#همنشین_خدا 76
#همنشین_خدا 76 ؛ جمله مبهم
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز، شما که دلت نورانی است به کلام اهل بیت علیهم السلام.
میخواهم با هم یک مثال بزنیم تا چند حدیث نماز را بهتر بفهمیم ؛
معلمی به دانش آموزش مشق میدهد و میگوید باید درست بنویسی و بهتر است درشت بنویسی، ریز نباشد. وقتی دانش آموز مشق را نشان میدهد معلم میبیند و میگوید اینکه مشق نیست.
اینکه مشق نیست یکی از این دو معنا را دارد:
یک. درست ننوشتی، برو دوباره بنویس.
دو. درشت ننوشتی، لازم نیست دوباره بنویسی، دفعه بعد دقّت کن درشت بنویسی.
جمله معلم مبهم است که ما با توجه کردن به مشقِ دانش آموز منظور معلم را میفهمیم.
در روایات اهل بیت علیهم السلام یک جمله مبهم آمده به نام « لا صَلاةَ » که با توجه به قرائن مختلف میفهمیم منظور اهل بیت یکی از این سه منظور بوده است:
الف. « لَا صَلَاةَ إِلَّا بِفَاتِحَةِ الْکتَابِ » [1] بدون سوره حمد، نماز، نماز نیست.
ب. « لَا صَلَاةَ إِلَّا بِطَهُور » [2] اگر وضو، غسل یا تیمم انجام ندادی و نماز خواندی، نمازت نماز نیست.
ج. « مَنْ صَلَّى وَ لَمْ یصَلِّ عَلَى النَّبِی وَ تَرَک ذَلِک مُتَعَمِّداً فَلَا صَلَاةَ لَه » [3] اگر در تشهد نمازت عمداً بر پیامبر صلوات نفرستادی، نمازِ تو نماز نیست.
چون این سه مورد از شرایطِ صحت نماز است پس منظور اهل بیت علیهم السلام این است « لا صَلاةَ صَحیحَةً » اگر این سه کار را انجام ندادی، دوباره نمازت را بخوان.
دو. روایاتی که میگوید « فَمَنْ لَا یزَکی لَا صَلَاةَ لَه » [4]کسی که زکات نمیدهد نمازی بر او نیست. یا روایتی که مضمونش این است « لا صَلاة اِلّا بِحُضورِ القَلْب » [5] نمازی که در آن حضور قلب نباشد، نماز نیست.
چون این دو از شرایط قبولی نماز است پس منظور این است « لا صَلاةَ مَقبُولَةً ». اگر اینها را رعایت نکردی لازم نیست دوباره نماز را بخوانی اما اگر دوست داری نمازت مُهر قبولی بخورد دقت کن این دو مورد را رعایت کنی ؛ زکات بدهی و با حضور قلب باشی.
سه. روایاتی که میگوید « لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدِ » [6] همسایه مسجد اگر نمازش را در مسجد نخواند نمازش نماز نیست. یا روایاتی که میگوید « لَا صَلَاةَ لِحَاقِنٍ وَ لَا لِحَاقِب » [7] کسی که در فشار ادرار و مدفوع است اگر به نماز بایستد آن نمازش نماز نیست. چون این دو ؛ یعنی حضور در مسجد و بدون ادرار و مدفوع نماز خواندن از آدابِ نماز است پس اینجا منظور « لا صَلاةَ کامِلَةً » است یعنی اگر این طور نماز خواندی آن نمازی که از تو توقع بود بجا نیاوردی نمره نمازت بیست نبوده است.
پس روایات امامانِ معصوم، مبهم بود که با توجه به روایات دیگر از ابهام در میآید و به یکی از سه جمله « لا صلاة صحیحةً »، « لا صلاة مقبولة »، « لا صلاة کاملة » تفسیر میشود.
سعی کنیم احادیث را خوب بفهمیم و خوب بفهمانیم.
#همنشین_خدا 77 ؛ جامع و کامل
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز ؛ شما که دوست دوستان خدایی و دشمن دشمنان خدا.
شاید این سؤال به ذهن شما هم آمده باشد که چرا در هر نمازی باید حتماً سوره حمد را بخوانیم؟
میخواهم دو پاسخ خدمتتان عرض کنم.
یک. آقا امام رضا علیه السلام فرمودند: علتش این است که این سوره جامعترین و کاملترین سوره قرآن است. این سوره پر از خیر و حکمت دنیا و آخرت است. « جَوَامِعِ الْخَیرِ وَ الْحِکمَةِ فِی أَمْرِ الْآخِرَةِ وَ الدُّنْیا ». [8]
میخواهیم چند تا از مصادیق جامع بودن سوره حمد را با هم دوره کنیم.
در این سوره تشکر از خداوند هست، « اَلحَمدُلله ».
دعا هست، دعا اینکه در راه راست بیاییم و بمانیم « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ».
بیان اعتقادات هست، اعتقاد اینکه، مربّی من و بقیه موجودات خداست « رَبِّ العالَمین ».
اعتقاد اینکه، عالم دیگری وجود دارد ما در آن عالم دوباره زنده میشویم « یَوْمِ الدّین ». آن عالم حساب و کتاب دارد، تنبیه و تشویق دارد، برای کارهای درست و اشتباهی که در این دنیا انجام دادیم.
اعتقاد به اینکه فقط و فقط باید خداوند را عبادت کرد و اطاعت کرد « اِیّاکَ نَعْبُدُ ».
اعتقاد به اینکه فقط در مشکلات باید به خداوند پناه برد و از او کمک خواست « اِیّاکَ نَسْتَعین ».
ما در سوره حمد یاد دوستان خداوند میکنیم یاد کسانی که خداوند به آنها نعمت داده « اَنْعَمْتَ عَلَیهم ».
پناه میبریم به خداوند از دشمنان خداوند ؛ آنهایی که خداوند به آنها غضب کرده « مَغْضُوبِ عَلَیهم ».
برای اینکه جامعیت سوره حمد را درک کنیم پیشنهاد میکنم تفسیر این سوره را در تفسیر نمونه آیت الله مکارم شیرازی یا تفسیر نور استاد قرائتی مطالعه کنید.
دو. ما در نماز از زبان خودمان با خداوند سخن میگوییم و از ۱۱۴ سوره قرآن فقط سوره حمد است که از زبان مخلوق با خالق سخن گفته شده.
ما در نماز از زبان خداوند نمیگوییم « اِیایَّ تَعْبُدون » فقط مرا عبادت کنید. میگوییم « اِیّاکَ نَعْبُدُ » ما بندگان فقط تو را عبادت میگوییم.
نمیگوییم از زبان خداوند که کسانی هستند که « اَنْعَمْتُ عَلَیهِم » من خداوند به آنها نعمت دادهام، از زبان خودمان میگوییم کسانی که تو ای خداوند ! به آنها نعمت دادهای. « اَنْعَمْتَ عَلَیهِم »
جواب این سؤال که چرا در هر نماز باید سوره حمد را بخوانیم این است که کاملترین سوره قرآن سوره حمد است و این سوره از زبانِ مخلوق با خالق سخن گفته است.
[1] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج4، ص 158.
[2] من لا یحضره الفقیه، ج1، ص 33.
[3] الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج1، ص 343.
[4] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج7، ص 11.
[5] امام صادق علیه السلام : اشغَل قَلبَک بِصَلاتِک، فَإِنَّهُ لا یقبَلُ مِن صَلاتِک إلّاما أقبَلتَ عَلَیهِ مِنها بِقَلبِک. (بحار الانوار، ج 84، ص 224)
[6] امیرالمؤمنین علیه السلام : لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدِ إِلَّا أَنْ یکونَ لَهُ عُذْرٌ أَوْ بِهِ عِلَّة. (دعائم الإسلام، ج1، ص 148)
[7] وسائل الشیعة، ج7، ص 252.
[8] امام رضا علیه السلام : فَقَدِ اجْتَمَعَ فِیهِ مِنْ جَوَامِعِ الْخَیرِ وَ الْحِکمَةِ فِی أَمْرِ الْآخِرَةِ وَ الدُّنْیا. (عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج2، ص 107)