فداییان امام هادی علیه السلام

اصول دعوت به نماز (1) ؛ اصل گفتگو

حضرت لقمان قبل از دعوت فرزندش به نماز کارهایی انجام داده که ما از آن اصول دعوت به نماز را استفاده کرده ایم

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُه‏» (لقمان: 13)

اصل اول در دعوت به نماز، اصل گفتگو است «وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ» ارتباط کلامی با فرزندمان را زیاد کنیم.

در قرآن بیش از 300 بار لفظ «قُل» آمده است که پیام آن گفتگو با مردم است.

قبلاً میزان گفتگو در خانواده ها 17 دقیقه بوده که طبق آمار ها به 12 دقیقه رسیده است و این یعنی انفجار خانواده.

چگونه به فرزندی که با او ارتباط کلامی نداریم، می خواهیم بگویم نماز بخوان!؟

1. اصول دعوت به نماز (2) ؛ اصل موعظه

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُه‏» (لقمان: 13)

اصل دوم در دعوت به نماز، اصل موعظه است «وَ هُوَ يَعِظُه‏» متأسفانه برخی روانشناسان که با قرآن بیگانه اند موعظه و نصیحت را قبول ندارند در حالی جزء آیات قرآن است.

پیامبر از جبرئیل درخواست موعظه کردند و جبرئیل هم موعظه کردند که هر چه خواهی زندگی کن، ولی بدان خواهی مرد. و هر کس را دوست داری بدان روزی از او جدا خواهی شد و هر عمل می خواهی بکن که آن را ملاقات خواهی کرد.

«جَاءَ جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ! عِشْ مَا شِئْتَ‏، فَإِنَّكَ‏ مَيِّتٌ، وَ أَحْبِبْ مَنْ شِئْتَ‏ فَإِنَّكَ‏ مُفَارِقُهُ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ‏ فَإِنَّكَ‏ مُجْزِي بِهِ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ‏ فَإِنَّكَ‏ مَلَاقِيهِ» (کافی؛ ج 3؛ ص 255)

همچنین ابوذر و امیرالمومنین از پیامبر در خواست موعظه می کرند.

البته موعظه باید دقت کنیم که همراه با تحقیر نباشد، علنی و آشکار نباشد، با حس برتری طلبی نباشد.

2. اصول دعوت به نماز (3) ؛ اصل تصحیح اعتقادات

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏» (لقمان : 13)

اصل سوم در دعوت به نماز، اصل تصحیح عقاید است. حضرت لقمان ابتدا فرزندش را موحّد بار می آورد و بعد از او می خواهد که نماز را اقامه کند. «لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ»

همانطور که در سوره بقره ابتدا اعتقادات یک شخص با تقوا که ایمان به غیب باشد آورده شده و بعد اقامه نماز او را مطرح می کند. «لِلْمُتَّقينَ ـ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2و 3)

اگر اعتقادات شخص صحیح باشد، با تمسخر دیگران دست از نماز نمی کشد.

3. اصول دعوت به نماز (4) ؛ اصل استدلال و منطق

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏» (لقمان : 13)

اصل چهارم در دعوت به نماز، اصل استدلال است، یعنی از لحاظ عقلی او را قانع کنیم و به شبهات و سؤالات او پاسخ مناسب بدهیم.«إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏»

حضرت لقمان بعد از اینکه می فرماید به خدا شرک نورز، دلیل آن را نیز بیان می کند که شرک ظلم بزرگی است. (واژه اِنَّ در بسیاری از آیان قرآن بیان دلیل و علت است)

در قرآن در کنار دعوت به نماز دلیلش را هم می آورد که نماز از گناه نهی می کند: «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)

می پرسند چرا نماز را عربی بخوانیم؟

1. در اسلام اصول دین داریم و فروع دین.

اصول دین تقلیدی نیست و بایستی هر کس با دلیل عقلی بپذیرد. اگر اصول دین را پذیرفتیم دیگر لازم نیست دلیل و مدرک تمام دستورات فروع دین مثل نماز را بدانیم، چون در اصول دین، خدا را حکیم دانستیم که دستور بدون دلیل و بی فایده نمی دهد. حالا اگر او برای تک تک دستوراتش دلیل و فایده ای ذکر نکرد، باز هم به او اعتماد می کنیم. مثل پزشک متخصصی که می دانیم تمام دارو های او فایده دارد و اگر او برای تک تک داروهایش دلیل و فایده ذکر نکرد قبول می کنیم.

2. واژه های عربی معادل فارسی ندارند، پس بایستی به همان واژه ها بخوانیم تا دقیقاً همان مفهومی را در جملات خود برسانیم که خدا از ما خواسته است.

4. اصول دعوت به نماز (5) ؛ اصل معاد باوری

«يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ في‏ صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا» (لقمان : 16 )

اى فرزندم! اگر (عمل تو) هم وزن دانه ‏ى خردلى باشد و در دل تخته سنگى يا در آسمان‏ها يا در زمين نهفته باشد، خداوند آن را (در قيامت براى حساب) مى‏آورد.

اصل پنجم در دعوت به نماز، اصل معاد باروی است. اینکه بعد از زنگ انشاء حتما زنگ حسابی وجود دارد و در دستگاه الهی حساب و کتاب وجود دارد. حضرت لقمان می فرماید: هر کاری انجام دهی حتی اگر بسیار کم و کوچک باشد، در قیامت آن را مشاهده خواهی کرد.

اعتقاد به معاد، انگیزه انسان ها را برای عمل به دستورات خداوند زیاد می کند.

5. اصول دعوت به نماز (6) ؛ اصل محبت و مهرورزی

«يا بُنَيَّ اَقِمِ الصَّلاةَ» (لقمان : 17)

اصل ششم در دعوت به نماز، اصل محبت و مهرورزی است.

با اینکه فرزند لقمان کوچک نبود ولی از کلمه « بُنَيَّ » استفاده کردند که معادل فارسی آن می شود: ای پسر گل من!

حتی اگر فرزند ما از نماز دور شده است حق نداریم با تندی با او سخن بگوییم.

خدا به حضرت موسی و هارون می فرماید: در سخن گفتن با فرعون هم با نرمی سخن بگویید.

«اذْهَبا إِلى‏ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى‏ فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً »‏ (طه: 44) برويد به سوى فرعون كه او طغيان كرده است. پس به نرمى با او سخن بگوييد.

خداوند هم با بندگان گنهکار خود با محبت سخن می گوید:

«قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (زمر:53)

ای پیامبر بگو: اى بندگان من كه بر نفس خويش اسراف و ستم كرده‏ايد! از رحمت خداوند مأيوس نشويد، همانا خداوند همه ‏ى گناهان را مى ‏بخشد، زيرا كه او بسيار آمرزنده و مهربان است.

6. اصول دعوت به نماز (7) ؛ اصل اقتدار

«يا بُنَيَّ اَقِمِ الصَّلاةَ» (لقمان : 17)

اصل هفتم در دعوت به نماز، اصل اقتدار است. «اَقِمِ الصَّلاةَ» اَقِم فعل امر است و امر به نماز با خواهش و التماس و تمنا نمی سازد. خدا به پیامبر می فرماید: خانواده ات را به نماز امر کن. «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ» (طه : 132) یعنی واژه امر را به کار برده است.

البته اقتدار به معنای جدّیت است نه خشونت و بداخلاقی.

همانگونه که اقتدار و جدیت به خرج می دهیم برای بیدار کردن فرزند خود برای رفتن به مدرسه باید برای بیدار کردن او برای نماز صبح جدیت به خرج دهیم. اگر فرزند کوچک بخواهد بدون لباس در فضای بیرون منزل برود با گریه او تسلیم خواسته اش نمی شویم.

7. اصول دعوت به نماز (8) ؛ اصل آگاهی و بصیرت

اصل هشتم در دعوت به نماز، اصل آگاهی و بصیرت است. از مجموعه داستان لقمان و فرزندش این اصل به دست می آید.

ما پدر و مادر و معلم و مبلغ دینی باید از آثار و فواید نماز و عواقب بی نمازی آگاهی و اطلاع داشته باشیم و این آگاهی را به دیگران انتقال دهیم.

پیامبر می فرماید دعوت من به سوی خدا همراه با بصیرت است و نمی خواهم چشم و گوش بسته به تعالیم من عمل کنید. «قُلْ هذِهِ سَبيلي‏ أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى‏ بَصيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَني‏» (يوسف : 108)

8. اصول دعوت به نماز (9) ؛ اصل تدریج

اصل نهم در دعوت به نماز، اصل تدریج است. از آیه 13 تا 19 به تدریج او را برای امر و دستور به نماز آماده کرد. با او گفتگو کرد و اعتقادات او را تصحیح کرد و معاد و حساب روز قیامت را برایش توضیح داد و محبت کرد و بعد اقتدار به خرج داد.

اگر فرزند شما تا 8 سالگی و حتی بعد از بلوغ نماز را نخوانده است بایستی این دعوت را به تدریج انجام داد.