#دعوت_ به_بهشت 55 ؛ شیوه تدریج 1

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع گفتگوی ما شیوه‌های دعوت نوجوان‌ها به نماز بود. این جلسه شیوه تدریج را مرور کنیم.

خانمی اول دوتا تار مو بیرون می‌گذارد و بعد بیست تار مو و بعد ممکن است کارش به کشفِ حجاب هم برسد.

به ‌همین خاطر قرآن می‌فرماید: ‌ای اهل ایمان از گام‌های شیطان پیروی نکنید که شیطان قدم به قدم شما را به گرداب فحشاء و منکر می‌کشاند « یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیطَانِ» [1]

خداوند هم کم‌کم انسان‌ها را تربیت می‌کند و در صدر اسلام در طول بیست و سه سال به مرورِ زمان نماز، روزه، حج، زکات، خمس و جهاد را بر مسلمان‌ها واجب کرد.

دو تا داستان بگویم :

یک. طایفه‌ی ثَقیف بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عرضه داشتند دینت را برای ما معرفی کن.

و بعد از آنکه حضرت آنچه خدا دستور داده بود را بیان کردند آنها گفتند ما تمام دستورات دین را انجام می‌دهیم ولی نماز را قبول نمی‌کنیم.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هم فرمودند: « لَا خَیرَ فِى دِینٍ لَا رُكُوعَ فِیهِ وَ لَا سُجُودَ» [2] در دینی که حاضر نباشید برای خدا خم بشویی و به زمین بیفتید خیری نیست، من هم اسلام آوردن شما را قبول نمی‌کنم.

دو. جوانی تازه مسلمان به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عرضه داشت نماز خواندن روزانه پنج‌بار برایم سخت هست.

اینکه که کار را تعطیل کنم و کفش را در بیاورم و بروم دنبال آب چاه یا چشمه و وضو بگیرم و بعد رو به قبله بایستم نماز بخوانم.

حضرت به او فرمودند : روزانه یک نماز را بخوان او از یک نماز شروع کرد و بعد از مدتی اهل نماز شد و همه نمازهای روزانه را می‌خواند. [3]

طائفه ثقیف اصلِ نماز را قبول نداشتند و جوان دومی اصلِ نماز را قبول داشت اما خواندن آن برایش مشقّت داشت که پیامبر از شیوه تدریج او را راهنمایی کرد.

این شیوه مخصوص کسانی هست که اصل نماز را قبول دارند اما در انجامش سستی و تنبلی می‌کنند و می‌گویند حسّ و حال نماز را نداریم.

وزنه‌برداری که دویست و شصت کیلوگرم بالای سرش می‌برد روز اول نمی‌توانست این کار را انجام بدهد بلکه او از پنج کیلو و ده کیلوگرم شروع کرد.

این شیوه می‌گوید نهال را به مرور زمان تغییرِ مسیر باید بدهیم اگر یک دفعه باشد می‌شکند.

شیوه تدریج می‌گوید آثار نماز مثل جلوگیری از فحشاء و منکر [4] دفعی نیست بلکه به تدریج و مرور زمان اتفاق می‌افتد.

به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عرضه داشتند جوانی که پشت سر شما نماز می‌خواند اهل فلان گناه بد هم هست او را نصیحت کنید. پبامبر فرمودند : نیازی به نصیحت نیست. نمازش به مرور زمان او را از آن گناه زشت باز خواهد داشت. «إنّ صلاتَهُ تَنهاهُ یوْماً ما» [5]

#دعوت_ به_بهشت 56 ؛ شیوه تدریج 2

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع گفتگوی ما شیوه‌ی تدریج در دعوت به نماز بود.

این شیوه می‌گوید اگر تمام شیوه‌های دعوت به نماز را هم اجرا کردی توقع تأثیرِ فوری نداشته باش و صبور باش. خداوند به پیامبرش می گوید : « وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیهَا» [6]

هدفت بزرگ باشد ولی قدم‌هایت کوچک باشد و کار را از جای کوچک آغاز کن.

عالمی به تبلیغ رفت و دید مردم آن منطقه اهل نماز نیستند گفت من ضمانت می‌کنم هر کسی ماهی یک نماز بخواند نجات پیدا کند. گفتند خُب یک نماز چیزی نیست آن را می‌خوانیم.

بعد از مدتی گفت هفته‌ای یک نماز بخوانید. گفتند خُب آن را هم می‌خوانیم.

بعد از مدتی که دید به نماز هفته‌ای یکبار عادت کردند گفت من ضمانت می‌کنم نجات را برای کسی که در شبانه‌روز یک نماز بخواند.

آنها روزانه یک نماز خواندند و بعد از مدتی گفت از نمازهای روز یک نماز بخوانید مثلاً ظهر از نمازهای شبانه یک نماز بخوانید مثلاً نماز مغرب آنها قبول کردند و بعد از مدتی آنها اهل همه نمازهای روزانه شدند.

آیت الله بهجت بعد از نقل این داستان می‌فرماید اگر ما باشیم می‌گوییم او چرا این مدت طولانی آن‌ها را بی‌نماز نگه‌داشت درحالی‌که آن‌ها بی‌نماز بودند و او با این شیوه توانست آنها را اهل نماز کند. [7]

این شیوه می‌گوید کودکی که تازه اهل نماز شده روزانه یک نماز از او بخواهیم. اگر وضو هم برایش سخت هست به او بگوییم ابتدا صورت و سپس دستش تا مُچ را بشوید [8]و رو به قبله به نماز بایستد و بعد از مدتی که این مقدار نماز خواندن برایش عادی شد تعداد نماز ها را زیاد کنیم.

از نوجوان و جوانی که تازه اهل نماز شده است بپرسیم چه مقدار نماز خواندن برای تو سخت نیست مثلاً روزی یک نماز می‌توانی بخوانی؟ هر مقدار که می توانی بخوان اگر نماز صبح برایت سخت است از نماز ظهر مثلاً شروع کن.

شیوه تدریج با دو شرط جواب می‌دهد و بی‌نمازها را اهل نماز می‌کند:

یک. آن مقدار کم که می خواند برای خدا باشد.

دو. آن مقدار کم ادامه دار باشد و قطع نشود.

به آنها بگوییم حتی اگر سنگ از آسمان آمد و تو در جمع دوستان بی‌نمازت قرارگرفتی و آنها تو را مسخره کردند، باز نمازت را قطع نکن.

اگر این کار را ادامه بدهی مطمئنا خدا از تو دستگیری می‌کند، چون خودش قول داده است : « وَ الَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهدِینَّهُم سُبُلَنا » [9] کسانی که در راه ما تلاش ‌کنند ـ هر چند به اندازه خواندن یک نماز باشد ـ ما راه‌های هدایت خودمان را به آن شخص نشان می‌دهیم.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند هر که یک وجب به سمت خدا حرکت کند خداوند یک ذراع [10] به سمت او می‌آید و هر که به سمت خدا راه برود خدا به سمت او می‌دود. « مَنْ أَتَاهُ مَشْیاً جَاءَهُ هَرْوَلَةً» [11]

شیوه‌ی تدریج می‌تواند بی‌نمازها را اهل نماز کند.

#دعوت_ به_بهشت 57 ؛ شیوه تدریج 3

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع گفتگوی ما شیوه تدریج در دعوت به نماز بود.

این شیوه می‌گوید افق نگاهت به نوک قُلّه باشد ولی الان توجه به جلوی پایت داشته باش که چگونه بتوانی قدم از قدم برداری.

افق نگاهت نمره‌ی بیست برای همه دانش‌آموزانت باشد ولی فعلاً تمام توجّه خود را به این معطوف دار که چگونه نمره هشت دانش‌آموزت ده بشود.

آیت الله بهجت می‌فرمایند : اگر قدم اول در طاعت برداشته شود خداوند توفیق گام‌های بعدی طاعت را به انسان عطا می‌کند. [12]

در این جلسه در رابطه با شیوه تدریج پنج نکته را مرور می‌کنیم:

یک. بعضی دختر‌ها می‌گویند ما به هیچ‌وجه حاضر نیستیم لاک ناخن را پاک کنیم. آیا می شود با لاک، نماز بخوانیم ؟

ما جواب می دهیم که برای وضو باید لاک را پاک کنید تا آب به دست برسد. اما اگر بین دو گزینه قرار شد انتخاب کنیم که اصلاً نماز نخوانید یا با لاک نماز بخوانید، نماز خواندن با لاک را انتخاب کنید.

ارتباط خود با خدا را قطع نکنید تا خداوند به شما توفیق گام بعدی را بدهد و بتوانید در آینده به آسانی لاک ناخن را پاک کنید.

دو. بنده معلمی را دیدم که وضو، اذان و نماز را در بیست دقیقه به بیست دانش‌آموز به صورت عملی یاد داد. این اشتباه هست.

این شیوه می‌گوید نوزده تا جمله واجب نماز را در نوزده جلسه آموزش بدهید.

این شیوه می‌گوید به جای یک ساعت آموزش پیوسته نماز، در دوازده جلسه هر جلسه پنج دقیقه آموزش بدهید تا در جان مخاطب بنشیند.

بارانی که دفعی نازل بشود خیلی فایده ندارد باران تدریجی برای زمین کشاورزی مفیدتر است.

سه. اگر اهلِ نماز شب نیستیم، همه‌ی یازده رکعت را نخوانیم. قبل از خواب دو رکعت بخوانیم و بخوابیم.

به مرور زمان که این دو رکعت برای ما آسان شد تعداد رکعات را زیاد کنیم.

کسی که هر شب دو رکعت نماز شب می‌خواند برتر است از آن کسی که یک ماه هر شب یازده رکعت نماز می‌خواند بعد خسته می‌شود و رها می‌کند.

رهرو آن نیست که گَه تند و گَهی خسته رود * رهرو آن است که آهسته و پیوسته رود.

چهار. حضور قلب در نماز هم به تدریج اتفاق می‌افتد.

ابتدا قرار بگذاریم تکبیرةالاحرام نماز و بِسمِ ‌الله را با حضور قلب بگوییم. به مرور که این کار برای ما عادی شد مقدار حضور قلبِ در نماز را افزایش بدهیم.

پنج. شخصی به بنده گفت خمس زیادی به گردنم هست ولی پرداخت آن برایم سخت است، گویا دارند روحم را قبض می کنند.

به او گفتم روزانه به اندازه پول یک بستنی می‌توانی خمس بدهی؟

گفت : بله پرسیدم : برایت سخت نیست ؟

گفت : نه. شماره کارت مرجع تقلیدش را به او دادم و گفتم همین مقدار کم را هر روز بپرداز تا به مرور زمان خمس دادن برایت عادی و آسان بشود و بتوانی مقدار بیشتری خمس بپردازی.

[1] سوره نور، آیه 21.

[2] الأمالی (للطوسی)، النص، ص: 505.

[3] ؟

[4] إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنكَرِ. (سوره عنکبوت، آیه 45)

[5] بحار الأنوار، ج‏79، ص: 198.

[6] سوره طه، آیه 132.

[7] در محضر آیت الله بهجت، ج 3، نکته 1671.

[8] امام صادق علیه السلام: فَإِذَا تَمَّ لَهُ سَبْعُ سِنِینَ قِیلَ لَهُ اغْسِلْ وَجْهَكَ وَ كَفَّیكَ فَإِذَا غَسَلَهُمَا قِیلَ لَهُ صَلِّ ثُمَّ یتْرَكُ حَتَّى یتِمَّ لَهُ تِسْعُ سِنِینَ فَإِذَا تَمَّتْ لَهُ عُلِّمَ الْوُضُوء. (وسائل الشیعة، ج‏4، ص: 20)

[9] سوره عنکبوت، آیه 69.

[10] ذراع از نوک انگشت تا آرنج را می گویند.

[11] مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏5، ص: 297.

[12] در محضر بهجت، ج٣، ص١۴.