأَنَّ التَّهْلِیلَ اسْمُ اللَّهِ فِی آخِرِهِ فَأَحَبَّ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یخْتِمَ الْكَلَامَ بِاسْمِه (عیون أخبار الرضا علیه السلام ؛ ج2 ؛ ص106)
چرا نماز در مسجد بخوانیم؟ چه فرقی میکند؟ چرا ثواب فوق العاده زیاد برای نماز در مسجد بیان شده؟ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِجَبْرَئِیلَ علیه السلام یا جَبْرَئِیلُ أَی الْبِقَاعِ أَحَبُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ الْمَسَاجِدُ وَ أَحَبُّ أَهْلِهَا إِلَی اللَّهِ أَوَّلُهُمْ دُخُولًا وَ آخِرُهُمْ خُرُوجاً مِنْهَا. الكافی (ط - الإسلامیة) ؛ ج3 ؛ ص489
فانّ المساجد بیوت اللَّه و احبّ البقاع الیه
امام علی علیه السلام می فرماید :
زن ، بدون زینت نماز نخواند.[1].
و نیز آورده اند :
امام چهارم علیه السلام هنگامی که برای خواندن نماز آماده می شد ، بهترین لباس های خود را در بر می کرد. بعضی سؤال می کردند چرا شما ، بهترین لباستان را در این موقع می پوشید؟
می فرمود : «اِنّ اللهَ جَمیلٌ وَ یحِبُّ الجَمال»
علاوه بر اینکه بایستی به آنچه خداوند دوست دارند تمکین کنیم. بایستی دوست هم داشته باشیم :
یا مُنَی قُلُوبِ الْمُشْتَاقِینَ وَ یا غَایةُ آمَالِ الْمُحِبِّینَ أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَ حُبَ مَنْ یحِبُّكَ وَ حُبَّ كُلِّ عَمَلٍ یوصِلُنِی إِلَی قُرْبِكَ...
خداوند چه چیزهایی را بیشتر دوست دارد؟ یک قاعده مهم در ارتباط با این است که هیچ چیز مثل واجبات انسان را به خدا نزدیک نمی کند و این نزد خدا دوست داشتنی تر از عبادات مستحبی است. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ... مَا تَقَرَّبَ إِلَی عَبْدٌ بِشَیءٍ أَحَبَّ إِلَی مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَیهِ.
برای خواندن نماز دو چیز نیاز داریم : یکی معرفت یکی محبت. اگر محبت به انجام دستورات خداوند را داری ولی معرفتت کم هست میتوانم به تو معرفت بدهم ولی اگر محبت نداری معرفت مشکل تو را حل نمی کند.
در عالم دو گروه وجود داند که با هم فوتبال بازی میکنند؟ حزب الله حزب الشیطان ؛ آیا دوست داری در تیم خداوند باشی و با خداوند ارتباط داشته باشی؟ اگر دوست داری نوع و چگونگی این ارتباط را دوست داری تو انتخاب کنی یا خداوند؟ (امام صادق فرمودند : چرا نارحتی؟ فرمود دختر دار شدم. حضرت فرمودند اگر خداوند میپرسید تو انتخاب میکردی یا من انتخاب کنم ، چه میگفتی؟ گفت انتخاب خدا را ترجیح میدادم. فرمودند خداوند این انتخاب را برای تو انجام داده است.)
چه کنم خدا مرا دوست داشته باشد؟
خداوند درباره فضیلت نماز جماعت فرمودند : هر که نماز جماعت را دوست داشته باشد خدا و فرشتگان او را دوست خواهند داشت.
یا مُحَمَّدُ مَنْ أَحَبَ الْجَمَاعَةَ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ الْمَلَائِكَةُ أَجْمَعُونَ. (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل ؛ ج 6 ؛ ص 445)
حق انتخاب
خداوند به یکی از اصحاب امام صادق علیه السلام دختر عنایت کرده بود. به حضور امام علیه السلام رسید. حضرت دیدند ناراحت است. به او فرمودند:
أَ رَأَیتَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَوْحَى إِلَیكَ أَنْ أَخْتَارُ لَكَ أَوْ تَخْتَارُ لِنَفْسِكَ مَا كُنْتَ تَقُولُ قَالَ كُنْتُ أَقُولُ یا رَبِّ تَخْتَارُ لِی
حضرت فرمود اگر خدا به تو وحی می فرستاد و میفرمود تو انتخاب میکنی یا من، چه می گفتی؟
آن مرد گفت : میگفتم خدایا تو انتخاب کن.
قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدِ اخْتَارَ لَكَ
حضرت فرمودند: الآن هم خداوند برایت انتخاب کرده است.
قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الْغُلَامَ الَّذِی قَتَلَهُ الْعَالِمُ الَّذِی كَانَ مَعَ مُوسَى علیه السلام وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- فَأَرَدْنا أَنْ یبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً أَبْدَلَهُمَا اللَّهُ بِهِ جَارِیةً وَلَدَتْ سَبْعِینَ نَبِیاً.[7]
با ما باشد یا خدا؟ شیوه ارتباط با خدا را من انتخاب کنم یا خدا شیطان گفت شیوه عبادت را من انتخاب میکنم نه تو
آیا قبول داری که باید خدا را عبادت کرد یا نه؟
حضرت ابراهیم فرمودند خدایا شیوه عبادت را تو انتخاب کن و به ما بیاموز
البقرة : 128 رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَینِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّیتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا
زبان سخن گفتن را من مشخص کنم یا نظرسنجی و انتخابات برگزار کنیم یا خدا انتخاب کند؟ خدا فرموده عربی باشد.
چرا نماز عربی؟ آیا زبان واحد یا هر کس به زبان خودش؟ آن زبان واحد را من یا انتخابات یا انتخاب خدا؟
چرا حجاب زنان؟ آیا پوشش داشته باشند یا نه؟ محدوده پوشش را من یا انتخابات یا خدا؟
چرا قبله کعبه؟ آیه هر کس به یک طرف یا سمت واحد؟ آن سمت واحد را من یا انتخابات یا خدا؟
چرا نماز بخوانیم؟ آیا از نعمت های خدا تشکر کنیم یا نه؟ شیوه تشکر را من بگویم یا انتخابات یا خدا بگوید؟
سه اشکال انتخابات :
یا واقعا تقلب میکنند یا کسانی ادعای تقلب میکنند و میگویند : تقلب شده باید بریزم تو خیابان.
پس از چهل سال بگویند پدران ما غلط کردند دوباره رفراندوم برگزار کنیم.
ما را به جبر هم که شده سر به راه کن
خیری ندیده ایم از این اختیارها
آمریکا بگوید اگر به زبان انگلیسی رای ندهید شما را تحریم میکنیم.
چرا خدا نماز را واجب کرده : پاسخ : قال أبو عبد اللَّه علیه السلام : قال اللَّه عزّ و جلّ : عبدی المؤمن لا أصرفه فی شیء إلّا جعلته خیرا له ، فلیرض بقضائی ، و لیصبر علی بلائی ، و لیشكر نعمائی ، أكتبه یا محمّد من الصدّیقین عندی.
امام صادق علیه السلام : خداوند سبحان فرموده : من بنده مؤمنم را وادار به عملی نمی كنم مگر این كه آن عمل برایش خیر باشد. پس به قضاء من راضی باشد و به بلاء من صبر كند و به نعمتهای من شكر نماید. اگر كسی این كارها را بكند ای محمد ، من او را جزء صدیقان خود مینویسم. 219 ؛
الأحزاب : 36 وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَی اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یكُونَ لَهُمُ الْخِیرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً مُبینا.
علت تطبیق عالم تشریع با عالم تکوین
یاد آوری و ذکر : انسان از ماده نسیان است فراموشی و غفلت. برای مبارزه با این دو آفت نیازمند ذکر و یاد آوری هستیم. توصیه برخی پزشکان : روی کاغذی اضافه وزن خود را بنویسید (مثلا 10 کیلو) آن کاغذ را در جیبتان بگذارید و در طول روز مرتب آن را مرور کنید. روی هدف خود تمرکز کنید و از خود بپرسید در این چند ساعت کاری که مخالف هدف باشد انجام داده اید یا نه؟ ما هم در طول روز پنج بار مرور میکنیم که بنده خدا هستیم و از خود میپرسیم کاری که مخالف هدف بندگی هست انجام داده ایم یا نه؟
و ذکر فان الذکری تنفع المؤمنین
یاد خداوند ؛ چرا باید نماز بخوانیم؟ اقم الصلاة لذکری.
چرا از بین همه عبادات نماز از همه بالاتر است؟ چون خداوند یاد خودش را ازهمه چیز بیشتر دوست دارد و لذکر الله اکبر و بالاترین یاد خداوند نماز است.
در نماز یاد قلبی و یاد زبانی و یاد عملی داریم.
امام رضا علیه السلام علت واجب شدن نماز : لِئَلَّا ینْسَی الْعَبْدُ سَیدَهُ وَ مُدَبِّرَهُ وَ خَالِقَهُ فَیبْطَرَ وَ یطْغَی وَ یكُونَ ذَلِكَ فِی ذَكَرِهِ لِرَبِّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ قِیامِهِ بَینَ یدَیهِ زَاجِراً لَهُ عَنِ الْمَعَاصِی وَ مَانِعاً لَهُ مِنْ أَنْوَاعِ الْفَسَادِ.
(من لا یحضره الفقیه / ج1 / 215)
چرا قبولی همه اعمال وابسته به قبولی نماز است؟ چون نماز بالاترین یاد خداوند است و کسی که نماز نخوانده است خداوند را یاد نکرده است و خداوند میفرماید اعمال کسی که به فکر من نیست را نمی پذیرم...
چه نوع گریه ای سبب بطلان نماز میشود؟ اگر برای یاد خداوند باشد اشکالی ندارد...
نگاه كردن به چهره ی عالِم عبادت است؟
سؤال : آیا روایتی كه میفرماید : « أَلنَّظَرُ إِلی وَجْهِ الْعالِمِ عِبادَةٌ » از باب این است كه انسان را به یاد خدا میاندازد؟
جواب : بله ، در روایت است كه از حضرت عیسی 7سؤال كردند : « یا رُوحَ اللّهِ مَنْ نُجالِسُ؟ فَقالَ 7 : جَالِسُوا مَنْ یذَكِّرُكُمُ اللّهَ رُؤْیتُهُ ، وَ یزِیدُ فِی عِلْمِكُمْ مَنْطِقُهُ ، وَ یرَغِّبُكُمْ فِی الاْآخِرَةِ عَمَلُهُ » ای روح خدا ، با چه كسی مُجالست و هم نشینی كنیم؟ فرمود : با كسی كه دیدن او شما را به یاد خدا میآورد ، و سخن او بر دانش شما میافزاید ، و عمل او شما را به آخرت علاقمند میكند. (در محضر بهجت ؛ جلد2 ؛ نکته 1261)
یاد پیامبر ؛ چرا در اذان و تشهد یاد پیامبر میکنیم در حالی که نماز عبادت خداوند است؟ رفعنا لک ذکرک
أَرَادَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی أَنْ لَا ینْسِیهُمْ أَمْرَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فَفَرَضَ عَلَیهِمُ الصَّلَاةَ یذْكُرُونَهُ فِی كُلِّ یوْمٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ ینَادُونَ بِاسْمِهِ وَ تَعَبَّدُوا بِالصَّلَاةِ وَ ذِكْرِ اللَّهِ لِكَیلَا یغْفُلُوا عَنْهُ وَ ینْسَوْهُ فَینْدَرِسَ ذِكْرُهُ.
یاد معاد و آخرت : چگونه حضور قلب؟ صل صلاة مودع.
چرا در هر رکعت دو سجده؟ یادآوری مبداء و معاد و آخرت. روزی وَ تَأْوِیلُ السَّجْدَةِ الْأُولَی أَنْ تُخْطِرَ فِی نَفْسِكَ وَ أَنْتَ سَاجِدٌ مِنْهَا خَلَقْتَنِی وَ رَفْعُ رَأْسِكَ تَأْوِیلُهُ وَ مِنْهَا أَخْرَجْتَنِی وَ السَّجْدَةُ الثَّانِیةُ وَ فِیهَا تُعِیدُنِی وَ رَفْعُ رَأْسِكَ تُخْطِرُ بِقَلْبِكَ وَ مِنْهَا تُخْرِجُنِی تَارَةً أُخْرَی. (بحار الأنوار (ط - بیروت) ؛ ج81 ؛ ص254)
- «مِنْها خَلَقْناكُمْ وَ فیها نُعیدُكُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْری» ؛ (طه : 55)
مهمترین فلسفه عزاداری اهلبیت یاد آوری است : علت فضیلت زیاد سجده بر خاک امام حسین و استفاده از تسبیح تربت یاد آوری امام حسین است.
جمله مهم : تک تک مقدمات و مقارنات و تعقیبات نماز پر است از یاد آوری و تکرار عقاید. وظیفه ما تصحیح و تحکیم و تکرار اعتقادات است و نماز به ما کمک میکند.
نماز چگونه انسان سازی میکند و کارخانه انسان سازی است؟ با قاعده یاد آوری ؛ یاد آوری آخرت و قیامت و...
من اکثر من ذکر الآخرة قلت معصیتُه
اذان یاد آوری و تکرار و تلقین اعتقادات است و کارت دعوت خدا برای ملاقات با او (المصلی یناجی ربه)
نماز یادآوری میکنه بالاترین لذت تو من خدا هستم. هدف خلقت رسیدن به من هست و بقیه حاشیه است و خدا اصل است
قاعده لطف :
چرا گفته اند : مسجد زن خانه اش است؟ چرا زنان را از ثواب رفتن به مسجد محروم میکنند.
خدا نفرموده مسجد رفتن بر زنان حرام است. و پیامبر فرموده اگر زنان برای مسجد رفتن اجازه خواستند آنها را محروم نکنید.
رسول اللّه صلی الله علیه و آله :
لا تَمنَعوا نِساءَكُمُ المَساجِدَ ، و بُیوتُهُنَّ خَیرٌ لَهُنَّ.
لا تَمنَعُوا النِّساءَ حُظوظَهُنَّ مِنَ المَساجِدِ إذَا استَأذَنوكُم.
این از قاعده لطف خداست که تمام پاداش مسجد را به زن میدهد حتی اگر به سوی مسجد نرود و وقت نگذارد.
إِنَّ اللَّهَ لَطیفٌ خَبیر (لقمان ؛ آیه 16)
اللَّهُ لَطیفٌ بِعِبادِهِ یرْزُقُ مَنْ یشاء (شوری : 19)
إِنَّ اللَّهَ كانَ لَطیفاً خَبیرا (أحزاب : 34)
چرا زنان نمی توانند امام جماعت شوند؟
خدا از باب لطف این وظایف را از بر داشته است. ولی مقام و امتیاز زن در پیش خدا به امام جماعت بودن نیست. همچنین تکالیف زن یا مرد منطبق بر ویژگی های روحی و جسمی و امتیازاتی است که به او داده است.
چرا خداوند نماز قضای پدر را بر عهده ورثه گذاشته؟
این سؤال به دو سؤال تبدیل میشود.
آیا خدا اجازه داده کوتاهی ها در انجام وظیفه جبران شود حتی بعد از مرگ؟
این وظیفه را بر دوش چه کسی قرار داده است؟
خداوند از لطف زیادش فرموده اگر برخی وظایفش را کوتاهی کرده حتی بعد از فوتش جبران کند ، من میپذیرم و گرفتاری و عقوبت آن را بر میدارم.
شیوه خواندن نماز قضا یا با وصیت میت است یا با دادن پول از اموال فرزندان برای نماز استیجاری یا همکاری همه فرزندان و در نهایت بر عهده فرزند بزرگتر. آن هم به اندازه ای که بتواند. نه خارج از توان او. لا یکلف الله نفسا الا وسعها.
تبین سنت های الهی
مثل استدراج ، امهال ،
با واژه کان الله و ان الله در آیات و روایات ببینید
نشان دادن اهمیت و مهم بودن ؛ برای نشان دادن اهمیت خداوند گاهی را به عنوان جزئیت و گاهی به عنوان شرطیت قرار داده است (شرط صحت ؛ شرط قبولی ؛ شرط کمال) گاهی تکرار میکند ، اول و آخر بودن نشانه اهمیت میتواند باشد.
چه کنم تا نماز صبحم قضا نشود ، برو مطالعه کن تا نماز برایت مهم شود.
چرا سوره حمد در همه نماز ها تکرار میشود؟
چرا اولین دستوری که از طرف خداوند واجب شد نماز است؟
چرا اولین سؤال قیامت از نماز است؟
چرا از بین عبادات نماز است که تا لحظه جان دادن از انسان جدا نمی شود؟ و آخرین عبادت است؟
چرا زن تنها در خانه هم باید حجاب داشته باشد؟
چرا در همه نماز ها باید حتما سوره حمد خوانده شود؟ (نشان دادن اهمیت آن سوره+ سوره ای به جامعیت آن نیست)
چرا نماز کسی که با لباس غصبی نماز میخواند باطل است؟
چرا در نماز که سخن گفتن با خداوند است نام پیامبر را میبریم؟ چرا در نماز بر پیامبر و آل او صلوات واجب است؟
تلقین ؛ (در گفتار و رفتار) چرا در نماز دروغ میگوییم؟ ایاک نعبد و ایاک نستعین. سجده بر خاک تلقین خاری و کوچکی در برابر خداوند است. قنوت تلقین نیازمندی به خداوند است. یکی از فواید نماز مؤدبانه "تلقین عظمت خدا در دل انسان" است.
قنوت : گدایی پیش خدا
تکبیر الاحرام دور انداختن دنیا
امام خمینی : كتابهایی كه برای انسانسازی آمده است مثل قرآن كریم ، و كتابهایی كه در اخلاق نوشته میشود... به حسب اهمیت ، هر موضوعی در آنها تكرار شده است. تكرار در قرآن مجید زیاد است. و بعضیها خیال میكنند كه این تكرار چرا؟ و حال آنكه لازم است. یكی از چیزهایی كه برای ساختن انسان مفید است تلقین است. انسان خودش هم اگر بخواهد ساخته بشود ، باید آن مسائلی كه مربوط به ساختن خودش است تلقین كند به خودش ، تكرار كند. یك مطلبی كه تأثیر در نفس انسان باید بكند ، با تلقینات و تكرارها بیشتر در نفس انسان نقش پیدا میكند.
نكته تكرار ادعیه و تكرار نماز در هر روز چندین دفعه ، و همیشه این است كه انسان با گفتن و شنیدن ، خود انسان قرائت میكند و میشنود آن آیاتی كه سازنده است ، مثل سوره مباركه حمد كه یك درس سازنده است. انسان باید اینها را تكرار كند و تلقین كند ، و نفس را حاضر كند برای شنیدن. انسان خودش كه یك مطلبی میگوید ، سامع یك دفعه میشنود ، و در قلبش هم وارد میشود. لكن گوینده ، اول در قلبش نقش میبندد ، بعد آن را میگوید و بعد میشنود ، و بعد باز در قلبش وارد میشود. تلقین از اموری است كه لازم است.... و لهذا مسائل مهم را باید تكرار بكنند. (صحیفه امام ، ج13 ، ص : 398)
نشان دادن و ظاهر کردن دین داری (فلسفه نماز جماعت را امام رضا همین آشکار کردن بیان فرمودند) اعتکاف و....
اسلام دین جهانی هست ؛ (لیظهره علی الدین کله) دین جهانی لوازمی دارد ، زبان واحد ، جهت واحد ،
وحدت امت اسلامی و جلوگیری از تفرقه برای خداوند مهم بوده است. حتی امیرالمؤمنین فرمودند ، برای جلوگیری از تفرقه مسلمین برای به دست آوردن حق خودش قیام نکرد. از این جهت زبان واحد و... را خودش قرار داده است. خدا از ما خواسته است که وحدت داشته باشیم و خودش هم در نوشتن قوانین و دستورات دین به گونه ای عمل کرده که سبب وحدت مسلمین شود : واعتصموا بحبل الله جمیعا و لاتفرقوا... برای جلوگیری از تفرقه یک نفر باید حرف نهایی را بزند
برای جلوگیری از اختلاف خداوند خودش انتخاب میکند و به اختیار بشر نمی گذارد ، پیامبر خودشان هنگام مسافرت جانشین را معرفی میکردند ، خداوند خودشان قبله را معرفی کردند و زبان عبادت را انتخاب کردند. مادر به دخترانش نگوید یکی بلند شود ظرف ها را بشورد...
شعائر الله ؛ نماد های الهی ان الصفا و المروة من شعائر الله... چرا پای راست را بر پای چپمیگذاریم در تشهد؟ چون در قرآن پای راست نماد حق است و چپ نماد باطل و... سنگ زدن به نماد شیطان در حج و
ادب ؛ عبادت مؤدبانه ؛ چرا باید نماز اول وقت بخوانیم؟ چرا هنگام قیام خوب است به سجده نگاه کنیم.
سیره قطعی پیامبر ؛ چرا بعد از نماز شعار سیاسی میدهیم؟ آیا بدعت نیست؟ جواب ؛ پیامبر در تعقیبات نمازشان به یکی از دشمنان نفرین کردند.
تربیت : یکی از اسمای الهی ربّ است. نماز کارخانه انسان سازی است.
از حوادث جزئیه و موجبه جزئیه نتیجه کلی نمی توان گرفت؟ چرا همه بی نماز ها بدبخت هستند؟ چرا با نمازها فقیر هستند و بی نماز ها پولدار...
مبارزه با نفس : تکراری بودن نماز های روزانه و ملال آور بودن ظاهری برای مبارزه با نفس است.
خانم ها بیشتر احساسی هستند و آقایان بیشتر استدلالی هستند.
[1] - بحار الأنوار (ط - بیروت) ؛ ج47 ؛ ص12
عَنْ مَأْمُونٍ الرَّقِّی قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ سَیدِی الصَّادِقِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ سَهْلُ بْنُ الْحَسَنِ الْخُرَاسَانِی فَسَلَّمَ عَلَیهِ ثُمَّ جَلَسَ فَقَالَ لَهُ یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَكُمُ الرَّأْفَةُ وَ الرَّحْمَةُ وَ أَنْتُمْ أَهْلُ بَیتِ الْإِمَامَةِ مَا الَّذِی یمْنَعُكَ أَنْ یكُونَ لَكَ حَقٌّ تَقْعُدُ عَنْهُ وَ أَنْتَ تَجِدُ مِنْ شِیعَتِكَ مِائَةَ أَلْفٍ یضْرِبُونَ بَینَ یدَیكَ بِالسَّیفِ فَقَالَ لَهُ علیه السلام اجْلِسْ یا خُرَاسَانِی رَعَی اللَّهُ حَقَّكَ ثُمَّ قَالَ یا حَنِیفَةُ اسْجُرِی التَّنُّورَ فَسَجَرَتْهُ حَتَّی صَارَ كَالْجَمْرَةِ وَ ابْیضَّ عُلْوُهُ ثُمَّ قَالَ یا خُرَاسَانِی قُمْ فَاجْلِسْ فِی التَّنُّورِ فَقَالَ الْخُرَاسَانِی یا سَیدِی یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَا تُعَذِّبْنِی بِالنَّارِ أَقِلْنِی أَقَالَكَ اللَّهُ قَالَ قَدْ أَقَلْتُكَ فَبَینَمَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَ هَارُونُ الْمَكِّی وَ نَعْلُهُ فِی سَبَّابَتِهِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیكَ یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ الصَّادِقُ علیه السلام أَلْقِ النَّعْلَ مِنْ یدِكَ وَ اجْلِسْ فِی التَّنُّورِ قَالَ فَأَلْقَی النَّعْلَ مِنْ سَبَّابَتِهِ ثُمَّ جَلَسَ فِی التَّنُّورِ وَ أَقْبَلَ الْإِمَامُ علیه السلام یحَدِّثُ الْخُرَاسَانِی حَدِیثَ خُرَاسَانَ حَتَّی كَأَنَّهُ شَاهِدٌ لَهَا ثُمَّ قَالَ قُمْ یا خُرَاسَانِی وَ انْظُرْ مَا فِی التَّنُّورِ قَالَ فَقُمْتُ إِلَیهِ فَرَأَیتُهُ مُتَرَبِّعاً فَخَرَجَ إِلَینَا وَ سَلَّمَ عَلَینَا فَقَالَ لَهُ الْإِمَامُ علیه السلام كَمْ تَجِدُ بِخُرَاسَانَ مِثْلَ هَذَا فَقَالَ وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِداً فَقَالَ علیه السلام لَا وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِداً فَقَالَ أَمَا إِنَّا لَا نَخْرُجُ فِی زَمَانٍ لَا نَجِدُ فِیهِ خَمْسَةً مُعَاضِدِینَ لَنَا نَحْنُ أَعْلَمُ بِالْوَقْتِ .
[2] - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله [قَالَ : ] قَالَ : یا عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ آدَمَ لَمَّا رَأَی النُّورَ سَاطِعاً مِنْ صُلْبِهِ ، إِذْ كَانَ اللَّهُ قَدْ نَقَلَ أَشْبَاحَنَا مِنْ ذِرْوَةِ الْعَرْشِ إِلَی ظَهْرِهِ ، رَأَی النُّورَ ، وَ لَمْ یتَبَینِ الْأَشْبَاحَ.
فَقَالَ : یا رَبِّ مَا هَذِهِ الْأَنْوَارُ
قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ : أَنْوَارُ أَشْبَاحٍ- نَقَلْتُهُمْ مِنْ أَشْرَفِ بِقَاعِ عَرْشِی إِلَی ظَهْرِكَ- وَ لِذَلِكَ أَمَرْتُ الْمَلَائِكَةَ بِالسُّجُودِ لَكَ ، إِذْ كُنْتَ وِعَاءً لِتِلْكَ الْأَشْبَاحِ.
فَقَالَ آدَمُ : یا رَبِّ لَوْ بَینْتَهَا لِی فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ : انْظُرْ یا آدَمُ إِلَی ذِرْوَةِ الْعَرْشِ.
فَنَظَرَ آدَمُ ، وَ وَقَعَ نُورُ أَشْبَاحِنَا مِنْ ظَهْرِ آدَمَ عَلَی ذِرْوَةِ الْعَرْشِ ، فَانْطَبَعَ فِیهِ صُوَرُ أَنْوَارِ أَشْبَاحِنَا الَّتِی فِی ظَهْرِهِ- كَمَا ینْطَبِعُ وَجْهُ الْإِنْسَانِ فِی الْمِرْآةِ الصَّافِیةِ فَرَأَی أَشْبَاحَنَا.
فَقَالَ : یا رَبِّ مَا هَذِهِ الْأَشْبَاحُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی : یا آدَمُ هَذِهِ أَشْبَاحُ أَفْضَلِ خَلَائِقِی وَ بَرِیاتِی :
هَذَا مُحَمَّدٌ وَ أَنَا الْمَحْمُودُ الْحَمِیدُ فِی أَفْعَالِی ، شَقَقْتُ لَهُ اسْماً مِنِ اسْمِی.
وَ هَذَا عَلَی ، وَ أَنَا الْعَلِی الْعَظِیمُ ، شَقَقْتُ لَهُ اسْماً مِنِ اسْمِی.
وَ هَذِهِ فَاطِمَةُ وَ أَنَا فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ ، فَاطِمُ أَعْدَائِی عَنْ رَحْمَتِی یوْمَ فَصْلِ قَضَائِی ، وَ فَاطِمُ أَوْلِیائِی عَمَّا یعُرُّهُمْ وَ یسِیئُهُمْ فَشَقَقْتُ لَهَا اسْماً مِنِ اسْمِی.
وَ هَذَانِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ وَ أَنَا الْمُحْسِنُ [وَ] الْمُجْمِلُ- شَقَقْتُ اسْمَیهِمَا مِنِ اسْمِی هَؤُلَاءِ خِیارُ خَلِیقَتِی وَ كِرَامُ بَرِیتِی ، بِهِمْ آخُذُ ، وَ بِهِمْ أُعْطِی ، وَ بِهِمْ أُعَاقِبُ ، وَ بِهِمْ أُثِیبُ ، فَتَوَسَّلْ إِلَی بِهِمْ. یا آدَمُ ، وَ إِذَا دَهَتْكَ دَاهِیةٌ ، فَاجْعَلْهُمْ إِلَی شُفَعَاءَكَ ، فَإِنِّی آلَیتُ عَلَی نَفْسِی قَسَماً حَقّاً [أَنْ] لَا أُخَیبَ بِهِمْ آمِلًا ، وَ لَا أَرُدَّ بِهِمْ سَائِلًا.
التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسكری علیه السلام ؛ ص219
[3] - « إِنَّمَا الْوُضُوءُ حَدٌّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ لِیعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یطِیعُهُ وَ مَنْ یعْصِیه» ؛ (علل الشرائع ، ج1 ، ص279)
[4]. ماعون : 5
[5]. خصال ، ج2 ، ص 621.
[6]. فَوَیلٌ لِلْمُصَلِّین. (الماعون : 4)
[7] (الكافی (ط - الإسلامیة) ، ج6 ، ص : 7)
+ نوشته شده در جمعه ۱ اسفند ۱۴۰۴ ساعت توسط هدیه به شهیدان مدافع حرم صلوات
|