سخنرانی کوتاه نماز
#همنشین_خدا 31 ؛ فرشتگان شب، فرشتگان روز
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
دعا میکنم خدای اَرْحَمُ الرّاحِمین بدیهای اعمال ما را پاک کند و در روز قیامت در پرونده اعمال ما غیر از خوبی نبینیم.
در این جلسه به این سؤال پاسخ میدهیم که آیا در آیاتِ قرآن آیهای دربارهی نمازِ صبح نازل شده یا نه؟
در سوره مبارکه قاف آمده: « ما کنار هر انسانی دو فرشته قرار دادیم، از راست و چپ او را همراهی میکنند و گفتار و رفتار و افکارش را مینویسند و ثبت و ضبط میکنند ». [1]
خداوند چون « اَرْحَمُ الرّاحِمین » است در شبانه روز این فرشتهها را عوض میکند. دو تا در شب همراه انسان هستنند و دو تا در روز.
و هر فرشته ای که مأموریتش تمام شود تا روز قیامت دیگر به پیش انسان برنمیگردند.
اگر موقعی که از ما جدا میشوند خوبی دیده باشند میگویند: « این از بندگان خوب خداوند بود ».
اگر از ما بدی دیده باشند میگویند: « هنوز فرصتِ توبه دارد ؛ شاید توبه کند » [2] این چنین خدایِ « ستّارُ العُیوب » برای ما آبروداری میکند.
در سوره اسراء آمده است: « إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُودا »[3] « قُرْآنَ الْفَجْرِ » همان « صَلاةُ الفَجر » است. این آیه میفرماید: « به درستی که نماز صبح شهود میشود و دیده میشود ».
از امام صادق علیه السلام پرسیدند: مگر اعمالِ دیگر ما و نمازهای دیگر ما دیده نمیشود که میگویند ؛ نماز صبح دیده میشود؟ !
حضرت فرمودند: نماز صبح به صورت ویژه دیده میشود ! یعنی وقتی اذانِ صبح میدهند، فرشتگان شب میخواهند شیفت را تحویل فرشتگانِ روز بدهند، به علت اهمیتِ نماز صبح از خداوند درخواست میکنند که بمانند و نماز صبح را هم به عنوان آخرین عملی که از انسان مینویسند، بنویسند.
حضرت فرمودند: هر کسی نماز صبحش را در ابتدای وقت بخواند دو رکعت خوانده ولی چهار رکعت برایش نوشته میشود. فرشتگانِ شب مینویسند، فرشتگانِ روز هم مینویسند. [4]
برخی از علماء فرمودند: منظور از اولِ وقت اینجا، زمان فضیلتِ نماز صبح است. [5] یعنی زمانی که ستارگان آسمان دیده میشوند و هوا هنوز روشن نشده است.
سعی کنیم نماز صبح ما، اول وقت باشد تا برای ما چهار رکعت نوشته شود.
#همنشین_خدا 32 ؛ لبیک خدا
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
دعا میکنم بعد از هر یا رَبِّ شما لبیکِ خداوند باشد.
همان طور که میدانید، نماز دو قسمت دارد ؛ گفتار و رفتار.
همان طور که گفتارِ ما در نماز پُر از پیام است رفتارِ ما هم پُر از پیام است.
مثلاً دست مان را به قنوت که بلند میکنیم پیامش چیست؟
پیامش این است که خدایا ببین دستم خالی است، من فقیرم تو ثروتمندی، من به تو نیاز دارم، به عطا و رحمتت به لطف و کرمت.
در همین قنوت بعضیها دو رفتار اشتباه دارند که ریشهاش به خاطر یک تصوّر اشتباه است.
آن تصوّر اشتباه این است: « هر عملی در غیرِ نماز، مستحب باشد در نماز هم مستحب است ! »
میخواهیم این دو رفتارِ اشتباه را با هم دوره کنیم:
یک. امام صادق علیه السلام فرمودند هر کسی دستش را به دعا بلند کند خداوند حیا میکند که او را دستِ خالی برگرداند. حتماً از رحمتش چیزی داخل دست او میریزد. پس هر کس دستش را به دعا بلند کرد، قبل از اینکه دستش را پایین بیاورد، « یَمْسَحَ عَلَى وَجْهِهِ وَ رَأْسِهِ » دستش را به سر و صورت خودش بکشد تا تبرّک شود. [6]
دو. امام صادق علیه السلام در تعقیباتِ نمازش وقتی دستشان را به دعا بلند میکردند دستشان را بالاتر از سرشان میآوردند، چون این یکی از آداب و مستحبات دعا است. [7]
بعضیها فکر میکنند این دو رفتار در قنوت هم مستحب است در حالی که همه مراجع فرمودند این از مستحباتِ قنوت نیست حتی بسیاری از مراجع میفرمایند این از مکروهات قنوت است [8] یعنی این دو رفتار را خداوند نمیپسندد که در قنوتِ نماز داشته باشیم:
یک. بالاتر آوردن دستها از سر
دو. بعد از قنوت، دستها را به سر و صورت کشیدن.
دعاهای تان مقبولِ درگاه خدا.
#همنشین_خدا 33 ؛ هم اطاعت، هم محبت
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
دعا میکنم که اگر پدر و مادر دارید صحیح و سالم باشند و اگر هم از دنیا رفتند مشمول رحمت خداوند باشند.
میخواهیم به یک سؤال جواب بدهیم:
اگر پدری به فرزندش بگوید: « من راضی نیستم تو خانه من نماز بخوانی یا اصلاً راضی نیستم نماز بخوانی » وظیفه فرزند چیست؟
جواب: برای پاسخ به این سؤال باید دو قاعده را یاد بگیریم:
یک. دستور پدر و مادر از مستحبات بالاتر است، اگر پدری به فرزندش بگوید: « راضی نیستم به مسجد بروی » یا مادری به فرزندش بگوید: « اول وقت نماز مستحبی نخوان ».
این دو عملِ مستحب چون در مقابل دستور پدر و مادر ارزش کمتری دارند، ساقط میشوند یعنی فرزند نباید مسجد برود یا در اول وقت نماز بخواند.
یک داستان نقل کنم: به پدر آیت الله بهجت رضوان الله علیه اطلاعاتِ غلطی رسیده بود که پسرت رفته نجف به جای اینکه مشغول درس باشد مشغولِ نماز مستحبی و ذکر و وِرد و دعا شده و نزدیک است صوفی بشود. ایشان هم بی خبر از همه جا نامه نوشت: « محمد تقی ! غیر از نمازهای پنجگانه راضی نیستم یک رکعت نماز مستحبی بخوانی ». تا سالها که پدر ایشان زنده بود این عالم بزرگوار حتی یک رکعت نماز مستحبی نخواند. [9]
دو. دستور پدر و مادر از واجبات پایینتر است یعنی اگر در مقابلِ واجب خداوند قرار بگیرد ساقط میشود.
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند « لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِی مَعْصِیةِ الْخَالِقِ » [10] هیچ اطاعتی از مخلوق نمیشود اگر دستوری بدهد مخالف با دستور خدا.
از امام خمینی رضوان الله علیه استفتاء کردند که پسری میگوید: « پدر من لاابالی و بیدین است گفته من راضی نیستم در خانه من نماز بخوانی » حالا کسب تکلیف کرده که وظیفهام چیست؟ امام خمینی فرمودند: [پدرش] غلط کرده است برود بخواند هیچ اشکالی ندارد. [11]
یک توضیح بدهم تا جواب امام خمینی روشن شود: « وظیفهی پدر تهیه محل زندگی برای فرزندش است این دستورش هم چون مقابل دستور خداست ساقط میشود ».
با این توضیحات که دادم اگر شوهری به همسرش بگوید: « که من راضی نیستم مسجد بروی ». ما میگوییم مسجد نرو،
اگر گفت: « راضی نیستم در خانه من نمازِ مستحبی بخوانی » خداوند میگوید: « نماز مستحبی نخوان تا زندگیات شیرین شود ».
اما اگر گفت: « من راضی نیستم نماز واجبت را هم بخوانی » این حرفش ساقط میشود، چون در مقابل دستور خداوند قرار گرفته است. وظیفه شوهر هم این است که برای همسرش مکان زندگی تهیه کند.
البته یادمان نرود همیشه با ادب و احترام با پدر و مادر و شوهر رفتار کنیم.
به آنها محبت کنیم که کلیدِ فتح قلوب، محبت است.
[1] إِذْ یتَلَقَّى الْمُتَلَقِّیانِ عَنِ الْیمینِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعید (سوره قاف، آیه 17)
[2]؟
[3] سوره إسراء، آیه 78.
[4] إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً- یعْنِی صَلَاةَ الْفَجْرِ تَشْهَدُهُ مَلَائِکةُ اللَّیلِ وَ مَلَائِکةُ النَّهَارِ فَإِذَا صَلَّى الْعَبْدُ صَلَاةَ الصُّبْحِ مَعَ طُلُوعِ الْفَجْرِ أُثْبِتَ لَهُ مَرَّتَینِ تُثْبِتُهُ مَلَائِکةُ اللَّیلِ وَ مَلَائِکةُ النَّهَارِ. (وسائل الشیعة، ج 4، ص 212)
[5]؟
[6] مَا أَبْرَزَ عَبْدٌ یدَهُ إِلَى اللَّهِ الْعَزِیزِ الْجَبَّارِ إِلَّا اسْتَحْیا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یرُدَّهَا صِفْراً حَتَّى یجْعَلَ فِیهَا مِنْ فَضْلِ رَحْمَتِهِ مَا یشَاءُ فَإِذَا دَعَا أَحَدُکمْ فَلَا یرُدَّ یدَهُ حَتَّى یمْسَحَ عَلَى وَجْهِهِ وَ رَأْسِهِ. (وسائل الشیعة، ج 7، ص 51)
[7] وَ قَالَ صَفْوَانُ بْنُ مِهْرَانَ الْجَمَّالُ رَأَیتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذَا صَلَّى وَ فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ رَفَعَ یدَیهِ فَوْقَ رَأْسِهِ. (من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 325)
[8]؟
[9] مجله امان، فروردین و اردیبهشت 1393، شماره 47، عرفان منهای حتی دو رکعت مستحبی.
[10] (نهج البلاغة، حکمت 165)
[11] عباس عزیزی، 420 داستان درباره نماز امام خمینی (رضوان الله علیه)، ص59.