سخنرانی کوتاه نماز
#همنشین_خدا 13 ؛ بنده خوب خدا
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلّم عزیز.
شما بندهی خوب خدا.
همان طور که میدانید ما سه جا در نماز از بندگی خداوند حرف میزنیم.
در سوره حمد « إِیاک نَعْبُد » ما فقط بنده تو هستیم.
در تشهد نماز « أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُه » ؛ شهادت میدهیم که پیامبر عبد و بنده خداوند بود.
در آخرِ نماز هم سلام میدهیم به بندگان نیکوکار خدا. « السَّلَامُ عَلَینَا وَ عَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِین ».
یکی از فایدههای نماز این است که روزانه بارها و بارها به ما یادآوری میکند که سعی کن بندهی خداوند باشی.
یک سؤال: واژه عَبد ـ یعنی بنده ـ دقیقاً به چه معناست؟ نشانههای بنده واقعی خداوند چیست؟
امام صادق علیه السلام به شخصی به نام « عُنوانِ بصری » فرمود: « بنده خداوند » سه ویژگی مهم دارد: [1]
یک. اعتقاد دارد تمام داراییاش ـ یعنی جان و مالش ـ برای خداست. خودش را مالک آنها نمیداند، به همین خاطر به خاطر داراییهایش هیچ گاه بین مردم فخر فروشی نمیکند.
همین جور که رئیس بانک از ثروتِ زیادی که در گاو صندوقش دارد فخرفروشی نمیکند ـ چون خودش را مالک نمیداند ـ بندهی خداوند هم به خاطر صورتِ زیبایی که خداوند به او داده، و ثروت زیادی که خداوند به او داده هیچ گاه فخر فروشی نمیکند، چون خودش را مالکِ اصلی نمیداند.
و از آن مال و از آن جان در راهی که خداوند گفته خرج میکند چون خودش را مالک نمیداند.
خدا میگوید: صدقه دهید ! خمس دهید ! میگوید: چشم !
خدا میگوید: چشمت را به این منظره نینداز ! با گوشهایت به این موسیقی گوش نده ! با پایت به این مجلس گناه نرو ! چون خودش را مالکِ بدن خودش هم نمیداند به راحتی میگوید: چشم !
دو. اعتقاد دارد برنامهریز اصلی زندگیاش خداست به همین دلیل اگر تقدیرِ خداوند، قضا و قدر خداوند، برنامه زندگی ایشان را به هم ریخت، او به هم نمیریزد ؛ اعصابش خُرد نمیشود.
مثلاً مصیبتی در زندگیاش آمد که برنامه زندگیاش را دچار تلاطم کرد، ماشینش بدون اینکه مقصّر باشد آتش گرفت، خانهاش خراب شد، همسر یا فرزند یا نزدیکترین افرادش ـ که برنامهریزی داشت مثلاً چهل پنجاه سال با او زندگی کند ـ زودتر از دنیا رفت، به مصیبتی در مالش یا جانش مبتلا شد، اینها را به آسانی صبر و تحمل میکند !
چرا؟؟ چون مدبّر اصلی را او میداند.
سه. اعتقاد دارد برای تکِ تکِ لحظاتش و برای تک تک کارهایش باید در نزدِ خداوند که مالکِ اوست پاسخگو باشد ؛ به همینِ خاطر تمام همّت و تمام وقتش را در انجام درست وظایفش ـ یعنی واجبات ـ و ترک کردن آنچه خداوند نمیپسندد ـ یعنی حرامها ! ـ میگذارد.
به همین دلیل در وقتش بسیار بخیل است و به راحتی وقتِ گرانبهایش را هدر نمیدهد.
سعی کنیم « إِیاک نَعْبُد » را با توجه بیشتری در نماز بگوییم و همیشه بنده خوبی برای خداوند باشیم.
#همنشین_خدا 14 ؛ شمش طلا
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلمِ عزیز
میخواهم یک مثال فرضی با هم بزنیم برای اینکه یک حدیثِ امیرالمؤمنین علیه السلام را بهتر درک کنیم.
فرض میکنیم رویِ باجهی بانک شِمشهای یک کیلویی طلا گذاشتند و آموزش و پرورش به ما میگوید که شصت و سه ثانیه وقت داری تا هر چه شمش طلا توانستی برداری و این هزینه یک سال زندگیات باشد !
خوشحال میشویم میگوییم: « خیلی خوب است ».
اگر بگوید هزینه ده سال آینده ات باشد میگوییم بد نیست !
اما اگر بگوید حقوقِ تا آخرِ عمرت ـ صد سال آینده ات ـ همین شصت و سه ثانیه طلا جمع کردن باشد اعتراض میکنیم هزینه ما خیلی بیشتر از این است.
آقا امیرالمؤمنین علیه السلام از نوجوانی تا شصت و سه سالگی یک بار هم نماز شب ایشان ترک نشد حتی در شب سخت و سردِ جنگ صفین یعنی شب « لَیلَةُ الْـهَریر ». [2]
طبق آیهی 20 سورهی مبارکه مزّمل بعضی شب ها یک دوم، بعضی شب ها یک سوم و بعضی شب ها دو سوم شب را به نماز و عبادت میایستادند. [3]
حضرت پانصد نخل خرما داشتند عادت داشتند کنارِ هر نخل خرمایی دو رکعت نماز بخوانند. [4]
در آخر عُمر که حاکمِ مسلمین هم بودن و مشغله شان زیاد بود در شبانهروز هزار رکعت نماز میخواندند. [5]
فرمودند: حتی یک بار نشد در بین الطلوعین بخوابم. بعد از نماز صبح تا طلوع آفتاب یا ذکر یا استغفار یا قرآن داشتم. [6]
در نماز مستحبی گاهی اوقات آن قدر در رکوع میماندند که « یَرْکعُ فَیسِیلُ عَرَقُهُ » عرق از صورت مبارک ایشان را زمین میچکید[7]، نمرهی حضور قلبشان در تمام نمازهای طول عمرشان بیست بود نه 99/19.
هنگام راه رفتن، آبیاری کشاورزی، لبشان یا به ذکرِ خداوند یا تلاوت آیاتِ قرآن مشغول بود.
با این حال در محراب عبادت حضرت ایستاد و های های اشک ریخت و با صدای حزین فرمودند: « آهِ مِنْ قِلَّةِ الزَّادِ وَ طُولِ الطَّرِیقِ وَ بُعْدِ السَّفَرِ وَ عَظِیمِ الْمَوْرِدِ »[8]
آه از کمی توشه و درازى راه آخرت و دورى سفر و عظمت جایى که وارد مى شویم !
با شست و سه سال شمشِ طلایِ عبادت جمع کردن آخرتِ بی نهایت خودم را چگونه اداره کنم؟
اینها را برای این نگفتم که من و شما، نماز و عبادتمان مثل امیرالمؤمنین علیه السلام بشود چون نه خداوند چنین عبادتی را از ما خواسته و نه ما میتوانیم چنین عبادتی انجام بدهیم.
منظور بنده از بیان حالات امیرالمؤمنین علیه السلام این دو نکته بود:
یک. به چهار بار صدقه دادن و دو تا نمازِ مستحبی، یک مقدار مسجد رفتن برای نماز اول وقت و... غرور ما را نگیرد اینها عبادتی نیست در مقابل عبادت امیرالمؤمنین.
دو. اگر نمیتوانیم به قلّهی عبادت امیرالمؤمنین علیه السلام برسیم، حداقل بی تفاوت نباشیم.
سعی و تلاش کنیم کیفیّت و کمیّت نماز ما را بهتر بشود، یعنی اگر فرصتی داریم در طول شبانه روز یک برنامه بریزیم برای نماز مستحبی و برای ذکر و دعا.
ان شاءالله از شیعیان و دوستداران امیرالمؤمنین علیه السلام محشور بشویم.
#همنشین_خدا 15 ؛ سنت پیامبر
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
یکی از ویژگیهای بندگان خوب خداوند این است که علاوه بر واجبات به مستحبّات هم اهمیت میدهند.
دو تا از مستحباتِ سجده که نسبت به آن بیتوجهی میشود را با هم مرور میکنیم:
یک. امام جماعت مسجدی بودم. بعد از نماز جوانی آمد، گفت: چرا مُهر امام جماعت ها بزرگ است و مُهر نمازگراران دیگر کوچک؟ !
اگر در اینترنت عکس نماز علماء را جستجو کنیم مثل آیت الله بهجت و امام خمینی رضوان الله علیهما میبینید که مُهرهایشان بزرگ است !
به او گفتم: چون مستحب است تمام پیشانی را بر خاک یا چیزی که سجده بر آن صحیح است بگذاریم. [9]
پیشنهاد بنده به شما این است که در سجادهی نمازِ تان مُهرِ بزرگ بگذارید.
اگر خواستید برای نمازخانه مدرسه یا مسجدی مُهر تهیه کنید، سعی کنید مُهر بزرگ انتخاب کنید. اگر خیلی هم بزرگ نیست حداقل از مُهرهای کوچک یک مقداری بزرگتر باشد تا این مستحب را هم غیر مستقیم به آنها آموزش داده باشیم.
دو. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: « لا صَلاةَ لِمَن لا یُصیبُ أنْفُهُ مِنَ الأَرضِ ما یُصیبُ الجَبین »[10] کسی که در نماز بینیاش را بر خاک یا چیزی که سجده بر آن صحیح است نگذارد، نمازش صحیح است، ولی به عنوان نماز کامل در درگاه خداوند پذیرفته نمیشود ! نمازش یک نقص جزئی دارد !
علماء و مراجع را اگر دیده باشید میبینید به این مستحب اهمیت زیادی میدهند.
مثلاً امام خمینی رضوان الله علیه در نوفل لوشاتو امام جماعت بود ؛ جمعیت زیادی پشت سر ایشان نماز میخواندند. مُهرها کم بود ! ایشان به علت اینکه ممکن بود مُهر به همه نمازگزاران نرسد، مُهر اول را برداشت و به جای مُهر دوم از برگ درخت استفاده کردند [11]، که این مستحب را ترک نکرده باشند ! [12]
یادمان باشد ! گذاشتن بینی بر خاک سنت پیامبر است.
سعی کنیم این سنت را ترک نکنیم.
[1] ِ عَن عنوانِ البَصری قال : قُلْتُ یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا حَقِیقَةُ الْعُبُودِیةِ قَالَ ثَلَاثَةُ أَشْیاءَ أَنْ لَا یرَى الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فِیمَا خَوَّلَهُ اللَّهُ مِلْکاً لِأَنَّ الْعَبِیدَ لَا یکونُ لَهُمْ مِلْک یرَوْنَ الْمَالَ مَالَ اللَّهِ یضَعُونَهُ حَیثُ أَمَرَهُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَا یدَبِّرُ الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ تَدْبِیراً وَ جُمْلَةُ اشْتِغَالِهِ فِیمَا أَمَرَهُ تَعَالَى بِهِ وَ نَهَاهُ عَنْهُ فَإِذَا لَمْ یرَ الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فِیمَا خَوَّلَهُ اللَّهُ تَعَالَى مِلْکاً هَانَ عَلَیهِ الْإِنْفَاقُ فِیمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ ینْفِقَ فِیهِ وَ إِذَا فَوَّضَ الْعَبْدُ تَدْبِیرَ نَفْسِهِ عَلَى مُدَبِّرِهِ هَانَ عَلَیهِ مَصَائِبُ الدُّنْیا وَ إِذَا اشْتَغَلَ الْعَبْدُ بِمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَ نَهَاهُ لَا یتَفَرَّغُ مِنْهُمَا إِلَى الْمِرَاءِ وَ الْمُبَاهَاةِ مَعَ النَّاسِ فَإِذَا أَکرَمَ اللَّهُ الْعَبْدَ بِهَذِهِ الثَّلَاثَةِ هَانَ عَلَیهِ الدُّنْیا وَ إِبْلِیسُ وَ الْخَلْقُ وَ لَا یطْلُبُ الدُّنْیا تَکاثُراً وَ تَفَاخُراً وَ لَا یطْلُبُ مَا عِنْدَ النَّاسِ عِزّاً وَ عُلُوّاً وَ لَا یدَعُ أَیامَهُ بَاطِلًا. (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج1، ص : 225)
[2] عَن ابنِ عباس : وَ لَمْ یتْرُک صَلَاةَ اللَّیلِ قَطُّ، حَتَّى لَیلَةَ الْهَرِیرِ. (إرشاد القلوب إلى الصواب، ج 2)
[3] إِنَّ رَبَّک یعْلَمُ أَنَّک تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَی اللَّیلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذینَ مَعَک... (یقیناً یکی از این یاران پیامبر که در این آیه توصیف شده اند امیرالمؤمنین علیه السلام بوده است.
[4] عَنِ الْبَاقِر عللیه السلام أَنَّهُ قَالَ : کانَ عَلِی بْنُ الْحُسَینِ علیه السلام یصَلِّی فِی الْیوْمِ وَ اللَّیلَةِ أَلْفَ رَکعَةٍ کمَا کانَ یفْعَلُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام کانَ لَهُ خَمْسُمِائَةِ نَخْلَةٍ فَکانَ یصَلِّی عِنْدَ کلِّ نَخْلَةٍ رَکعَتَین (بحارالانوار ج 41 ص 15)
[5] ٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ : إِنَّ عَلِیاً فِی آخِرِ عُمُرِهِ یصَلِّی فِی کلِّ یوْمٍ وَ لَیلَةٍ أَلْفَ رَکعَةٍ. (بحارالانوار ج 41 ص 24)
[6] مجله مبلغان، شماره 71، مقاله ی گزارشات لحظه به لحظه از شهادت امام علی علیه السلام.
همچنین حضرت فرمودند : أَنَّ النَّوْمَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ یُورِثُ الْفَقْرَ وَ شَتَاتَ الْأَمْرِ. خواب پیش از طلوع خورشید و نیز خواب قبل از نماز عشاء، باعث فقر و پریشانی امور می شود. (مستدرکالوسائل- جلد 5 - ص 110)
[7] عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ : کانَ عَلِی یرْکعُ فَیسِیلُ عَرَقُهُ حَتَّى یطَأَ فِی عَرَقِهِ مِنْ طُولِ قِیامِهِ. (بحار الأنوار، ج82، 110)
[8] (نهج البلاغة، حکمت 77)
[9] عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ قَالَ : الْجَبْهَةُ إِلَى الْأَنْفِ أَی ذَلِک أَصَبْتَ بِهِ الْأَرْضَ فِی السُّجُودِ أَجْزَأَک وَ السُّجُودُ عَلَیهِ کلِّهِ أَفْضَلُ. (تهذیب الأحکام، ج2، ص298)
[10] محمدی ری شهری، شناخت نامه نماز، ج1، ص 358.
[11] سجده بر برگ درختان صحیح است.
[12] موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، امام و دفاع مقدس، ص30.