مواد مؤثره گیاهان دارویی
مواد مؤثره گیاهان دارویی
متابولیسم در گیاهان شامل متابولیسم اولیه و ثانویه می باشد . در نتیجه متابولیسم اولیه گیاهان موادی نظیر قند ها ،چربی ها و پروتئین ها ساخته می شوند . در برخی از گیاهان در نتیجه متابولیسم ثانویه که خود حاصل از متابولیسم اولیه می باشد ، موادی نظیر آلکالوئید ها،گلیکوزید ها ،اسانس ها و ... ساخته می شوند که این مواد در واقع همان مواد مؤثره گیاهان دارویی می باشند .
مواد مؤثره گیاهی عبارتند از :
تانن ها 2- ساپونین ها 3- گلیکوزید ها 4- فلاونوئید ها 5- آلکالوئید ها 6- لعاب ها یا موسیللاژها 7- اسانس ها 8- مواد تلخ 9- آنتی بیوتیک ها 10- اسید سیلیسیک 11- اسید سالیسیلیک 12- پکتین ها
تانن ها
از ترکیبات فنلی گیاهان بوده و دارای ساختمان مولکولی پیچیده می باشند . تانن ها توانایی انعقاد آلبومین ها را دارند ، هم چنین این مواد فلزات سنگین و آلکالوئید ها را غیر محلول می کنند و در نتیجه در رفع مسمومیت های ناشی از آلکالوئید های سمی و فلزات سنگین مؤثر می باشند . تانن ها در قسمت های مختلف گیاه قابل ساخت می باشند بعنوان مثال : میوه بلوط، برگ مورد، ریشه انجبار، پوست سبز میوه گردو
نقش فیزیولوژیکی تانن ها در گیاهان
مهمترین اثر تانن ها در گیاهان اثر آنتی سپتیک یا ضد عفونی کنندگی آنهاست (اثر ضد قارچ و ضد ویروس ) و از اثرات زیان آور قارچ ها و ویروس ها و حشرات بیماری زا جلوگیری می کند .
اثرات فیزیولوژیک و فارمالوژیک تانن ها در انسان
1-تعداد زیادی از گیاهان حاوی تانن بعنوان قابض در درمان ناراحتی های گوارشی و مخاطی بکار می روند ( مثل خونریزی بینی :مازو).
2-بعلت داشتن خاصیت قابض و اثر ضدعفونی کنندگی بطور موضعی در درمان سوختگیها و ترمیم بافتها مصرف می گردد ( بصورت محلول دمکرده )
4-بعنوان پادزهر آلکالوئیدف محلول تانن بعلت تشکیل املاح غیر محلول و تولید رسوب با آلکالوئید دارای ارزش درمانی می باشد 0 مثلاًاثر شوکران با هفت بند خنثی می شود ).
5-بعضی از تانن ها مویرگ ها و عروق کوچک را منقبض کرده و بدینوسیله خونریزی ها را قطع میکند بعنوان بند آورنده خون در درمان بواسیر ، واریس و جراحات سطحی بکار می روند .
6- تانن ها هم چنین اثر رفع بعضی از ترشحات مخاطی و هم چنین اثر کاهش تعریق بیش از حد را می تواند دارا باشد ( مثال مریم گلی در یائسگی )
7-تانن ها از رشد باکتری ها جلوگیری می کنند ، زیرا پروتئین های لازم برای تغذیه باکتریها را از دسترس انها دور کرده و رسوب می دهد .
با همه مدارک به ثبت رسیده مشخص شده که مصرف طولانی اجزاء گیاهی غنی از تانن ممکن است بدلیل خاصیت بالقوه سرطانزایی برخی از آنها خطرناک باشد و توصیه می شود معمولاً مصرف روزانه حداکثر تا 15 گرم و مدت استفاده 10 الی 14 روز بیشتر نباشد به عنوان مثال تجویز خوراکی گیاه غنی از تانن در موش صحرایی موجب سرطان مری در آنها شده است.
ساپونین ها
اینگونه از ترکیبات در طبیعت پراکندگی زیادی در گیاهان عالی دارند ( سدر، چوبک ). دو خاصیت مهم این مواد شامل: ایجاد کف بادوام در اثر تکان دادن با آب و دیگری تجزیه ( همولیز ) گلبولهای قرمز خون توسط این مواد است. قسمت اعظم تحقیقاتی که امروزه روی گیاهان ساپونین دار انجام می گیرد بخاطر کشف و یافتن ساپونین هایی است که بعنوان ماده اولیه جهت سنتز هورمونهای استروئیدی و جنسی بکار می رود. بطور کلی ساپونین ها را دو دسته تقسیم می کنند:
1- ساپونین های استروئیدی
2- ساپونین های تری ترپنوئیدی
ساپونین های استروئیدی بیشتر در گیاهان تک پله مانند قرص کمر و ساپونین های تری ترپنوئیدی در گیاهان دو پله یافت می شوند.
ساپونین های استروئیدی نسبت به نوع دیگر در طبیعت کمتر یافت می شوند و اهمیت آنها بواسطه ارتباط آنها با ساخت هورمونهای جنسی و ویتامین D و یورتیک ها ( مدر) می باشد. ساپونین های تری ترپنوئیدی بیشتر در گیاهان دو پله نظیر ریشه پامچال، سدر و چوبک یافت می شوند.
اثرات فیزیولوژیک و فارماکولوژیکی ساپونین ها
1- ساپونین ها اغلب عطسه آور بوده و تحریک کننده مخاط می باشند و باعث افزایش ترشحات شش ( خلط آور ) می باشند مانند گلهای گیاه خرگوشک و شیرین بیان.
2- ساپونین ها باعث از بین رفتن گلبولهای قرمز شده و از این خاصیت برای صید ماهی استفاده
می شود.
3- برخی از ساپونین ها اثر ضد التهاب داشته و در درمان زخمهای داخلی مثل زخم معده و زخم اثنی عشر مفید می باشد مانند ساپونین های موجود در ریشه گیاه شیرین بیان.
4- ساپونینهای موجود در سدر و حنا و قرص کمر بعنوان ماده شوینده و ضد عفونی کننده استفاده
می شوند.
5- ساپونین ها باعث کاهش چربی خون بخصوص از نوع کلسترول می شوند مثل تخم شنبلیله و سماق.
6- از برخی از ساپونین ها بعنوان مسهل ضعیف و ضد عفونی کننده مجاری ادرار استفاده می شود. ساپونین ها ترکیبات سمی برای سلولهای بدن می باشند و در دوزهای بالا اثرات سمی ایجاد می کنند. تعدادی از این عوارض شامل موارد زیر می باشد:
افزایش بیش از حد بزاق، حالت تهوع، وجود خون در ادرار آسیب کبدی و التهاب دستگاه گوارش و حتی مواردی منجر به مرگ .
گلیکوزیدها
یکی از مهمترین مواد موثره گیاهان دارویی بوده و شامل دو قسمت :1- قندی 2- غیر قندی می باشند.
بخش قندی:این قسمت از گلیکوزیدها در اغلب موارد فاقد خاصیت درمانی بوده و بیشتر در حلالیت، جذب و انتقال قسمت درمانی آن (غیر قندی ) نقش دارند.
بخش غیر قندی :این قسمت از گلیکوزیدها می تواند مشتق از مواد مختلفی باشد و باعث اثر درمانی در انسان شود. گلیکوزیدها را براساس نوع ترکیب بخش غیر قندی آن به چندین قسمت تقسیم می کنند که عبارتند از 9 گروه:
1- گلیکوزیدهای قلبی 2- گلیکوزیدهای تلخ 3- گلیکوزیدهای آنتراکینون 4- گلیکوزیدهای سیانوژنیک 5- گلیکوزیدهای فنلی 6- گلیکوزیدهای گوگردی 7- گلیکوزیدهای ایریدوئیدی 8- گلیکوزیدهای آلکالوئیدی 9- گلیکوزیدهای فلاونوئیدی
1-گلیکوزید قلبی : از مهمترین داروهای موثر در درمان ناراحتی های قلبی می باشند که به مقادیر بسیار کم مصرف می شوند. اینگونه گلیکوزیدها در گیاهانی مانند گل انگشتانه و گیاه آدونیس یافت می شوند.
2- گلیکوزیدهای تلخ: این دسته از مواد دارای خواص صفرا آور بوده و درمان بیماریهای منشاء کبدی و هم چنین درمان یبوستها، کمی اشتها، خارش بدن مورد استفاده قرار می گیرند. این گلیکوزیدها در گیاهانی نظیر کاسنی، زعفران، جنتانا و گل ماهور مشاهده می شوند.
3-گلیکوزیدهای آنتراکینون: این دسته از هتروزیدها دارای اثر مسهلی بسیار شدید می باشند و در گیاهانی نظیر سنا، صبرزرد، حنظل، ریوند چینی یافت می شوند. معمولا گیاهان حاوی گلیکوزیدهای آنتراکینون در موارد حاد نظیر مسمومیت های شدید و یبوستهای دائم استفاده می شوند و باید همواره به مقدار بسیار کم مصرف گردند. این دسته از ترکیبات هرگز نباید توسط زنان باردار و شیرده مصرف شوند زیرا باعث صدمات مغزی و اختلالات عصبی در جنین خواهد شد. بهتر است با موسیلاژها جایگزین شود ( بهترین دارو برای رفع یبوست زنان باردار، روغن زیتون است).
4-گلیکوزیدهای سیانوژنیک: این دسته از ترکیب اسید سیانیدریک با یک بخش قندی بوجود می آیند که با تاثیر آنزیم های گیاهی ویا جانوری تجزیه شده وبه اسید سیانیدریک که یک نوع سم می باشد تبدیل می شوند. مطالعات نشان داده که تا کنون بیش از 2000 گونه گیاهی از حدود 110 خانواده گیاهی محتوی گلیکوزیدهای سیانوژنیک می باشند. این مواد در گیاه بادام تلخ مشاهده می شود. گلیکوزید سیانوژنیک موجود در بادام تلخ به آمیگدالین معروف می باشد.
خواص فیزیولوژیک و فارماکولوژیک گلیکوزیدهای سیانوژنیک:
طبق جدیدترین تحقیقات مشخص شده که آمیگدالین موجود د بادام تلخ و هسته زردآلو در مقادیر مشخص خاصیت ضد سرطان را دارا می باشند. از خواص دیگر این مواد اثراتی نظیر تسکین دهندگی و اثر مسهلی و اثر آن در درمان سرفه می باشد.
نقش گلیکوزیدها در گیاهان:
این دسته از مواد تنظیم واکنشهای گیاهی، تنظیم فشار اسمزی ، تثبیت مواد ناپایدار، رفع سموم گیاهی، نقش حفاظتی و دفاعی برای گیاه در مقابل برخی میکروارگانیسم ها مثل قارچ ها دارا می باشند.
5-گلیکوزیدهای فنلی: این نوع ترکیبات حاوی مواد فنلی نظیر سالیسیلین می باشند که می توانند اثرات مسکن و تب بر اعمال کنند چنین ترکیباتی در گیاهانی مانند گیاه بید موجود است.
6-گلیکوزیدهای گوگردی: حاوی بخش گوگردی متصل به قسمت قندی می باشند که در گیاهانی نظیر خردل و گیاه لادن یافت می شوند و این ترکیبات معمولا می کند. چنین ترکیباتی در گیاهانی مانند بارهنگ و اسفرزه وجود دارند.
7-گلیکوزید های ایریدوئیدی: از معروفترین این گروه ماده ای به نام اوکوبین می باشد که خاصیت ملینی داشته و به کلیه در دفع اسید اوریک کمک می کند . چنین ترکیباتی در گیاهانی مانند بارهنگ و اسفرزه وجود دارند .
8-گلیکوزید های آلکالوئیدی : از ترکیب آلکالوئید ها با ترکیبات قندی موادی تحت این نام بوجود می آیند . این مواد در گیاهانی مانند سیب زمینی و تاجریزی دیده می شود که حاوی ماده ای به نام سولانین هستند . گوجه فرنگی سبز و بادمجان نیز سولانین دارند .
سولانین موجود در این گیاهان به مقدار بسیار کم جهت درمان بیماری ها استفاده می شود . سولانین تاج ریزی مسکن است .
9- گلیکوزید های فلاونوئیدی : این دسته از مواد از ترکیب ماده قندی با ماده فلاونوئیدی بوجود می آید که بیشتر در خانواده مرکبات دیده می شود . از معروفترین مواد این دسته روتین و هیپرین است ، روتین در گیاه سداب و هیپرین در نارنگی . این دسته از مواد اثرات مفیدی نظیر کاهش فشار خون را اعمال می نمایند .
فلاونوئید ها
بصورت آزاد یا گلیکوزید وجود دارند . بزرگترین گروه ترکیبات فنلی طبیعی را تشکیل می دهند بیش از سه هزار نوع از این ترکیبات تاکنون شناخته شده که تقریباً500 نوع آن بصورت آزاد در گیاهان موجودند .
فلاونوئید ها که بیشتر در قسمت گل گیاهان یافت می شوند . در هنگام بلوغ جنسی ( زمان گلدهی گیاهان ) به حداکثر مقدار خود می رسند و انواع آن شامل :
1- کاتشین ها2- بی فلاون ها 3- ایزو فلاون ها 4- آنتوسیانین ها 5- اورون ها
کاتشین ها
این گروه از فلاونوئید ها بیرنگ بوده و در دنیای نباتات بخصوص در گیاهان عادی ( تک لپه و دولپه) به وفور یافت می شوند . اینها اثر درمانی قابض داشته و در درمان انواع مختلف بیماری اسهال مورد استفاده قرار می گیرند . مانند هوفاریقون، ریوند چینی
بی فلاون ها
اکثراًرنگدانه های زرد گیاهان را تشکیل می دهند . اثرات درمانی این گروه عبارتند از ضد اسپاسم ( گرفتگی عضلات ) که این اثر در گیاهانی مانند بومادران و ژینکو (آپی ژینن) دیده می شود . اثر ضد التهاب در گیاهانی مانند بابونه و هوفاریقون ناشی از آپی ژنین دیده می شود . بی فلاون های مرکبات در رفع عوارض سرماخوردگی و آنفولانزا مؤثرند .
ایزوفلاون ها
ایندسته که مهمترین هستند دارای اثرات زیر می باشند :
1- خاصیت استروژنی : رازیانه ، مریم گلی
2- خاصیت ضد میکروبی و ضد قارچی : مریم گلی
3- خاصیت دفع کنندگی و کشندگی حشرات : آویشن ، بابونه، بومادران،کاکوتی
آنتوسیانین ها
عبارتند از رنگدانه های قرمز آبی رنگی که بیشتر در گلبرگ های گیاهان یافت می شود . این مواد ممکن است تا سی درصد وزن خشک گلبرگ ها را تشکیل دهند . از مهمترین گیاهان حاوی آنتوسیانین ، گیاه زالزالک ، گیاه قره قاط برای فشار خون و دیابت ، گلبرگ های زعفران برای گرفتگی عروق.
این گروه از فلاونوئید ها دارای اثرات زیر می باشند :
1- جلوگیری از شکنندگی عروق ،درمان واریس
2- رفع انسداد عروق
اورون ها
این گروه از فلاونوئید ها که به رنگ زرد طلایی هستند در بعضی از گیاهان به وفور یافت می شوند مانند گیاه یونجه زرد (اکلیل الملک ) که از نوع کومارین می باشد ( خلط آور ).
انتشار فلاونوئید ها :
فلاونوئید ها در گیاهان پست نظیر جلبک ها و قارچ ها وجود ندارند ولی در گیاهان عالی نظیر تک لپه و دولپه بخصوص در خانواده های مرکبات ( کاسنی ها ) و هو فاریقون موجودند .
اثرات فلاونوئید ها در گیاهان :
1- جذب پرندگان و حشرات بطرف گیاهان جهت کمک به عمل گرده افشانی
2- مهارکردن یا فعال کردن آنزیم های گیاهی
3- جذب اشعه ماوراء بنفش و جلوگیری از آسیب رساندن به گیاه .
اثرات فارماکولوژیک و فیزیولوژیک فلاونوئیدها در انسان:
بسیاری از گیاهان حاوی این ماده دارای خاصیت مدر می باشند. فلاونوئیدها نقش حفاظتی در برابر اشعه ماوراء بنفش داشته و در ترکیب برخی از کرم ها استفاده می شوند. فلاونوئید موجود در گیاه بارهنگ، آویشن، بومادران که آپی ژنین نام دارد. اثر ضد التهاب را دارا می باشند ( چهار تخم ).
آخرین اثر کلی فلاونوئیدها:
گیاه خار مریم یا ماریتیغال حاوی فلاونوئید به نام سیلی مارین است که شامل سیلی بین و سیلی دیانین و سیلی کریستین است که این مواد در درمان ناراحتی های کبدی نظیر هپاتیت (زردی ) و غیره موثرند. همه گیاهان کپه ای خاردار مثل کنگر از این جمله اند.
آلکالوئیدها
از مهمترین فرآورده های حاصل از متابولیسم ثانویه در گیاهان بوده که دارای یک یا بیشتر از یک اتم نیتروژن می باشند و دارای فعالیت فیزیولوژیکی زیادی می باشند. تاکنون بیش از 5000 نوع از این مواد شناسایی شده که اغلب دارای خاصیت سمی می باشند. بعنوان مثال گیاه خشخاش که از آن تریاک می گیرند حاوی 25 نوع آلکالوئید مانند مرفین، کدئین، پاپا ورین، ناروسنین و غیره می باشند.
انتشار آلکالوئیدها در گیاهان
آلکالوئیدها ممکن است در اندامهای مختلف گیاهان از قبیل پوست ریشه انار ( داروی ضد کرم )، کپسول گیاه خشخاش، برگ گیاه تاتورهف میوه گیاه شاهدانه و شوکران، دانه گیاه بذرالنج، وجود داشته باشد.
آلکالوئیدها در بیش از 100 خانواده گیاهی شناسایی شده اند که مقدار بیشتر آنها در گیاهان دو لپه دارای آلکالوئید، خانواده های خشخاش، روناس، سیب زمینی، خرزهره می باشند.
نقش آلکالوئیدها در گیاهان
1- بعضی از آلکالوئیدها بعنوان منبع ذخیره نیتروژن در گیاه عمل می کنند.
2- در بعضی گیاهان آلکالوئیدها گیاه را در برابر حمله آفات و گیاهخواران حفظ می کنند.
3- بعضی از آلکالوئیدها بدلیل شباهت ساختمانی با تنظیم کننده ها در تنظیم رشد گیاهان نقش دارند.
اثرات فارماکولوژی و فیزیولوژیکی آلکالوئیدهها در انسان:
آلکالوئیدها از نظر فیزیولوژیکی بسیار فعال بوده و بسیاری از آنها اثرات سمی از خود نشان می دهند. این مواد دارای حریم درمانی بسیار پایین بوده و با دوزهای بسیار کم اثرات خود را می توانند اعمال کنند.
تقسیم بندی آلکالوئیدها براساس خواص درمانی:
1- آلکالوئیدهای کولی نرژیک: اثر منقبض کننده، گیاه پیلوکارپوس، پیلوکارپین.
2- آلکالوئیدهای آنتی کولی نرژیک: ضد اسپاسم( ضد انقاض )، گیاه تاتوره، بلادون، بذر البنج، مامیران.
3- آلکالوئید آدرنرژیک: دارای خاصیت شبیه به آدرنالین ( محرک و افزاینده فشار خون ).
4- آلکالوئید موثر بر سیستم اعصاب مرکزی ( CNG ) :
الف) محرک: کافئین در چای و قهوه.
ب ) خلسه آور: مسکالیندر کاکتوس.
ج ) مسکن: مرفین در خشخاش.
5- آلکالوئیدهای دیورتیک: پلی اترین.
6- آلکالوئیدهای ضد کرم: آلکالوئید پلی اتریندر ریشه انار.
7- آلکالوئیدهای رفع تکرر ادرار: آلکالوئید آجمالایسین در سنبل الطیب..
8- آلکالوئیدهای ضد سرطانی : گیاه پریوش حاوی آلکالوئیدهای وین کریستین، وین بلاستین.
6-موسیلاژ
موسیلاژها کربوهیدراتهایی هستند با ساختمان شیمیایی بسیار پیچیده و وزن مولکولی بالا. موسیلاژها ( لعاب ) پس از جذب آب متورم و حجیم می شوند و خواص درمانی خود را اعمال می کنند. این دسته از مواد کاربرهای درمانی زیر را دارا می باشند.
مهمترین اثرات درمانی موسیلاژها
1- رفع یبوست بعنوان ملین ( مسهل ملایم ).
2- رفع اسهال
3- رفع التهاب و سوزشهای درونی: سرماخوردگی گلو، زخم معده و اثنی عشر ( اسفرزه آسترکشی زخم معده )
4- اثرات کاهش دهندگی اشتها: اسفرزه، تخم شربتی، قدومه، بارهنگ، به دانه.
از خواص موسیلاژها باعث کاهش جذب چربی و قند میشوند.
اسفرزه و فیبرهای گیاهی ( تره ) کلسترول و تری گلسیرین را دفع می کنند.
7-اسانس ها
اسانسها یا روغنهای فرار ترکیبات معطر و پیچیده مشتق از ترپن ها، الکلها، اترها، استرها، آلدئیدها، فنل ها و ترکیبات دیگری می باشند که خواص مشترک اسانسها اثر ضد نفخ و ضد عفونی کنندگی می باشد بعنوان مثال اسانس گیاه نعناع حاوی بیش از 20 نوع ترکیب متفاوت می باشد که مهمترین آن ماده الکلی به نام منتول می باشد .
مهمترین ترکیبات اسانس ها عبارتند از :
1- سینئول : گیاه اکالیپتوس، خلط آور ،ضدعفونی کننده
2- کامازولن: بابونه و بومادران، ضد اسپاسم،ضد التهاب، آنتی هیستامین
3- آزولن:بابونه و بومادران، ضد تورم، ضد درد، ضد اسهال ،ضد خونریزی
4- تیمول: آویشن و مرزنجوش ، ماده فنل، ضدعفونی کننده
5- کارواکرول : آویشن و مرزنجوش ، ضدعفونی کننده، رفع کننده گرفتگی نایژه ها ، ضد آسم
6- منتول : نعناع ، ضدنفخ ، ضدعفونی کننده ، رفع ترشا
7- آنتول: رازیانه، ضد اسپاسم، مفرح
8- اوژنول : میخک یا قرنفل ، درد دندان ، مسکن ،محرک، ضدعفونی کننده
9- کارون : زیره سیاه یا سبز ، ضد اسپاسم ، شربت گریپ میکچر زیره سبز است .
همواره باید دقت شود که گیاهان حاوی اسانس فقط به صورت دمکرده و در موارد خاص به صورت بخور مصرف گردد . این مواد مؤثره بیشتر در خانواده چتریان (زیره ) ، خانواده نعناع( آویشن و مرزنجوش )، خانواده کاسنی ( بابونه و بومادران )وجود دارند .
در سلول ها یا کرک های ترشحی ، غده های ترشحی و مجاری ترشحی در قسمت های سطحی یا درونی اندام های مختلف این گیاهان اعم از برگ ، گل ، میوه و غیره یافت می شود .
برخی از ترکیبات اسانس ها دارای سمیت بالایی می باشند . بعنوان مثال مصرف بیش از حد گیاه مفید آویشن 0 بیش از 20 گرم در یکبار) بعلت وجود ماده تیمول عوارضی از قبیل تورم زبان، بزرگ شدن غده تیروئید ، سرگیجه و غیره را همراه دارد .
مواد تلخ
این مواد به چهار دسته تقسیم می شوند :
1- تلخ معطر 2- تلخ خالص 3- تلخ گس 4- گلیکوزید های تلخ
تلخ معطر : مشتق از مواد تلخ +اسانس ، مریم گلی، کلپوره
تلخ خالص: گل گندم
تلخ گس: مشتق از موا تلخ + مواد تند : فلفل
گلیکوزید های تلخ مشتق از مواد تلخ + عامل قندی : افسنطین
مواد تلخ ترکیبات دارویی هستند که باعث فعالیت بیشتر غده های گوارشی شده و در نتیجه به عمل هضم کمک می کنند این ترکیبات همچنین باعث ترشح مواد صفراوی از کبد شده و در هضم چربی ها دخالت می کنند . از این ترکیبات همچنین بعنوان داروی اشتها آور استفاده می شود .
آنتی بیوتیک ها
بطور کلی آنتی بیوتیک ها از قارچ ها استحصال می شوند اما برخی از گیاهان نظیر بابا آدم ، سیر، مرغ ، سرخارگل دارای این مواد بوده و در درمان عفونت ها ی از نوع باکتری مؤثر می باشند و همچنین باعث افزایش توان دستگاه ایمنی در بدن می گردند .
اسید سیلیسیک
این دسته از مواد خاصیت مدر دارند و در درمان سنگ کلیه و مثانه مؤثر می باشند . هم چنین برای رشد ناخن انگشتان دست و پا بسیار مفید می باشند . از این مواد در محلول های دندان شویی استفاده می شود . این ماده در گیاهانی مانند دم اسب به فراوانی یافت می شود .
اسید سالی سیلیک
این ماده مؤثره که هم بصورت آزاد و هم بصورت گلیکوزیدی در گیاهان دیده می شود اثرات تب بر و مسکنی را باعث می شود و بیشتر در گیاهانی مانند بید و صنوبر یافت می شود .
پکتین ها
این دسته از مواد که درگیاهانی نظیر سیب ( بخصوص سیب قرمز ) ، پریوش ، جنتیانا یافت می شود . مهمترین خاصیت این ماده مؤثره اثرات جمع کنندگی و قابضی آن می باشد که در درمان بیماری اسهال مؤثر می باشد .
/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"جدول عادی"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}