گلچین مطالب نمازی کتاب کشکول فرحزاد
خداوند در قرآن حضرت ابراهیم علیه السلام را به عنوان خلیل خود برگزیده و فرموده است:
« وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلًا » [۱] و خدا ابراهیم را به عنوان خلیل خود گرفت. خلیل دوستی را گویند که هیچ خللی در شرایط دوستی نکند و مشتق از خَله به معنای احتیاج و فقر، و یا مشتق از خُله به معنای عالم به أسرار و داشتن نهایت صداقت و محبت است.
بنابراین، حقیقت معنای خلیل عبارت است از شخصی نیازمند و محتاج و فقیر به خدا. و چون آن حضرت با نهایت درجه عفت و استغنای نفس از دیگران منقطع شده و فقط به سوی خدای متعال متوجه گردیده بود، او را لقب خلیل دادند.
----------
[۱]: سورۂ نساء، آیه ۱۲۵.
[کشکول فرحزاد 2]
روایات سبب خلیل شدن آن حضرت را به اختلاف بیان فرموده است، و لکن در حقیقت مختلف نیست؛ چون مجموعه این صفات در آن
حضرت آشکار گردید و به آن مقام عالی رسید.
۱. حضرت رضاعلیه السلام به نقل از حضرت صادق علیه السلام میفرمودند:
إنمااتخذالله إبراهیم خلیلا لأنه لم یرد أحدا و لم یسأل أحدا قط غیر الله و جل؛ [۱] خداوند به این دلیل إبراهیم علیه السلام را (از بین أنبیاء) خلیل خود نمود، چون هیچ کس از او چیزی درخواست نکرد که او را رد کند ونیز هرگز از غیر خدا چیزی سؤال ننمود و درخواستی نکرد.
۲. حضرت امام علی النقی علیه السلام فرمودند:
إنما اتخذ الله إبراهیم خلیلا لکثرة صلاته علی محمد وأهل بیته صلوات الله علیهم ؛ [۲] خدای عز و جل إبراهیم را به این جهت خلیل خود گردانید که بر محمد و آل محمد بسیار صلوات میفرستاد.
۳. ابن ابی عمیر میگوید: به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: «لم اتخذ الله عز و جل إبراهیم خلیلا؛ چرا خدای عز و جل حضرت ابراهیم علیه السلام را خلیل خود گردانید؟ » حضرت فرمودند:
لکثرة سجود علی الأرض؛ [۳] برای آن که بسیار بر زمین سجده میکرد.
۴. جابر بن عبد الله الانصاری میگوید: از رسول خدا صلی الله علیه وآله شنیدم که میفرمودند:
ما اتخذ الله إیراهیم خلیلا إلا لإطعامه الطعام و صلاته باللیل و الناس نیام؛ [۴]
خداوند إبراهیم را خلیل خود نگردانید، مگر برای إطعام و غذا دادن به مردم و نماز خواندن در نیمههای شب، در حالی که مردم همه در خواب بودند.
----------
[۱]: علل الشرائع، ج ۱، ص ۳۴.
[۲]: علل الشرائع، ج ۱، ص۳۴.
[۳]: علل الشرائع، ج ۱، ص ۳۴.
[۴]: علل الشرائع، ج ۱، ص ۳۵.
[کشکول فرحزاد 2 - بشارت مقام خلّت - صفحه ۱۹]
لیس شیء أدعی لخیر و أنجی من شر من صحبة الأخیار؛ [۳] چیزی همانند مصاحبت با نیکان، دعوت کننده تر به خیر و نجات دهنده تر از شر نیست.
----------
[۳]: تصنیف غرر الحکم، ص ۴۱۴.
[کشکول فرحزاد 2 - چند حدیث کوتاه از امیرالمؤمنین علیه السلام - صفحه ۲۸]
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:
لا یکمل إیمان عبد حتی یحب من أحبه الله سبحانه ویبغض من أبغضه الله سبحانه؛ [۱] ایمان بنده ای کامل نمی شود، مگر آن که آنچه را خداوند دوست دارد او نیز دوست داشته باشد، و آنچه را خداوند دشمن دارد او نیز دشمن بدارد.
----------
[۱]: تصنیف غرر الحکم، ص ۸۸.
[کشکول فرحزاد 2 - کمال ایمان - صفحه ۶۵]
أحب الاعمال الی الله عزوجل الصلاة
دمی با خدا
مرحوم حاج اسماعیل دولابی میفرمود: خداوند ما را بزرگ آفریده است و برای ما نقشه دارد. امیدوارم او را و افعالش را بپذیریم. روح پذیرش، ذکر خداست. در شبانه روز یک ربع، ده دقیقه، برای خدا خلوت کن. نیمه شب، نماز هم نمی خواهی بخوانی نخوان، ولی بنشین و جسم و روح و هستی خودت را نقد بگذار در مقابل خدا۔
بگو: خدایا، دنیا خیلی شلوغ است. خودت میدانی که عالمی که در آن زندگی میکنیم شلوغ است. میخواهم ده دقیقه بنشینم خستگیام در برود. شبانه روز به کار مشغولم، یا نماز میخوانم یا راه میروم، یا برای فردا خیالات میکنم. همه وقت در کارم، حتی در خواب هم کار میکنم. چند دقیقه اجازه
بده در محضر شما بنشینم.
این را به خودتان بگویید. بنشینید با خدای خودتان خلوت کنید. ممکن است در همین چند دقیقه خلوت، کار چند هزار سال را انجام دهی. گاهی میبینی خدا چیزهای بزرگ را در چیزهای کوچک قرار میدهد.
[کشکول فرحزاد 2 - دمی با خدا - صفحه ۷۹]
مبارزه با وسوسه شیطان در نماز
زراره و ابوبصیر میگویند: به امام صادق علیه السلام عرضه داشتیم: مردی در تعداد رکعات نمازش زیاد شک میکند. به طوری که اصلا نمی داند چند
رکعت خوانده و چند رکعت باقی مانده است.
حضرت فرمودند: باید نمازش را اعاده کند. عرض کردیم: زیاد شک میکند، به طوری که هرچه هم اعاده کند باز شک میکند. فرمودند: به شک خود اعتنایی نکند و به نمازش ادامه دهد. سپس فرمودند:
لاتعدوا الخبیث من أنفسکم بنقض الصلاة فتطمعوه؛ فإن الشیطان خبیث یعتاد لما عود، فلیمض أحدکم فی الوهم، ولا یکثرن نقض الصلاه، فإنه إذا فعل ذلک مرات لم یعد إلیه الشک؛ با شکستن نماز، شیطان پلید را به خودتان عادت ندهید که با این کار او را به طمع میاندازید. (که هر لحظه به سر وقت شما بیاید و وسوسه تان کند) ؛ زیرا شیطان خبیث است و بدانچه عادتش دهند، عادت میکند. پس، هریک از شما (که کثیرالشک باشد) به شک خود اعتنا نکند و نمازش را زیاد نشکند؛ چون اگر چند مرتبه به شک خود اعتنا نکرد، دیگر
دچار شک نخواهد شد.
زراره میگوید: حضرت سپس فرمود:
إنما یرید الخبیث أن یطاع، فإذا عصی لم یعد إلی أحدکم؛ [۱]
شیطان پلید میخواهد مطاع باشد، لذا اگر نافرمانی شود دیگر به سراغ کسی از شما نمی آید.
----------
[۱]: الکافی، ج ۳، ص ۳۵۸.
[کشکول فرحزاد 2 - مبارزه با وسوسه شیطان در نماز - صفحه ۸۱]
طعمه شیطان
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:
والزموا السواد الأعظم، فإن ید الله مع الجماعة، و إیاکم والفرقة،
فإن الشاذمن الناس للشیطان، کما أن الشاذ من الغنم للذیب؛ [۱] بااکثریت (دیندار) جامعه همراه شوید؛ زیرا دست خدا با جماعت است. از پراکندگی بپرهیزید که جدا شده از مردم، طعمه شیطان است، همچنان که گوسفند جدا شده از رمه، طعمه گرگ است.
----------
[۱]: نهج البلاغه، خطبه ۱۲۷.
[کشکول فرحزاد 2 - طعمه شیطان - صفحه ۸۹]
دندان طمع
مرحوم حاج اسماعیل دولابی میفرمود: دندان طمع را باید کند. در دنیا آنچه نیست که نیست، آنچه را هم هست نیست فرض کن. دندان طمع دنیا را یکجا بکن.
در مسافرت اگر دندان طمع را بکنی، سفر خوش میگذرد. در دنیاما مسافریم. دندان طمع دنیا را بکن، حتی اگر دیدی هر چه سعی میکنی نماز و عباداتت هم درست نمی شود، دندان طمع آخرت را هم بکن. طمع فقط به خدا خوب است.
[کشکول فرحزاد 2 - دندان طمع - صفحه ۹۲]
امام باقر علیه السلام فرموده است: مردی به نام شیبه هذلی به حضور پیامبر آمد و گفت: «یا رسول الله إنی شیخ قد کبرت سنی وضعفت قوتی عن عمل کنت عودته نفسی من صلاة وصیام وحج و جهاد فعلمنی یارسول الله کلما ینفعنی الله به و خفف علی یا رسول الله؛ ای رسول خدا، من پیری فرتوت و ناتوان گردیدهام و نمی توانم نماز و روزه و حج مستحبی و جهاد انجام دهم. اکنون سخنی به من بیاموزید که خدایم به من بهره رساند. و ای رسول خدا، بر من تخفیف بده! »
پیامبرصلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: همین سخن خود را تکرار کن و او سه بار تکرار کرد. پیامبرصلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:
ما حولک شجرة ولا مدرة إلا وقدبکت من رحمتک فإذا صلیت الصبح فقل عشر مرات سبحان الله العظیم وبحمده و لا حول و لاقوة إلا بالله العلی العظیم فإن الله عز و جل یعافیک بذلک من العمی والجنون والجذام و الفقر و الهرم؛ هر سنگ و کلوخ و درخت و گیاهی که اطراف توست، از رحمت بر تو گریست. اکنون، چون نماز صبح خود را میگزاری، ده بار بگو: «سبحان الله العظیم و بحمده و لا حول و لا قوة إلا بالله العلی العظیم. » که خداوند متعال با این تسبیح تو را از کوری و دیوانگی و جذام و تنگدستی و شکستگی عافیت میبخشد.
آن مرد گفت: «یا رسول الله هذا للدنیا فما للآخرۃ؛ ای رسول خدا، این برای امور دنیایی است، برای امور آخرت چه کنم؟ » حضرت فرمودند: پس از هر نماز بگو:
اللهم اهدنی من عندک و أفض علی من فضلک وانشر علی من رحمتک و أنزل علی من برکاتک؛ پروردگارا! به لطف خود هدایتم کن و از رحمت خود بر من فرو ریز و از برکتهای خود بر من فرو فرست.
آن مرد در حالی که با انگشتان دست خود میشمرد که ده بار است، به راه افتاد. مردی به ابن عباس گفت: میبینی که این دایی تو چگونه محکم این اذکار را میشمرد؟ پیامبرصلی الله علیه و آله وسلم که این سخن او را شنیدند، فرمودند:
أما إنه إن وافی بها یوم القیامة لم یدعها متعمدا فتحت له ثمانیۃ أبواب الجنۃ یدخلها من أیها شاء؛ [۱] همانا اگر این اذکار را عمدا ترک نکند و تا هنگام مرگ رعایت کند، هشت در بهشت برای او گشوده میشود که از
هر کدام که بخواهد وارد شود.
----------
[۱]: الأمالی (للصدوق)، ص ۵۵؛ بحار الأنوار، ج ۸۳ ص ۱۹.
[کشکول فرحزاد 2 - آموزه ای برای دنیا و آخرت - صفحه ۱۳۶]
امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند:
خادع نفسک فی العبادة، وارفق بها ولا تقهرها، وخذ عفوها ونشاطها، إلا ما کان مکتوبا علیک من الفریضة؛ فإنه لابد من قضائها وتعاهدها عند محلها؛ [۳] نفس خود را با لطایف الحیل، به عبادت وا دار و با آن مدارا کن و به آن زور مگو و به هنگام آرامش و نشاطش به عبادت بپرداز، مگر در آن چیزهایی که بر تو واجب شده است، که در این موارد باید آنها را به جای آوری و به موقع ادا کنی.
صوم و صمت
----------
[۳]: نهج البلاغه، نامه ۶۹.
[کشکول فرحزاد 2 - هنگام عبادت - صفحه ۱۶۱]
خلوت با خدا
مرحوم حاج اسماعیل دولابی میفرمود: همه ذرات عالم با خدا صحبت میکنند و به ما هم میگویند: تو هم با خدا صحبت کن.
در شبانه روز، ترجیحا دل شب، ده دقیقه ای با خدا خلوت کن، وضو بگیر و سر سجاده ات بنشین و به خداوند عرض کن: به دیدار شما آمده ام. اگر خطاها و افکار دنیوی به ذهنت آمد، چند بار استغفار کن، برطرف
می شود و فضای دلت خلوت و روشن میشود. آن گاه صلوات بفرست تا نور بیشتر شود. اگر بر این کار مداومت نمایی، این ده دقیقه همه اوقات شبانه روزت را فرا خواهد گرفت.
[کشکول فرحزاد 2 - خلوت با خدا - صفحه ۱۶۵]
خف الله حتی کأنک لم تطعه و ارج الله حتی کأنک تعصه؛ [۱] از خداوند آن گونه بیم داشته باش که گویا از او هیچ اطاعت نکرده ای، و به خداوند آن قدر امید داشته باش که گویا هرگز او را معصیت نکرده ای.
----------
[۱]: شرح نهج البلاغه، ج ۲۰، ص ۳۱۵.
[کشکول فرحزاد 2 - چند سخن کوتاه از امیرالمؤمنین علیه السلام - صفحه ۱۶۸]
نومید کردن از رحمت خدا
راوی میگوید: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:
لعن الله المبترین ثلاثا قیل یا رسول الله من هم قال الذین یقنطون الناس من رحمة الله، [۱] خداوند، مبتران را لعنت کند و این سخن را سه بار تکرار فرمودند. پرسیده شد: ای رسول خدا، مبتران چه کسانی هستند؟
فرمودند: کسانی که مردم را از رحمت خدا نومید میکنند.
----------
[۱]: روضة الواعظین، ج ۲، ص۵۰۳.
[کشکول فرحزاد 2 - نومید کردن از رحمت خدا - صفحه ۱۷۶]
آثار غذای حلال
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:
من أکل الحلال أربعین یوما، نور الله قلبه وأجری ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه؛ [۱] هرکس چهل روز، غذای حلال بخورد، خداوند دلش را نورانی میگرداند و چشمههای حکمت را از دل او بر زبانش جاری میسازد.
این قدر لقمه در روح و جان انسان تأثیرگذار است. همان طور که لقمه حلال این خاصیت شگفت انگیز را دارد، در مقابل آن لقمه حرام هم تأثیرات منفی عجیبی میگذارد. امام حسین علیه السلام در کربلا خطاب به لشکر دشمن فرمودند:
کلکم عاص لأمری غیر مستمع قولی فقد ملئت بطونکم من الحرام وطبع علی قلوبکم ویلکم؛ [۲] شما از فرامین من سرباز میزنید و سخن مرا گوش نمیدهید؛ چراکه شکمهای شما از مال حرام پر شده است و بر دلهای شما مهر شقاوت نهاده شده است.
انسان با حرامخواری به پستی میگراید، تا آنجا که در مقابل امامش صف آرایی میکند.
----------
[۱]: عدة الداعی، ص ۱۴۰؛ بحار الأنوار، ج ۱۰۳، ص ۱۶، ح ۷۱.
[۲]: بحار الأنوار، ج ۴۵، ص ۸.
[کشکول فرحزاد 2 - آثار غذای حلال - صفحه ۱۸۲]
سلاح شیاطین
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:
علیکم بالأناة و اللین و التسرع من سلاح الشیاطین وما من شیء أحب إلی الله من الأناۃ و اللین؛ [۱] بر شما باد به آرامش و نرمش، شتاب سلاح شیطان هاست، چیزی نزد خدا از آرامی و نرمش محبوب تر نیست.
کارهایی که در آرامش انجام میگیرد، معمولا بهتر به نتیجه میرسد و کارهای عجله ای معمولا خوب از آب در نمی آید. معروف است که
می گویند: کار عجله ای بهتر از این نمی شود. یا میگویند: عجله کار شیطان است. این برگرفته از همین فرمایش است.
البته این مربوط به امور دنیوی است. در انجام امور خیر و آخرتی باید به آن سرعت بخشید. مثلا در انجام فرایض الهی باید شتاب کرد و در اولین فرصت آن را به جا آورد. یا در توبه و استغفار باید عجله کرد و آن را به تأخیر نینداخت. مراد از عجله در اینجا زود انجام دادن است، نه عجله در کیفیت انجام آن. در حقیقت باید هم زود انجام داد و هم خوب و با کیفیت.
----------
[۱]: علل الشرائع، ج ۲، ص ۲۱۰؛ بحار الأنوار، ج ۷۲، ص ۱۴۸.
[کشکول فرحزاد 2 - سلاح شیاطین - صفحه ۱۸۸]
حاجت روا شده
مردی به امام حسن مجتبی علیه السلام نامه ای داد. حضرت فرمودند: «حاجتک مقضیة، حاجتت بر آورده است. » به حضرت عرض شد: ای پسر رسول خدا، اگر در نامه شخص متقاضی مینگریستی و آنگاه به مقدار تقاضا پاسخ میدادی بهتر نبود؟
حضرت فرمودند: «یسألنی الله تعالی عن ذل مقامه بین یدی حتی أقرأ رقعته، [۲] خداوند از این که وی در برابرم بایستد تا نامه اش را بخوانم مؤاخذهام خواهد کرد. »
امام صادق علیه السلام در مصیبت فرزند
----------
[۲]: ۶۴ المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ج۶، ص۶۴.
[کشکول فرحزاد 2 - حاجت روا شده - صفحه ۱۹۹]
عبادت ابلیس
امام صادق علیه السلام فرمودند: وقتی خداوند تبارک و تعالی آنچه را که ابلیس درخواست کرد به او عطا نمود، آدم من گفت: پروردگارا، ابلیس را بر فرزندان من مسلط گردانیدی و او را مانند خون در رگهای ایشان جریان دادی و هر چه خواست به او عطا کردی، پس وای بر من و فرزندانم! چه بر سر ما خواهد آمد؟
فرمود:
لک ولولدک السیئة بواحدة والحسنة بعشرة أمثالها؛ از تو و فرزندانت هر عمل بد، یکی حساب میشود و هر عمل نیک ده تا.
گفت: پروردگارا بیشتر به من عنایت کن. فرمود:
التوبة مبسوطة إلی أن تبلغ النفس الحلقوم؛ باب توبه تا وقتی که جان به گلوگاه رسد، گشوده است.
گفت: پروردگارا بیشتر عنایت کن. پروردگار فرمود:
أغفر ولا أبالی؛ میآمرزم و هیچ پروایی ندارم.
آدم گفت: پروردگارا، مرا کفایت نمودی. در اینجا راوی خطاب به امام علیه السلام میگوید: فدایت گردم، به چه سبب ابلیس از جانب خدا مستحق آن عطاها گردید؟ فرمود: به چیزی که به وسیله آن شکر خدای تعالی را به جا آورد. گفتم: فدایت شوم آن چه بود؟ فرمود: دو رکعت نماز بود که آن را در آسمان به جا آورد و چهار هزار سال به طول انجامید. [۱]
----------
[۱]: تفسیر القمی، ج ۱، ص ۴۲؛ بحار الأنوار، ج ۱۱، ص ۱۴۲.
[کشکول فرحزاد 2 - عبادت ابلیس - صفحه ۲۲۵]
اعتماد به رحمت خدای تعالی
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: خدای بزرگ و والا فرمود:
لا یتّکلُ العاملون لی علی اعمالهم التی یَعملونها لثوابی فانهم لو اجتهدوا و اَتبعوا انفسهم اعمارَهم فی عبادتی کانوا مقصّرین غیر بالغین فی عبادتهم کنهُ عبادتی فیما یطلُبون عندی من کرامتی و النعیم فی جنّاتی و رفیع الدرجات العلی فی جواری. ولکن بِرحمتی فلیثقوا و بِفضلی فلیرجوا و الی حسن الظنّ بی فلیطمئنّوا. فانّ رحمتی عند ذلک تُدرکُهم و منّی یُبلّغهم رضوانی و مغفرتی تُلبسهم عفوی. فانّی انا الله الرحمن الرحیم و بذلک تسَمّیتُ؛ [۲] آنان که برای پاداش من کار میکنند، نباید به کردارهای خویش تکیه کنند؛ زیرا اگر همه عمرشان را در عبادت من بکوشند و خویشتن را به زحمت اندازند، باز تقصیر کرده اند و در عبادتشان به عمق بندگی من، و کرامت من و نعمتهای باغهای بهشتم و درجات بلند در جوارم که از من میطلبند، نمیرسند؛ بلکه تنها به رحمت من باید اعتماد کنند و به فضل من امید داشته باشند و به گمان نیک داشتن به من، دل ببندند در این صورت است که رحمتم به ایشان میرسد، و لطفم، آنان را به
خشنودیام میرساند، و آمرزشم جامه گذشتم را بر ایشان میپوشاند؛ چرا که من خدای مهرگستر مهربانم و بدین نامیده شده ام.
----------
[۲]: الکافی، ج ۲، ص ۷۱، ح ۱؛ بحار الأنوار، ج ۷۰، ص ۳۸۵، ح ۴۵.
[کشکول فرحزاد 2 - اعتماد به رحمت خدای تعالی - صفحه ۲۳۳]
امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند:
التبجح بالمعاصی أقبح من رکوبها؛ [۳] شاد شدن و بالیدن به گناهان، زشت تر از ارتکاب آنهاست.
----------
[۳]: غرر الحکم، ح ۲۰۴۵.
[کشکول فرحزاد 2 - بالیدن به گناهان - صفحه ۲۵۱]
دعای جامع
مفضل میگوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: فدایت شوم! دعایی جامع به من بیاموز. فرمود: خدا را ستایش گوی؛ زیرا در این صورت هرکس نماز میخواند، برای تو دعا میکند؛ چون در نمازش میگوید: «سمع الله لمن حمده؛ [۲] خدا بشنود و بپذیرد سخن کسی را که ستایش او گوید. »
----------
[۲]: الکافی، ج ۲، ص ۵۰۳، ح ۱؛ بحار الأنوار، ج ۸۴ ص ۱۹۲.
[کشکول فرحزاد 2 - دعای جامع - صفحه ۲۵۵]
رمز قبولی نماز
مرحوم آیت الله بهاء الدینی میفرمودند: آنچه اصل و روح نماز است، این است که اگر میخواهید بدانید نماز شما مورد قبول است یا نه، از
اینجا تجربه کنید؛ اگر دیدید نماز شما جلو دروغ و فساد و منکرات را میگیرد، بدانید نماز شما مقبول است. کار نماز این است. همان طور که آتش میسوزاند و آب خاموش میکند، نماز هم انسان را از منکرات نجات میدهد.
آن زمانی که انسان به فکر منکر افتاد، اگر دید نمازش مانع دروغ گفتن اوست؛ به او گفت: تو که نماز میخوانی و عبادت خدا را میکنی، این کار را نکن! و او این کار را نکرد، بداند نمازش مورد قبول است.
[کشکول فرحزاد 1 - رمز قبولی نماز - صفحه ۲۲]
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:
إن الله تعالی یحب السهل الطلیق؛ [۳] خداوند متعال، شخص آسان گیر
و ملایم را دوست دارد.
----------
[۳]: نهج الفصاحه، ص ۳۰۵.
[کشکول فرحزاد 1 - چند حدیث کوتاه - صفحه ۸۵]