سخنرانی کوتاه نماز
#همنشین_خدا 92 ؛ ذکر سخت، ذکر آسان
یا اَنیسَ الذّاکِرین
به نام خدایی که همنشین کسی میشود که ذکرش را بگوید.
سلام به شما معلم عزیز. دعا میکنم زبان من و شما همیشه به یاد خداوند باشد.
طبق روایات ما وقتی کسی به زبان، نام خداوند را میبرد، شیطان عصبانی میشود و با ناراحتی فرار میکند. [1]
و برای اینکه کسی نام خداوند را نبرد یک نقشه میکشد، میگوید: به زبان ذکر نگو، ریا میشود ! به زبان هم نگفتی، نگفتی. مهم این است که آدم در قلبش یاد خداوند باشد. تو در قلبت یاد خداوند باش !
خداوند هم با واجبات و مستحباتی که در نماز قرار داده است این نقشه شیطان را نابود میکند، از بین میبرد.
اول اینکه ذکر زبانی را در نماز واجب کرد. « افتَرَضَ مِن ألسِنَتِکمُ الذِّکرَ » [2]
یعنی اگر جملات نماز را از قلبت بگذرانی کافی نیست، حتماً باید بر زبانت هم جاری کنی.
دوم اینکه تشویق کرده تا اذان که یک ذکر زبانی است با صدای بلند گفته شود. [3]
سوم اینکه همه ما میدانیم ذکر قلبی هم سخت است هم اینکه نیاز به تمرین زیادی دارد به همین خاطر خداوند، ذکر زبانی که آسانتر است قرار داد، تا هم تمرین باشد هم تلقینِ به قلب که منِ زبان دارم ذکر خداوند میگویم، تو هم در قلب هم به یاد خداوند باش.
پس ذکرِ زبانی مقدمهای و تمرینی برای ذکرِ قلبی محسوب میشود.
چهارم اینکه خداوند ذکر زبانی را در نماز قرار داد و ما روزانه پنج بار ذکر زبانی را تمرین میکنیم تا در غیراز نماز هم این ذکر زبانی را داشته باشیم.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دخترش حضرت زهراء علیهما السلام را این گونه توصیف میکنند که دخترم گهواره فرزندش را میجنباند، غذا میپزد، خانه را جارو میکند، گندم را آرد میکند، آرد را خمیر میکند، با خمیر نان میپزد و مُدام ذکر زبانی میگوید.
« لَمْ تَفْتُرْ عَنْ ذِکرِ اللَّه » زبانش از یاد خداوند نمیایستد. [4]
ما هم بیاییم مانند حضرت زهراء علیها السلام در ساعات شبانه روز ذکر زبانی داشته باشیم و با این کار شیطان را از خود دور کنیم.
موفق باشید.
#همنشین_خدا 93 ؛ تنبل تنبل ها
یا مَنْ یعْطِی الْکثِیرَ بِالْقَلِیلِ
به نام خدایی که کار کم را خیلی زیاد میخرد.
در برابر عبادت ناچیز ما بهشت جاودان به ما میدهد.
سلام به شما معلم عزیز. موضوع این گفتگوی ما تنبلی است.
به تنبل میگویند: اگر نماز بخوانی به بهشت میروی اگر نخوانی به جهنم میروی. حالا کدام را انتخاب میکنی؟ میگوید: جهنم را ! میگویند: چرا؟ میگوید بهشت را خودت باید بروی، جهنم را خودشان میآیند میبرند.
یک سؤال: تفاوت عاشقِ زرنگ با عاشقِ تنبل چیست؟ عاشق زرنگ میگوید: به دنبالت میآیم هرجا که باشی ! عاشق تنبل میگوید: نشینم بر سر راه تا بیایی !
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: آیا میدانید تنبلترینِ تنبلها چه کسی است؟
پرسیدند: شما بفرمایید؟
حضرت فرمود: بندهای که صحیح و سالم است، بیماری ندارد، مشغلهای هم ندارد، کاری هم ندارد، اما لب و زبانش با یاد خداوند باز و بسته نمیشود. « لَا یذْکرُ اللَّهَ بِشَفَهٍ وَ لَا بِلِسَان » [5]
خداوند به بندهاش میگوید: تو ذکر بگو، من ذکر تو را تبدیل میکنم به درختان بهشتی، خشتهای طلا، لباسهای زیبا، نهرهای آب و تا منِ خدا، در عالَم خدایی میکنم، میتوانی از آن نعمت ها استفاده کنی. اما این بنده حال یک ذکر گفتن ساده را هم ندارد.
ما وقتی این روایات را میخوانیم از ما میپرسند که بهترین ذکرهای خداوند چه ذکری است که لبِ ما معطر به آن ذکرها باشد؟
ما میگوییم: خداوند بهترین ذکرهای خودش را در نماز، که بهترین عبادتش باشد، جاسازی کرده است. هشت تا از این ذکرها را با هم دوره میکنیم تا مواقعی که خواستیم ذکر بگوییم، این ذکر ها را بگوییم.
یک. بِسمِلَه: بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم
دو. تَسبیح: سُبحانَ الله
سه. تَحمید: اَلحَمدُلله
چهار. تَکبیر: اللَّهُ أَکبَر
پنج. تَهلیل: لا اِلهَ اِلَّا اللَّه
شش. حوقله: لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلّا بِالله
که مضمونش را هنگام برخواستن از سجده دوم نماز میگوییم: « بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ اَقُومُ وَ اَقْعُدُ » و هنگامی هم که مؤذن میگوید: « حَیَّ عَلَی الصّلاة * حَیَّ عَلَی الفَلاح * حَیَّ عَلی خَیرِ الْعَمَل »، مستحب است وقتی ما این جمله را میشنویم در دل و بر زبان خود بگوییم « لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلّا بِالله ».
این ذکر جزء تعقیبات نماز هم هست.
هفت. استغفار: « أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیهِ ».
مستحب است وقتی بین دو سجده مینشینیم این ذکر را بگوییم و وقتی تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم وقتی تمام میشود این ذکر را بگوییم.
هشت. ذکر شریف صلوات: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد.
بیاییم در شبانه روز لب خود را معطر به نام و یاد خداوند کنیم.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: کسانی که زیاد زبانشان به یاد خداوند باز و بسته میشود خندان وارد بهشت میشوند. [6]
#همنشین_خدا 94 ؛ فکر و ذکر
ذکر خوبان است، بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم
وِرد پاکان است، بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم
با شروع کارمان با نام زیبایِ خداوند
همچو قرآن است، بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم
سلام به شما معلم عزیز. شما که اهل فکر و اندیشه هستید.
خداوند تبارک و تعالی دوست دارد بندگان وقتی به نماز میایستند روی تکِ تکِ جملات نماز فکر داشته باشند، ذکر و یادآوری داشته باشند.
یک سؤال: وقتی ما در نماز ذکر « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » را میگوییم خوب است به چه چیزی فکر کنیم؟ چه چیزی را در ذهن خود یادآور شویم؟ چهار مورد را میخواهم با هم مرور کنیم:
یک. برکت: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: وقتی بندهای کارش را با ذکر « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » شروع میکند خداوند تبارک و تعالی میفرماید: او به من احترام کرد، نام من را در شروع کارش بُرد من هم در عوض به کار او برکت میدهم. [7]
دو. رحمت: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: ذکر « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » بیان قانون خداست، اینکه رحمتش از غضبش سبقت گرفته « سَبَقَت رَحمَةُ اللَّهِ غَضَبَه » [8]وقتی ما این ذکر را میگوییم غیر مستقیم به خداوند اعلام میکنیم که ما مشتاق رحمت تو هستیم درخواست رحمت از تو داریم.
سه. قَرابت: یعنی نزدیک بودن.
در روایات ما آمده خداوند اسم اعظمی دارد که هر کس خداوند را با آن نام بخواند درخواستش اجابت میشود، دعایش رَد خور ندارد. این ذکر و نام خاص خداوند، رازِ سر به مُهر است که فقط خاصانِ درگاه الهی از آن باخبرند.
آقا امام باقر علیه السلام فرمودند: نزدیکی « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » به آن اسم اعظم خداوند از سیاهی چشم به سفیدی نزدیکتر است. [9]
پس خوب است موقعی که دعا داریم و حاجت داریم اولش « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » بگوییم.
چهار. حرکت: حرکت بر روی پل صراط. در روز قیامت که میشود مؤمن با شادی و با خنده، با عزّت و احترام، میخواهد از روی پل صراط عبور کند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: وقتی میخواهد قدم بگذارد بر روی این پل میگوید « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » و با گفتن این ذکر، زبانههای آتش فروکش میکند و مؤمن با عزت و لذت از خطرناکترین صحنه قیامت به آسانی عبور میکند. [10]
بیاییم موقعی که در نماز میگوییم « بِسمِ اللهِ الرّحمنِ الرّحیم » با توجه بیشتری این ذکر را بیان کنیم.
#همنشین_خدا 95 ؛ غذای فرشتگان
یا سُبْحانُ یا سُبْحانُ یا سُبْحان
خدایا با نام تو شروع میکنم تویی که
بَری از رنج و گدازی * بَری از درد و نیازی
بَری از شرک و شبیهی * بَری از عیب و خطایی.
سلام به شما معلم عزیز.
اگر من و شما میخواهیم اهمیت و عظمت نماز را درک کنیم، یکی از راههایش این است که عظمت و فضیلت ذکرهای نماز را درک کنیم.
میخواهم در این گفتگو چهار نکته درباره ذکر شریف « سُبحانَ الله » با هم مرور کنیم.
یک. شخصی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پرسید: فرشتگان چه میخورند؟ چه مینوشند؟ حضرت فرمودند: « قَالَ فَأَخْبِرْنِی مَا طَعَامُهُ قَالَ طَعَامُهُ التَّسْبِیحُ وَ شَرَابُهُ التَّهْلِیل ». [11]
غذایشان ذکر « سُبحانَ الله » است نوشیدنیشان ذکر « لا اِلهَ اِلَّا اللَّه » یعنی از این دو ذکر نیرو و توان میگیرند. من و شما هم اگر دوست داریم روحِ ما نیرومند و قوی شود، در نماز و غیر نماز خوب است این ذکر دو را زیاد تکرار کنیم.
دو. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: معنای این ذکر یعنی خداوند پاکِ پاکِ پاک است از هر عیب، نقص، بدی، و خطا، « تَنزیهُ اللّهِ عَن کلِّ سوء ». [12]
سه. همه نمازگزاران میدانند که خداوند دستور داده فرشتگان بر حضرت محمد صلی الله علیه و آله صلوات بفرستند « إِنَّ اللَّهَ وَ مَلَائِکتَهُ یصَلُّونَ عَلَى النَّبِی » [13] اما بیشتر نمازگزاران نمیدانند که وقتی ذکر « سُبحانَ الله » را میگویند خداوند به فرشتگان دستور میدهد به آنها هم صلوات بفرستند، به خاطر گفتن این ذکر شریف « صَلَّى عَلَیهِ کلُّ مَلَک ». [14]
معنای صلوات فرشتگان این است که خدایا رحمتت را بر گوینده ذکر « سُبحانَ الله » بیشتر نازل کن.
چهار. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وقتی به سفر معراج رفتند خداوند فرمود: ای احمد خیلیها میگویند ؛ خدا جون ! دوستت دارم. اما ادعای آنها ادعای دروغین است، چون دوستی من نشانه دارد. آنها این نشانه را ندارند یکی از نشانههای دوستدار واقعی من این است که ذکر « سُبحانَ الله » را زیاد میگویند. « یُکثِرَ التَّسْبِیحَ دَائِماً ». [15]
من و شما بیاییم به خداوند اثبات کنیم از دوستداران واقعی او هستیم.
در نماز و غیر نماز زیاد بگوییم « سُبحانَ اللهِ سُبْحانَ اللَّه سُبحانَ الله ».
[1] امیرالمؤمنین علیه السلام : ذِکرُ اللَّهِ مَطْرَدَةُ الشَّیطَان. (تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 188)
[2] یاد کردن [از خود] را بر زبانهایتان واجب ساخته است. (نهج البلاغه، خطبه 183)
[3] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به بلال حبشی فرمودند : یا بِلالُ، اعلُ فَوقَ الجِدارِ وَارفَع صَوتَک بِالأَذان. (بحارالأنوار : ج 84 ص 148)
[4] لِأَنَّ فَاطِمَةَ لَمْ تَفْتُرْ عَنْ ذِکرِ اللَّه. (بحار الأنوار، ج37، ص 98)
[5] أَکسَلُ النَّاسِ عَبْدٌ صَحِیحٌ فَارِغٌ لَا یذْکرُ اللَّهَ بِشَفَهٍ وَ لَا بِلِسَان. (مجموعة ورام، ج2، ص 237)
[6] إنَّ الَّذینَ لا تَزالُ ألسِنَتُهُم رَطبَةً مِن ذِکرِ اللّهِ، یدخُلُ أحَدُهُمُ الجَنَّةَ و هو یضحَک. آنان که زبانهایشان پیوسته از یاد خدا تَر و تازه باشد، هر یک از ایشان، خندانْ وارد بهشت مىشوند. (مستدرک الوسائل : ج 5 ص 295)
[7] إذا قالَ العَبدُ : «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» قالَ اللّهُ جَلَّ جَلالُهُ : بَدَأَ عَبدی بِاسمی، و حَقٌّ عَلَی أن اتَمِّمَ لَهُ امورَهُ، و ابارِک لَهُ فی أحوالِه. (عیون أخبار الرضا علیه السلام : ج 1 ص 300)
[8]بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ سُنَّةُ اللَّهِ، سَبَقَت رَحمَةُ اللَّهِ غَضَبَه. (بحار الأنوار، ج 9 ص 338)
[9] بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ أقرَبُ إلَى اسمِ اللَّهِ الأَعظَمِ مِن بَیاضِ العَینِ إلى سَوادِها. (تهذیب الأحکام، ج2، ص 289)
[10] إِذَا مَرَّ الْمُؤْمِنُ عَلَى الصِّرَاطِ فَیقُولُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ طُفِیتْ لَهَبُ النِّیرَانِ وَ تَقُولُ جُزْ یا مُؤْمِنُ فَإِنَّ نُورَک قَدْ أَطْفَأَ لَهَبِی. (مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج4، ص 388)
[11] بحار الأنوار، ج9، ص 338.
[12] عن طلحة بن عبید اللّه : سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله علیه و آله عَن تَفسیرِ : «سُبحانَ اللّهِ»، قالَ : هُوَ تَنزیهُ اللّهِ عَن کلِّ سوء. (نهج الذکر، ج1، ص 442)
[13] سوره احزاب، آیه 56.
[14] فَقَالَ یا أَبَا الْحَسَنِ [ امیرالمؤمنین ] مَا تَفْسِیرُ سُبْحانَ اللَّهِ قَالَ هُوَ تَعْظِیمُ جَلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَنْزِیهُهُ عَمَّا قَالَ فِیهِ کلُّ مُشْرِک فَإِذَا قَالَهُ الْعَبْدُ صَلَّى عَلَیهِ کلُّ مَلَک. (بحار الأنوار، ج90، ص 177)
[15] یا أحمَدُ، لَیسَ کلُّ مَن قالَ : «احِبُّ اللّهَ» أحَبَّنی، حَتّى یأخُذَ قُوتا... و یشغَلَ بِذِکری اشتِغالًا، و یکثِرَ التَّسبیحَ دائِماً. (بحار الأنوار، ج 77، ص 36)