ثواب گوش دادن به قرآن‏

1199. عنه صلى الله علیه و آله‏: قارِئُ القُرآنِ وَالمُستَمِعُ فِی الأَجرِ سَواءٌ.

1199. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: قارى قرآن و شنونده، پاداش یكسان دارند.

1201. عنه صلى الله علیه و آله‏: یدفَعُ اللَّهُ عَن مُستَمِعِ القُرآنِ بَلاءَ الدُّنیا، ویدفَعُ عَن قارِئِ القُرآنِ بَلاءَ الآخِرَةِ.

1201. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: خداوند، از شنونده قرآن، بلاى دنیا را دور مى‏كند و از قارى قرآن، بلاى آخرت را.

1204. الإمام زین العابدین والإمام الصادق علیهما السلام‏: مَنِ استَمَعَ حَرفاً مِن كِتابِ اللَّهِ عز و جل مِن غَیرِ قِراءَةٍ، كَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً ومَحا عَنهُ سَیئَةً ورَفَعَ لَهُ دَرَجَةً.

1204. امام زین العابدین و امام صادق علیهما السلام‏: هر كس یك حرف از كتاب خداوند عز و جل را بدون آن كه بخواند، گوش كند، خداوند براى او یك نیكى مى‏نویسد و یك بدى را از او مى‏زداید و او را یك درجه بالا مى‏برد.

آداب گوش دادن به قرآن‏

«وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ».[1]

«و چون قرآن خوانده مى‏شود، بدان گوش فرا دارید و خاموش باشید، شاید مشمول رحمت خدا شوید».

1210. الإمام الصادق علیه السلام‏: یجِبُ الإِنصاتُ لِلقُرآنِ فِی الصَّلاةِ وفی غَیرِها، وإذا قُرِئَ عِندَكَ القُرآنُ وَجَبَ عَلَیكَ الإِنصاتُ وَالاستِماعُ.

1210. امام صادق علیه السلام‏: سكوت كردن براى قرآن در نماز و غیر نماز، واجب است و هر گاه در حضور تو قرآن خوانده شد، لازم است كه خاموش بمانى و گوش دهى.[2]

فصل سوم: آداب تلاوت قرآن:

الف- داشتن طهارت‏

1212. الإمام علی علیه السلام‏: لا یقرَأُ العَبدُ القُرآنَ إذا كانَ عَلى‏ غَیرِ طَهورٍ حَتّى‏ یتَطَهَّرَ.

1212. امام على علیه السلام‏: بنده، زمانى كه طهارت ندارد، نباید قرآن بخواند تا با طهارت شود. (این حدیث اشاره به استحباب دارد به وجوب)

ب- مسواك زدن‏

1218. رسول اللَّه صلى الله علیه و آله‏: إنَّ أفواهَكُم طُرُقُ القُرآنِ؛ فَطَهِّروها بِالسِّواكِ.

1218. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: دهان‏هاى شما راه‏هاى قرآن اند. پس، آنها را با مسواك زدن، پاكیزه كنید.

(قبل از نماز مسواک بزن یکی از علت های آن این است که چون می خواهی قرآن بخوانی)

1220. عنه: إنّی لَاحِبُّ لِلرَّجُلِ إذا قامَ بِاللَّیلِ أن یستاكَ و أن یشُمَّ الطَّیبَ؛ فَإِنَّ المَلَكَ‏ یأتِی الرَّجُلَ إذا قامَ بِاللَّیلِ حَتّى‏ یضَعُ فاهُ عَلى‏ فیهِ، فَما خَرَجَ مِنَ القُرآنِ مِن شَی‏ءٍ دَخَلَ جَوفَ ذلِكَ المَلَكِ.

1220. امام صادق علیه السلام‏: من دوست دارم كه شخص هر گاه شب [براى نماز و عبادت‏] بر مى‏خیزد، مسواك بزند و بوى خوش استعمال كند؛ زیرا زمانى كه انسان بر مى‏خیزد، فرشته نزد او مى‏آید تا دهانش را بر دهان او بگذارد. پس آنچه از قرآن [از دهان او] خارج شود، به درون آن فرشته وارد مى‏شود.

د- پناه بردن به خدا (با گفتن أعوذ باللَّه من الشیطان الرجیم)

‏«فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجِیمِ».[3]

«هر گاه قرآن خواندى، از شیطانِ رانده شده، به خدا پناه ببر».

ه- خواندن از رو

1226. عنه صلى الله علیه و آله‏: النَّظَرُ فی ثَلاثَةِ أشیاءَ عِبادَةٌ: النَّظَرُ فی وَجهِ الوالِدَینِ، وفِی المُصحَفِ، و فِی البَحرِ.

1226. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: نگاه كردن به سه چیز، عبادت است: نگاه كردن به چهره پدر و مادر، و به قرآن، و به دریا.

1230. عنه صلى الله علیه و آله‏: لَیسَ شَی‏ءٌ أشَدَّ عَلَى الشَّیطانِ مِنَ القَراءَةِ فِی المُصحَفِ نَظَراً.

1230. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: براى شیطان، هیچ چیزى كوبنده‏تر از این نیست كه قرآن از رو، خوانده شود.

1235. الإمام زین العابدین والإمام الصادق علیهما السلام‏: مَن قَرَأَ نَظَراً مِن غَیرِ صَوت، كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ حَرفٍ حَسَنَةً، ومَحا عَنهُ سَیئَةً، ورَفَعَ لَهُ دَرَجَةً.

1235. امام زین العابدین و امام صادق علیهما السلام‏: هر كس [قرآن را] با چشم و بدون صدا [آهسته در دل‏] بخواند، خداوند برایش به ازاى هر حرفى، یك حسنه مى‏نویسد، (و اگر با زبان بخوانی ده حسنه پاداش دریافت می کنی) و یك گناه از او پاك مى‏كند، و او را یك درجه بالا مى‏برد.

1236. الإمام الصادق علیه السلام‏: مَن قَرَأَ القُرآنَ فِی المُصحَفِ مُتِّعَ بِبَصَرِهِ، وخُفِّفَ عَن والِدَیهِ وإن كانا كافِرَینِ.

1236. امام صادق علیه السلام‏: هر كس قرآن را از روى آن بخواند، با چشمش بهره‏مند مى‏شود و عذاب والدینش تخفیف مى‏یابد، اگرچه كافر باشند.

1237 الكافی عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق علیه السلام‏، قال: قُلتُ لَهُ علیه السلام: جُعِلتُ فِداكَ! إنّی أحفَظُ القُرآنَ عَلى‏ ظَهرِ قَلبی، فَأَقرَؤُهُ عَلى‏ ظَهرِ قَلبی أفضَلُ، أو أنظُرُ فِی المُصحَفِ؟

فَقالَ علیه السلام لی: بَلِ اقرَأهُ وَانظُر فِی المُصحَفِ، فَهُوَ أفضَلُ، أما عَلِمتَ أنَّ النَّظَرَ فِی المُصحَفِ عِبادَةٌ؟[4]

1237. الكافى- به نقل از اسحاق بن عمّار-: به امام صادق علیه السلام گفتم: قربانت گردم! من قرآن را در قلبم حفظ دارم. آن را از حفظ بخوانم، بهتر است، یا از رو بخوانم؟

به من فرمود: «نه! آن را از رو بخوان، كه فضیلتش بیشتر است. مگر نمى‏دانى كه نگاه كردن در قرآن، عبادت است؟».

و- اعراب دادن‏ و درست خواندن‏

1245. رسول اللَّه صلى الله علیه و آله‏: إذا قَرَأَ القارِئُ فَأَخطَأَ أو لَحَنَ أو كانَ أعجَمِیاً، كَتَبَهُ المَلَكُ كَما انزِلَ.[5]

1245. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: هر گاه شخص قرآن بخواند و غلط و یا با اعرابِ اشتباه بخواند یا غیر عرب باشد [و تلفّظ غیر عربى داشته باشد]، فرشته [قرائتش را] آن گونه مى‏نویسد كه نازل شده است.

1247. عنه صلى الله علیه و آله‏: إنَّ الرَّجُلَ الأَعجَمِی مِن امَّتی لَیقرَأُ القُرآنَ بِعَجَمِیةٍ، فَتَرفَعُهُ المَلائِكَةُ عَلى‏ عَرَبِیةٍ.

1247. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله‏: همانا مرد غیر عرب از امّت من، قرآن را با زبانى عَجَمى‏[6] مى‏خواند و فرشتگان، آن را به زبان عربى [صحیح‏]، بالا مى‏برند.

ز- قرائت با ترتیل‏[7]

«وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا».[8]

«و قرآن را با ترتیل بخوان».

1253. الكافی عن عبداللَّه بن سلیمان: سَأَلتُ أبا عَبدِاللَّهِ علیه السلام عَن قَولِ اللَّهِ عز و جل: «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا». قالَ: قالَ أمیرُ المُؤمِنینَ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیهِ: بَینهُ تِبیاناً، ولا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعرِ، ولا تَنثُرهُ نَثرَ الرَّملِ، ولكِن أفزِعوا قُلوبَكُمُ القاسِیةَ، ولا یكُن هَمُّ أحَدِكُم آخِرَ السّورَةِ.

1253 الكافى- به نقل از عبد اللَّه بن سلیمان‏-: از امام صادق علیه السلام در باره این سخن خداوند:

«و قرآن را با ترتیل بخوان» پرسیدم. فرمود: «امیر مؤمنان- كه درود خدا بر او باد- فرمود: آن را واضح بخوان و مانند شعر، به شتاب [و پیوسته‏] مخوان و چون ریگ، پراكنده‏اش مگردان؛ بلكه دل‏هاى سخت خود را [به وسیله آن‏] به هراس افكنید و تمام سعیتان این نباشد كه سوره را به آخر برسانید».

1259. الإمام علی علیه السلام‏- فی صِفَةِ المُتَّقینَ-: أمَّا اللَّیلَ فَصافّون أقدامَهُم، تالینَ لِأَجزاءِ القُرآنِ‏ یرَتِّلونَها تَرتیلًا، یحَزِّنونَ بِهِ أنفُسَهُم، وَ یستَثیرونَ بِهِ دَواءَ دائِهِم.

1259. امام على علیه السلام‏- در وصف پرهیزگاران-: شب‏هنگام به پا مى‏خیزند و آیات قرآن را شمرده و آرام مى‏خوانند، جان‏هایشان را با خواندن آن، اندوهناك مى‏سازند، و داروى درد خود را در آن مى‏جویند.

1260. الإمام الصادق علیه السلام‏: إنَّ القُرآنَ لا یقرَأُ هَذرَمَةً [9] ولكِن یرَتَّلُ تَرتیلًا، فَإِذا مَرَرتَ بِآیةٍ فیها ذِكرُ الجَنَّةِ فَقِف عِندَها، وسَلِ اللَّهَ عز و جل الجَنَّةَ، وإذا مَرَرتَ بِآیةٍ فیها ذِكرُ النّارِ فَقِف عِندَها، وتَعَوَّذ بِاللَّهِ مِنَ النّارِ.

1260. امام صادق علیه السلام‏: قرآن را نباید تند تند خواند؛ بلكه باید شمرده و آرام خوانده شود، و هر گاه به آیه‏اى رسیدى كه در آن از بهشت یاد شده است، درنگ كن و از خداوند عز و جل بهشت را درخواست كن، و نیز هر گاه به آیه‏اى برخوردى كه در آن از آتش یاد شده است، درنگ كن و از دوزخ، به خدا پناه ببر.

1264. الإمام الصادق علیه السلام - فی مَعنَى التَّرتیلِ‏-: هُوَ أن تَقرَأَ بِصَوتٍ حَزینٍ، وَ تُحَسِّنَ بِهِ صَوتَكَ.

1264. امام صادق علیه السلام‏- در معناى ترتیل-: ترتیل، آن است كه با صداى سوزناك بخوانى و با صوت خوش، آن را تلاوت كنى.

[1] الأعراف: 204.

[2] مقتضاى جمع بین ادلّه شرعى در این مسئله، حمل لفظ« وجب»- كه در متن عربى حدیث آمده- بر معناى لغوى آن( یعنى لزوم) است كه مراد از آن در این‏جا تأكید استحباب است، نه وجوب اصطلاحى فقهى.

[3] النحل: 98.

[4] الكافی: ج 2 ص 614 ح 5، عدّة الداعی: ص 272، عوالی اللآلی: ج 4 ص 23 ح 71، بحار الأنوار: ج 92 ص 196 ح 4.

[5] الفردوس: ج 1 ص 289 ح 1137 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج 1 ص 513 ح 2284.

[6] یعنى با زبان غیر عربى یا با عربى شكسته و بدون رعایت اعراب درست و بدون تجوید و محسّنات‏قرائت.

[7] در مفردات ألفاظ القرآن راغب آمده است: رَتَل، یعنى هماهنگ و منظّم بودن چیزى همراه با درست بودن آن. گفته مى‏شود:« رَجُلٌ رَتَلُ الأسنان»، یعنى: مرد داراى دندان‏هاى ردیف و منظّم. ترتیل: یعنى بیرون فرستادن كلمه از دهان با سهولت و درستى و به معناى شمرده و آرام خواندن و اظهار حروف و حركات.

[8] المزّمّل: 4.

[9] الهذرمة: السرعة فی الكلام( النهایة: ج 5 ص 256« هذرم»).